Presentación en S. Simón da Asoc. Familiares de Marinos vitimas do franquismo na Base Naval de Ferrol

Presentouse nos actos da illa de San Simón a Asoc. Familiares de Marinos vitimas do franquismo na Base Naval de Ferrol

Correo de contacto: marinosferrol@gmail.com

FMVF Base Naval de Ferrol

No 79º aniversario dos enfrontamentos por defender os buques na Base Naval de Ferrol como familiares dos marinos destinados nesta Base, asasinados e presos polas forzas sublevadas que provocou o golpe de estado e a posterior Guerra Civil, vémonos na necesidade de organizarnos para darlles visibilidade as nosas vítimas familiares aínda ocultas e profundamente discriminadas, dada a importancia histórica que teñen, tanto na historia de Ferrol, como de Galicia e do Estado Español en canto á resistencia e perdida dos buques que devanditos marinos protexeron e polo cal perderon a vida a través de penas de morte, paseos e crueis permanencias en prisión.

Os nosos obxectivos son:

1- Reivindicar xustiza polos crimes do franquismo sufridos polo persoal destinado na Base Naval de Ferrol, incluíndo como tal penas de morte executadas, paseos e condenas en prisión sufridas polas vítimas.

2-Reivindicar a anulación dos procesos xudiciais do franquismo xunto ás condenas derivadas dos mesmos.

3-Reivindicar a Base Naval e Arsenal Militar de Ferrol como Lugar de Memoria sinalado e recoñecido institucionalmente. Tendo en conta como feitos históricos de relevancia:

a) Os enfrontamentos armados entre os días 19 ao 21 de xullo de 1936 para impedir a marinería que os sublevados fixésense co control dos buques de guerra alí destinados (Almirante Cervera, España, etc...)

b) A existencia do campo de concentración da Escollera dentro da Base Naval como prisión da marina, defensores da legalidade republicana a súa señalización exacta.

c) Os fusilamientos por execución de condenada e paseos no patio do edificio do Corpo de Garda na Punta do Martelo, espigón onde se efectuaban devanditos crimes, ambos sinalados como Lugar de Memoria.

4-Retirar os nomes de exaltación franquista do rueiro do Arsenal Militar de Ferrol, segundo estudo xa realizado por historiadores locais.

5-A realización dunha homenaxe anual e institucional contando con representación das familias represaliadas dedicado a todas as vítimas da marina da Base Naval de Ferrol.

6-Instalación dun monumento ás vítimas xunto a un listado de cada un deles, (ao estilo doutros xa existentes noutros lugares do estado español). Como base do listado usaranse os xa existentes froito das investigacións académicas dos historiadores locais de renombre recoñecido, Deixando espazo para posibles incorporaciones futuras.

Familiares de Marinos vitimas do franquismo na Base Naval de Ferrol

Illa San Simón 19 de xullo de 2015

Jorge Glez Gude na presentación da nova asociación
Foto da Iniciativa Galega pola Memoria

"Papá, mamá: executaranme mañá. Quero darvos ánimos"

Flor e Xosé Humberto Baena

Traducción Estación Atlántica

O último fusilado galego do franquismo foi Xosé Humberto Baena Alonso, obreiro metalúrgico, de 24 anos de idade, militante do PCE (m-l) e do FRAP. Ao cumprirse o 38 aniversario do feito falamos coa súa irmá, María Flora Baena 

Javier Coria - Memoria Pública 11/10/13
O 27 de setembro de 1975, un Consello de Guerra solicitou catro penas de morte por atentados contra membros da policía franquista. Das catro penas de morte se dictaron tres, para Manuel Blanco Chivite, Vladimiro Fernández Tovar e Xosé Humberto Baena, cumpríndose esta última e conmutadas as outras por 30 anos de prisión. Aos poucos días sucedéronse outros Consellos de Guerra, onde se chegaron a pedir 11 penas de morte máis. O 27 de setembro, xunto a Xosé Baena, tamén foron fusilados -reusaron o garrote vil- os seus compañeiros de partido José Luís Sánchez Bravo e Ramón García Sanz, e os militantes de ETA político-militar Angel Otaegui e Juan Paredes Manot (Txiki).

