Homenaxe ao médico dos pobres

Foto cedida, Telmo Bernárdez, líder agrarista. O médico foi asasinado o 12 de novembro de 1936 en Pontevedra. Contaba con 51 anos e era membro do partido Republicano Galego

A familia do médico redondelano fusilado en 1936 Telmo Bernárdez regresa de México

A Voz - Luis Carlos Llera 13 de novembro de 2015

Tal día como onte, Telmo Bernárdez Santomé, o médico dos pobres de Redondela, morría asasinado. E o Concello quixo renderlle homenaxe. Non en balde é o personaxe do ano na súa vila. O acto comezou no cemiterio dos Eidos, un pequeno camposanto rodeado dunha urbanización dormitorio. Alí depositouse un ramo de flores sobre a tumba que, con esmero, coida unha achegada da familia durante todo o ano xa que os descendentes de Telmo residen en México. A ese país tivo que fuxir a viúva cos seus nove fillos no ano 1936. Para asistir á efemérides desprazáronse desde o outro lado do océano a nora de Telmo Bernárdez, Loty da Granxa, unha alacantina que coñeceu no país azteca a Suso Bernárdez, un dos fillos de Telmo, e dous das súas netas. Unha delas, Amaya, recordou os «duros anos» da familia durante a posguerra, na que os seus pais tiveron que «traballar como animais» pero puideron vivir en paz grazas á xenerosidade do presidente da Republica, Lázaro Cárdenas, cos exiliados.

O alcalde de Redondela, Javier Bas, descubriu xunto á súa familia un placa que recorda a casa onde viviu Telmo Bernárdez. No seu día foi confiscada e hoxe é un albergue onde pasan a noite os peregrinos do camiño de Santiago ao seu paso polo municipio. Ao descubrir o recordatorio, un dos dirixentes do Colectivo Republicano, Raimundo Cal, pronunciou unhas improvisadas palabras nas que criticou que non se aplicou a Lei de Memoria Histórica para resarcir a «miles de persoas que morreron nas cunetas». Á homenaxe acudiron políticos de diferentes ideoloxías e, durante os actos, un grupo de achegados á familia portou unha bandeira republicana.

Telmo Bernárdez, ademais de axudar a moitos dos seus veciños como médico, foi o presidente do casino de Redondela no ano 1932. A súa preocupación pola situación dos que traballaban no campo levoulle a converterse en líder agrarista e utilizou xornais da época, como Nova xente ou A Opinión, para dar a coñecer as súas ideas. Tamén foi un destacado membro do Partido Republicano Galego e o 6 de marzo do ano 1936 foi nomeado delegado da Confederación Hidrográfica do Miño. Desde o seu cargo fixo intensa campaña a favor do estatuto de autonomía de Galicia. Tras estalar a guerra, Bernárdez foi asasinado a madrugada do 12 de novembro en Pontevedra. Estaba casado con Isabel Gómez, filla do secretario do Concello do Porriño. Tras o asasinato, a súa familia tivo que fuxir. Primeiro fixérono a Portugal e logo a Francia, desde onde se marcharon a Nova York para finalmente acabar en México. E alí seguen.

Os Seis Poemas Galegos de Federico García Lorca: tradución cultural e intercomprensión lingüística

5 Outubro 2015 Denis Vicente en Quilombo Noroeste. Espaço para a cultura galega no Río de Janeiro

 

Francisco Javier Calvo del Olmo 

Professor no Departamento de Letras Estrangeiras Modernas na Universidade Federal do Paraná

 