A acusación contra o seu irmán foi pola morte do policía Lucio Rodríguez. Que lles contou Xosé sobre isto?

O meu irmán sempre dixo que el non tiña nada que ver co delito do que se lle acusaba, non coñecía de nada a este señor e, ademais, non soubo do que o acusaban ata 15 días logo de estar detido.

No Consello de Guerra Sumarísimo non se presentou nin unha soa proba material -nin de balística, nin de pegadas- nin testemuña algún e, en cambiou, se desestimaron 124 probas da defensa. O xuíz instrutor, o coronel Mariano Martín Benavides, tardou 20 minutos en rexeitar as probas, nun xuízo que durou en total 3 horas, e iso que se pedían catro condenas de morte. Sen garantías procesales de ningunha clase... Podemos falar dun asasinato de Estado?

Naturalmente que foi un asasinato de Estado.

Pódese dicir que a acusación xa tiña o veredicto sinalado polo poder político, e os papeis repartidos para cada un dos acusados. Deuse o caso que algúns dos imputados no posterior Consello de Guerra chegóuselles a acusar de atentados que ocorreron mentres eles estaban en prisión, pero sigamos...

A súa familia, especialmente os seus pais mentres viviron, levan un longo proceso pola reparación moral e pola anulación do Consello de Guerra que condenou ao seu irmán e os seus compañeiros. Como está a situación desta demanda?

Primeiro o meu pai intentou en 1977 reabrir o caso, pero en canto viron do que se trataba non lle admitiron a documentación.

En 2002, levamos o caso ante o Tribunal Constitucional, que nos respondeu que en 1975 aínda non existía a Constitución, polo que quedaba fóra das súas atribuciones.

¡Que bonito!, como non existía a democracia, non defendemos aos que deron a vida por ela.

Iso parece. Logo, levámolo ao Tribunal dos Dereitos Humanos da Haya e a súa resposta foi que en 1975, España non asinara o tratado de DD. HH. e, polo tanto, tamén quedaba fóra dos seus atribuciones (coma se os dereitos humanos houbese que asinalos para que sexan aplicables).

Sobre o ano 2010, recorremos á ONU e a súa contestación foi que, como o caso fora revisado polo Tribunal de DD. HH., quedaba excluída a revisión pola súa banda.

Agora, temos o sumario en Arxentina coa xuíza Servini, xunto con outros centos de afectados pola ditadura franquista. Neste momento hai 9 imputados, 4 dos cales están en busca e captura pola Interpol (aínda que un deles xa faleceu). España pon numerosos impedimentos, entre eles, a Lei de Amnistía de 1977. Entre os imputados está Fernando Suárez, axudante do Fiscal no Consello de Guerra contra o meu irmán. Outro deles é o suegro de Ruíz-Gallardón, o ex ministro franquista José Utrera Molina. Como poderás ver, moi difícil que se faga xustiza neste caso, sendo o seu yerno o Ministro de Xustiza.

Fai uns días, como me comentaba, a xuíz arxentina María Servini dictó orde de detención contra catro torturadores do franquismo. Como recibiu a noticia?

Con moita alegría e esperanza.

Son xa 38 anos desde aquela noite tan longa, desde aquela pólvora da mañá... parafraseando ao cantante Eduardo Aute. Ten esperanzas de que algunha vez fágase xustiza coas vítimas do franquismo?

A esperanza é o último que se perde, pero sendo realista vexo difícil que a xustiza chegue a tempo.

Que lle di aos que abogan por non abrir vellas feridas, e que a Lei de Amnistía resolveuno todo.

Diríalles, en primeiro lugar, que esas persoas que pensan así seguro que non teñen ningún familiar desaparecido nunha fosa ou nunha cuneta ou que fose, como o meu irmán, injustamente asasinado.

En segundo lugar, as feridas, para que curen, hai que limpalas e curalas desde dentro. Non se poden pechar en falso, pois esa dor queda aí e á mínima reábrense.

Cal é o último recordo ou imaxe que ten do seu irmán?

Recordos teño miles deles, pero o último é velo tralas rejas, esposado, coa mirada triste, tratando de gardar a compostura diante do meu pai e do meu e, ao mesmo tempo, dándonos ánimos.

Si quere engadir algo máis...

Podería dicir moitas cousas, pero o máis importante é esperar e confiar en que, por fin, devólvanlle o seu honor e recoñezan públicamente que o que fixeron con el foi un asasinato.

Tamén recordar e agradecer a todos os seus amigos que no día do aniversario durante estes 38 anos, sen fallar un só día, recórdano facéndolle unha homenaxe no cemiterio de Pereiró diante da súa tumba.
A vostede tamén lle agradezo que se acorde del.

Na última carta de Xosé Baena aos seus pais escribiu:

"Papá, mamá: Executásenme mañá. Quero darvos ánimos. Pensade que eu morro, pero que a vida segue. Recordo que na túa última visita, papá, dixéchesme que fose valente, como un bo galego. Funo, asegúrocho. Cando me fusilen mañá pedirei que non me tapen os ollos, para ver a morte de fronte."

Manuel Barreiro pasado e presente no seu Centenario, Ferrol 1913-2013

*Fotos familiares prohíbida a sua reproducción*

Manuel cunha das súas irmás

Manuel arriba á esquerda coa súa nai e os seus irmáns, faltan os dous pequenos que non naceran

Fragmentos da súa biografía documentada e consideracións sobre a súa figura na actualidade

Manifesto e Adhexións

 

MJBarreiroLG 22/6/2013 

Manuel naceu en Ferrol o 21 de xuño de 1913 á unha da madrugada, era o terceiro fillo e primeiro varón do matrimonio formado por Antonio Barreiro López Capitán de Infantería de Mariña xubilado pola Lei de Azaña e Josefa Rey Freire, que tiveron 9 fillos, puxéronlle os nomes Manuel Antonio José e viviron na rúa San Carlos nº 35-2º no barrio de Esteiro da cidade.

Nos anos 1915 e 1916 tivo dous accidentes que poderían ser fatais, con dous anos tragouse unha moeda de 5 cts. e o pai tívoo que levar A Coruña de urxencia logo dun día de moitas visicitudes por fin puideron extraela, aos tres anos en o lugar chamado de "Baterías" en Ferrol estivo a piques de afogarse de modo que o seu pai tivo que lanzarse vestido ao auga e rescatalo, estes sucesos eran apuntados polo seu pai en " Libro de Anotaciones Familiares".

Tenia un carácter impulsivo,  realizou estudos de bachiller, adoraba á súa nai pero chocaba co pai.

O 4 de decembro de 1929 viaxou a Madrid para participar nas oposicións do Corpo de Correos, regresou o día 15 pero sen conseguir praza.

O 1 de novembro de 1930 con 17 anos, ingresou voluntario como soldado no Reximiento de Infantería do Exército de Ferrol nº 65, posto que exerceu catro meses ata o 1 de marzo de 1931.

En 1932 empezou a desempeñar o cargo de escribiente mecanógrafo na 1ª Oficina do mesmo Reximiento.

O 14 de xaneiro de 1933 volveu a Madrid para opositar ao Corpo de Auxiliares de Oficinas e Arquivos da Mariña, aprobando todos os exercicios; o 13 de marzo o promueven ao emprego de Auxiliar 2º do Corpo de Auxiliares de Oficinas e Arquivos, e o 24 destínano con carácter voluntario na Intendencia Xeral da Base Naval de Ferrol, ata o 10 de xuño que cesou en Intendencia; e o 3 de xullo presentouse na Ayudantía Maior do Arsenal de Ferrol.