O noso traballo aborda de maneira monográfica os Seis Poemas Galegos escritos por Federico García Lorca entre 1932 e 1934 como homenaxe á paisaxe e á lingua da Galiza, e publicados en 1935 en Santiago de Compostela pola Editora Nós. Partimos do campo teórico dos Estudos da Tradución na súa interface cos Estudos Culturais para analizar o proceso de elaboración artística da obra, entendida como unha serie de traducións sucesivas. A atracción que o poeta andaluz sentiu por Galiza, terra que visitou en catro ocasións, inspirou os poemas; pero a composición en lingua galega aconteceu baixo a influencia de dous amigos de Lorca: o ferrolán Ernesto Pérez Guerra e o ourensán Eduardo Blanco Amor, quen prologou a primeira edición dos mesmos. Após contextualizar a composición e o contido, buscamos inscribir eses poemas no ámbito da literatura galega, non como produción allea, senón como obra que participa plenamente da tradición literaria da Galiza. A lectura destes poemas permite revelar un espazo literario compartido entre as linguas románicas, aberto á intercomprensión e á hibridación cultural. Un espazo poético que non precisa pasar pola padronización da súa linguaxe nin pola focalización nun ámbito lingüístico e cultural unívoco. Esperamos trazar, desta forma, un marco de tradución dende o galego e para o galego, válido tamén para outros textos no contexto actual da lingua. 

1. O proceso de creación dos Seis Poemas Galegos e a súa publicación.

Entre 1932 e 1934, Federico García Lorca compuxo seis poemas en lingua galega titulados Madrigal á cibdá de Santiago, Romaxe de Nosa Señora da Barca, Cántiga do neno da tenda, Noiturno do adolescente morto, Canzón de cuna pra Rosalía Castro, morta e Danza da lúa en Santiago. Os Seis Poemas Galegos (en adiante SPG) apareceran publicados no dia 27 de decembro de 1935 pola Editora Nós, no volume LXXIII da homónima revista, baixo a dirección de Ánxel Casal, en Santiago de Compostela. García Lorca, nado nunha pequena localidade andaluza, Fuente Vaqueros, desenvolveu toda a súa produción poética na súa lingua materna: o castelán; aínda que, se cadra, tivese algún coñecemento doutras linguas europeas¹. Así, esas seis composicións ocupan unha posición particular dentro da produción lorquiana por estaren escritas en galego e non en castelán. 

Alberto Pena profunda no papel da ditadura portuguesa na Guerra Civil

 

Traducción Estación Atlántica

 

O profesor de Ciencias Sociais publica un libro no que destaca que o apoio do Goberno luso resultou decisivo para o triunfo dos golpistas

Faro de Vigo -  Pontevedra 09.07.2015

O apoio que brindou a ditadura de Salazar desde o primeiro día ao golpe de estado do xeneral Franco resultou decisivo na vitoria dos sublevados na Guerra Civil. É unha das conclusións da obra "A guerra dá propaganda. Portugal, Brasil e a Guerra Civil de España: prensa, fascismo e diplomacia".

Publicado pola editorial brasileira Edipurs, o libro complétase coa visión que aportan sobre como se viviu a guerra no país americano as investigadores María L. Tucci, Heloisa Paulo e Esther Gambi.

En 1936, como se recorda na investigación, o país veciño non dispoñía do armamento de Alemania ou Italia pero "sentiu a Guerra Civil española coma se fose propia. Salazar cría que o destino de España estaba unido ao propio destino de Portugal", destaca o autor.

Esta recorda que Salazar apoiou sen condicións ao franquismo, ao considerar que a II República era un "réxime político incompatible, democrático" e ao seu modo revolucionario, e que xa que logo situábase nas antípodas do Estado Novo Portugués.

Así, o dictador luso entende que unha forma de salvagardar o seu proxecto era que en España se instaurase un réxime autoritario de corte fascista, como o que había en Portugal".

Para iso aporta máis de 10.000 combatentes lusos que se estima que loitaron no bando rebelde e tamén xoga un papel moi activo na propaganda e a diplomacia. O apoio do goberno do país veciño foi "fundamental para crear un clima de opinión pública favorable ao franquismo, non só na Península Ibérica senón tamén internacionalmente".

E é que Alberto Pena tamén propón na obra un achegamento ás dinámicas propagandísticas nas colonias de inmigrantes portugueses e españois en Brasil. Destaca a este respecto que "Salazar puxo ao servizo de Franco toda a súa estrutura diplomática", o que contribuíu por exemplo a atrasar un tratado de non intervención que dificultase a entrada por Lisboa das armas procedentes de Italia e Alemania.