Ata o 13 de marzo de 1935 que cesou para a Escola de Tiro Naval "Janer" con sede en Marín sendo instrutor de analfabetos, condicción que despois máis tarde lles serviría de agravante durante o consello de guerra que sufriu.

A que sería a súa noiva vivía en fronte de Intendencia onde el traballaba, fixouse nela cando saía a colgar a roupa no balcón e saíalle ao paso na rúa onde lle botaba piropos como: "Ten coidado non se che enreden as pestanas nos cables da luz".

A familia non a deixaba que o vise e encerrábana en casa, pero tiña unha amiga da súa nai vinte anos maior coa que paseaba para ver a Manuel. Tamén se vían no portal da casa dela polas tardes algo máis dunha hora, ata que un día enfadouse e decidiu saír con el. Durante a enfermidade da nai  víanse un momentito que ela baixaba ao portal. Ao falecer, o seu pai non volveu dicir nada e continuaron véndose.

Manuel logo dun enfado co seu pai tenia idea de pedir destino para estudar en Londres, e estudaban inglés cada un na súa casa.

O 8 de abril de 1936 incorporouse ao seu novo e último destino en liberdade o Crucero Almirante Cervera en Cartagena.

Durante os combates producidos polo golpe de Estado faccioso o 19 de xullo resistiu xunto aos seus compañeiros a entrega do buque e participou na defensa da Base Naval da Rexión Marítima do Cantábrico con sede en Ferrol, o día 21 de xullo negouse a renderse polo que fué máis tarde xa en 1938 xulgado como promotor da rebelión e fusilado o 14/4/1939.

Durante o seu cautiverio sufriu incomunicación durante tres meses, sendo o único incomunicado da lista de presos do buque-prisón Plus Ultra onde estivo confinado, máis tarde trasladárono á Escollera onde tiña instalado o campo de concentración do persoal de Mariña e volta a trasladalo a outro buque-prisión, esta vez o Contramaestre Casado ambos fondeados nas augas do Arsenal Militar de Ferrol.

Sufriu sesións de interrogatorios que constan no seu expediente penitenciario. Estivo en prisión preventiva desde xullo de 1936 ata agosto de 1938 que se celebra o Consello de Guerra Militar durante cinco días sendo pública a sentenza de morte o mesmo día de finalizar o xuízo logo de cinco sesións e 2994 folios de sumario.

O 24 de agosto palabras textuales da Orde de Baixa: "Como consecuencia da sentenza dictada por un Consello de Guerra causa baixa definitiva na Armada, con privación de soldos, pensións, honores e demais dereitos militares o Auxiliar 2º de Oficinas e Arquivos D. Manuel Barreiro Rey." (texto orixinal en castellano). O 21 de decembro foi dado de baixa no hospital sen coñecerse o motivo polo cal foi hospitalizado ata o 12 de marzo de 1939 que lle deron a alta, dous días antes de executalo. Estando nove meses sentenciado a matar.

O 12 de marzo escribe dúas cartas de despedida aos seus pais e irmáns e outra á súa noiva:

Resumo da carta de despedida á súa noiva:
Escríbelle entre outras cousas que "faltan breves horas para morrer", "os meus últimos recordos son para os meus papaiños e para ti" continua escribindo "non nos deixaron ser felices"

Que si pode "ser feliz con outro home o seu gusto é que o sexa" que o seu irmán e el velasen por ela desde "Alí" e dille a modo de "segredo: "si o "outro home" puidese ser un dos seus irmáns, eu con iso sería moi feliz".

Fálalle das amarguras que pasaron xuntos pero tamén das horas "gratas e felices".

Que morre tranquilo e pode estar orgullosa porque "toda a vida pórteme como o que son: un home honrado".

Desexa que siga na familia que si se esquece de dicirse o el, que ela lle diga aos seus pais que o seu irmán Fito "o máis parecido ao min aprenda a tocar o violín e teña as suas mesmas aficións".

Que os seus máis grandes amores foron os seus papaiños e ela

"Mándoche un abrazo postrero. O teu Manolo"

Escribiu unhas anotacións a modo de post data, "aínda que me queda o consolo de despedirnos mañá" feito que non ocorreu.

Polo costado engadiu: "Esta carta estaba escrita onte 12 pois crein que sería o meu último día". Tamén engade que se vai sen odiar a ninguén.

Nun billete de 5 pesetas (emitidas en Burgos, 18 de xullo de 1937) no reverso anota en lápiz: "Recordo á miña xitana na miña morte" (nome cariñoso entre eles)

"Manolo 14-3-939 Ferrol. Non che esquecerei nunca"

Resumo da carta de despedida aos seus pais e irmáns:
"Queridísimos papaíños dentro de moi poucas horas deixar de existir", continua dicindo que lle doe non ocupar "o curto tempo da miña vida en facervos felices!".

Diríxese ao seu pai sentindo que crea que por diferenzas de xenio non lle quería o suficiente. Continua: "a única alegría que me queda é saber que non hai pai no mundo que por salvar ao seu fillo faga tanto como ti, ese mesmo consolo é o que vos debe quedar a vós".

 
Recórdalles que lle escribe á noiva que lle agradaría que o seu irmán Fito estudase violín, por ser o máis parecido a el, "quero que teña as miñas inclinacións, (as boas, eh?".

Que lle diga ao seu irmán Toñito "que o meu pesar máis grande neste mundo é non facer caso dos consellos de mamaíña. Dillo tamén a todos para que sexan bos nenos con ela, que tanto o merece".

"Consolarvos pensando que vou xunto a abuelita, o meu madrina, e que chegará o día en que nos veremos todos.

Ese día será o máis feliz, o único, para min, xa que aquí non o puiden ser".

"Morro contento, porque equivocado ou non, morro por unha idea",continua "pero non toca a nós xulgalo: El farao".

"Besiños para todos" o voso fillo que vos quere e quereravos sempre muchísimo
Manolo".

Segundo testemuño avisaron dun día para outro que entraba en capela e deixábano ver, ás tres da madrugada os pais de Manuel pasaron a recoller á noiva para que se despedisen pero a familia dela non llo consentiu e ela despois do fusilamiento ocorrido ás 6,30 da madrugada do 14/3/1939 no espigón do Arsenal Militar chamado A Punta do Martelo pasou a súa dor durante días en cama.

Os irmáns decidiron poñerlle aos seus fillos varóns o nome do seu irmán maior e un dos seus irmáns pequenos Fito (o meu pai) cumprindo a promesa feita entre os irmáns cando naceu o seu fillo varón dixo: "Franco matou a un Manuel Barreiro pero aquí hai outro".

Foi sepultado no cemiterio de Canido e actualmente atópase no cemiterio de Catabois no nicho onde tamén están os seus pais e algúns dos seus irmáns.

A familia decidiu xunto á noiva cumprir o seu desexo "secreto" e un dos seus irmáns casouse con ela logo de dous anos de noviazgo.

Cun evidente cambio de letra habitual o seu pai anota o día 18 a morte do seu fillo na pag. 28 do "Libro para anotaciones familiar". Nesta primeira anotación refire "faleceu o mozo", e na pag. 96 descríbeo como "deixou de existir", non podo deixar de reflectir a impresión que me causa, do mesmo xeito que o evidente cambio de letra a presenza das manchas de tinta que aparecen na páxina, probablemente reflexo da dor dun pai ao relatar de forma encuberta o asasinato do seu fillo e a imposibilidad de poder habelo salvado.

Relata: "20 de xullo de 1936 cando contaba a idade de 23 anos enfermó e grazas aos auxilios prestados puido sosterse con vida ata o día 14 de marzo de 1939 e hora da mañá seis e media que deixou de existir", ¡...!, continua "estivo tres veces en perigo de morte".

En ningún momento fai mención ao Golpe de Estado nin ao chamado Glorioso Movemento Nacional nin á dramática situación militar que altera a vida do país, o periodo de encarceramento do seu fillo relátao como unha enfermidade e nunca refire de forma clara o motivo da súa morte, ¿a caso os auxilios prestados, aos que se refire, puido sosterse con vida ata o 14 de marzo son sen dúbida a forma de deixar constancia de forma encuberta a protección que tivo que exercer para que o seu fillo non perdese a vida como tantos outros paseado?.

Grazas tío Manolo porque dando a túa vida evitaches bombardear á miña nai de 12 anos (futura muller do teu irmán Fito), aos seus pais e irmá e á poboación que neses tempos de guerra refuxiábanse en Málaga, grazas por non bombardearlos cando escaparon o 7 de febreiro de 1937 pola tristemente coñecida estrada de Málaga a Almería, tristes sucesos que levaron ao crucero Almirante Cervera a atacar Málaga logo de facerse con el os facciosos.

Manuel na actualidade segue constando legalmente como expulsado da Mariña sen honores, cunha sentenza por promotor da rebelión a día de hoxe aínda vigente, o Estado español en reiteradas ocasións negouse facer Jusiticia coas vítimas e reparar a súa memoria, desde o verán do ano pasado 2012 é unha das vitimas da chamada querella arxentina pero a esta data logo de siete meses de entregada toda a documentación (Sumario da súa Causa Militar, expediente penitenciario, o Historial Militar pertenenciente aos anos 1936-39) o seu caso non foi aínda presentado ante o xulgado arxentino da xuíza María de Servini, a incerteza abordela á familia, e a súa situación de recoñecemento na súa cidade natal onde loitou e foi asasinado é por parte dos partidos políticos e asociacións de verdadeiro acoso mediático, ninguén acordache dos mariños da Base Naval de Ferrol, ninguén os honra, sí honran as suas vitimas partidistas pero Manuel e os seus compañeiros de momento seguen esquecidos e solapados socialmente na súa cidade polas forzas chamadas de esquerda e de selo supuestamente comunista que a día de hoxe son únicamente socialdemócratas chupatintas de sillónes institucionais e do colorín mediático no que se fixeron donos da pequena cidade naval, o caciquismo en Galicia por desgraza segue coa súa sombra ben alargada.

O manifesto polo seu Centenario segue sendo vixente quizais hoxe máis que nunca, ata cando Manuel e a súa familia teremos que soportar este calvario.

O 14 de marzo do ano 2014 será o triste 75º aniversario do seu fusilamiento. Para entón seguiremos loitando para que se faga Xustiza e Recoñecemento da súa persoa como loitador antifascista defensor da legalidad republicana na Base Naval de Ferrol e na súa xusta medida.

Foto de toda a familia na que falta Manuel, os seus pais ao fondo, a súa irmá coa súa filla que murio durante o destierro dos seus pais e os dous irmáns pequenos xa adolescentes en primeira fila, na galeria do piso da rúa S. Carlos

As últimas balas do franquismo

Traducción Estación Atlántica

A ONU acepta un recurso xudicial. A ONU aceptou o estudo do recurso xudicial contra a sentenza de morte do vigués Humberto Baena, 35 anos despois da súa execución. Baena formaba parte do quinteto de "últimos fusilados do franquismo" xunto a dous etarras e outros dous membros do FRAP.

SALVADOR RODRÍGUEZ VIGO

"Fernando Baena Fernández, casado, de 70 anos de idade, natural de Vigo, ante a vosa Alteza Real acode co maior respecto e submisión e EXPÓN: (É.) Que o seu fillo, mozo idealista galego, alma de poeta soñador, namorado da vida e da natureza, amigo dos nenos e dos animais con probada xenerosidade, non puido ser o autor do feito que se lle imputa". Este é un fragmento da carta que o pai de Xosé Humberto Baena remitiu ao, por aquel entón, Príncipe don Juan Carlos, solicitando a anulación da sentenza de morte á que fora condenado o seu fillo, acusado de ter asasinado un policía. A carta, algo curiosamente inusual para a época, tivo resposta, e asinábaa, con data do 12 de setembro de 1975, o propio secretario de don Juan Carlos, un home ao que o futuro reservaría un insospeitado protagonismo: xeneral Alfonso Armada Comín. Desta contestación, lemos un extracto: "É lamentándoo moito, temos que comunicarlle que a solución ao problema que formula, se sae das nosas atribucións, polo que nada podemos facer para favorecelo. A sorte, pois, estaba botada. Quince días despois, o martes 27 de setembro, Xosé Humberto Baena completaba, cos etarras Juan Paredes Manot Txiki e Antonio Otaegui Echevarría, e os activistas da Frente Revolucionaria Antifascista Patriota (FRAP), José Luis Sánchez Bravo Solla (tamén vigués) e Ramón García Sanz, o quinteto do "últimos fusilados do franquismo", sanguinario berro de agonía dun Francisco Franco que falecería, máis cedo que tarde, o 20 de novembro daquel mesmo ano.

Corenta anos despois, os familiares e amigos de Xosé Humberto, encabezados pola súa irmá Flor, continúan esixindo Xustiza, e a Xustiza neste caso, consumada a execución, consiste na revisión do proceso que conduciu á morte de Humberto e a consecuente revogación da sentenza amparándose practicamente nos mesmos argumentos nos que Baena Fernández se dirixira ao Príncipe: "Que non hai contra el máis proba que a súa declaración, asinada en momentos de angustia horrorosa, sen que se encontrase unha pegada nin coincidan os seus datos persoais cos achegados polos testigos".¿Quién era Xosé Humberto Baena? Calquera dos que foron os seus amigos, responderá que, pasase que o que pasara, non lles cabe na cabeza que "Peter", como así lle coñecían de alcume, fose o autor dos disparos que acabaron co axente nunha refrega entre policía e militantes do FRAP. Iso si, Humberto era un de tantos mozos españois daquela xeración que, ante a persistencia da ditadura, decidira pasar á acción. Xosé Luís Méndez Ferrín, do que foi alumno no Instituto de Santa Irene, recorda que "Cando se foi a estudar a Santiago se afiliou ás Xuventudes Comunistas e despois pasouse ao Partido Comunista Marxista Leninista. O FRAP era a fronte de masas do PCE (m-l) "

Toda a familia Baena, e Humberto de xeito moi especial, mantiña excelentes relacións cos Vaamonde, sobre todo co cantautor Suso, e con Luis. Cando Humberto Baena decidiu participar activamente na loita antifranquista, non lle quedou máis remedio que pasar á clandestinidade. "En 1973 -refire Luis Vaamonde-, cando xa o buscaban, Humberto estivo escondido na nosa casa uns quince días. Eu tiña entón 18 anos e era o que menos estaba metido en política, aínda que ao final fun o que, en maio de 1975, lle levei a Madrid no coche do meu pai, coa idea de que fuxise a Francia. Despois, non sei por que motivos, Baena non cruzou a fronteira e quedou en Madrid, onde o detiveron. Detido e encarcerado, en vésperas da súa execución, Humberto escribiu unha emotiva carta: "Papá, mamá: Executaranme mañá pola mañá. Quero darvos ánimos. Pensade que eu morro, pero a vida segue. Recordo que na túa última visita, papá, me dixeches que fose valente, como bo galego. Funo, asegúrocho. Cando me fusilen mañá, pedirei que non me tapen os ollos para ver a morte de fronte".

 

En homenaxe aos últimos cinco fusilados do franquismo, Suso Vaamonde interpretaba unha canción,"Compañeiros na que, nomeando aos cinco fusilados e outras vítimas de franquismo, remataba" cun "Xosé Baena, irmán/ asasináronte". Iso é exactamente o que Flor Baena, decepcionada ante o nulo caso que lle fixeron tanto en España coma no Tribunal Europeo de Estrasburgo, acaba de transmitirlle aos órganos xudiciais da ONU. Agora tócalle, outra vez, esperar, pero a iso Flor está xa moi afeita.