Lalín "fai xustiza" á súa outra historia

Replica da placa orixinal

Traducción Estación Atlántica

 

Colocan no consistorio unha placa de homenaxe aos represaliados polo franquismo

Faro de Vigo - Xan Salgueiro  - Lalín 09.07.2015

Unha placa de bronce cos nomes de 52 "fillos do Partido de Lalín que caeron en defensa da liberdade da República Española e os dereitos humanos" preside desde 1954 un dos salóns da Federación de Sociedades Galegas en Bos Aires. Culminada cunha alegoría da república e do progreso (o campo e a industria), foi instalada alí provisionalmente polos emigrantes e/ou exiliados dezanos coa esperanza de que, unha vez recuperada a democracia en España, fose trasladada ao Concello de Lalín. Desde onte, unha réplica de cartón pluma colga dunha das paredes do seu vestíbulo.

En Bos Aires, colgada nun dos locais da Federación de Sociedades Galegas, hai unha placa de bronce cunha alegoría da República que os emigrantes da Unión do Partido de Lalín instalou en 1954 en homenaxe aos que caeron "en defensa da liberdade da República Española e os dereitos humanos". Figura nela un listado de 52 persoas co seu cargo ou profesión, agrupadas por concellos, que comparten o ser "asasinados por pensar e desexar para todos un mundo mellor".

Unha réplica en cartón pluma de devandita placa preside desde onte una das paredes circulares do vestíbulo do Castro Tecnolóxico, actual sé municipal de Lalín. O acto de colocación contou coa presenza do alcalde, Rafael Cuiña Aparicio, e o tenente de alcalde, Nicolás González Casares, e outros membros do goberno local. Tamén estiveron presentes representantes da Asociación Cultural Manuel Ferreiro, que albergaba a placa, e da Comisión pola Memoria Siñor Afranio. A intención do executivo lalinense é traer, nun futuro, a plancha orixinal de bronce desde Arxentina para colocala no consistorio, lugar que para ela desexaran no seu día os dezanos emigrados e exiliados. Nese caso, propoñerían á sociedade porteña deixar unha réplica no seu lugar.

A colocación da placa coa alegoría da república e o progreso (o campo e a industria) e o nome das 52 persoas asasinadas polo franquismo é un xesto do goberno para contribuír á recuperación da memoria histórica e unha "xusta homenaxe para os dezanos mortos por defender a liberdade e un mundo mellor", tal como indicou Nicolás González Casares, membro do colectivo Manuel Ferreiro. "É un honor para nós e para o pobo de Lalín e un xesto de xustiza para os represaliados", abundou o edil do PSOE.

En similares términos expresouse Manuel Igrexas, socio de Siñor Afranio que leva anos loitando pola recuperación da memoria histórica. "É un acto de xustiza e un motivo de muchísimo orgullo para os lalinenses que logo de tantos anos a réplica estea, por fin, no concello", apuntou o profesor e historiador lalinense. Recalcou que a intención é traer o orixinal de regreso, como era o desexo dos propios promotores da placa. Así o dixo Bernardino Dobarro, presidente de Unión de Lalín en Bos Aires, durante a inauguración da placa, o 14 de abril de 1954. Igrexas tamén aludiu ao "singular" do elemento e precisou que, aínda que é un listado bastante exhaustivo, algúns nomes teñen erros, pois foron recollidos de forma oral polos propios dezanos na diáspora. Hai casos tan significativos como o de José Natividad Serpa Araque, venezolano afincado en Carboeiro (Silleda), xunto ao seu cuñado José Fares, que aparece identificado na placa como "Aniceto", ou o do único agoladense que figura no monolito, Julio "Barreiro", cuxa verdadeira identidade sería a de Julio Barrio Negro, a única persoa das que están na placa que combateu no exército da República. Outros que figuran como "militares" foron soldados do exército rebelde, a maioría paseados polos informes que os denunciaban como republicanos enviados polas novas autoridades.

O Concello de Lalín terá unha placa en homenaxe ás vítimas do franquismo

Placa orixinal homenaxe aos asasinados pola ditatura franquista en Deza

Traducción Estación Atlántica  

El Correo Gallego Pontevedra E.P. | 27.06.2015    

O Goberno municipal de Lalín (Pontevedra) colocará no Consistorio a réplica dunha placa na que se homenaxea aos asasinados pola represión franquista na comarca do Deza. Tratase dá reprodución dunha lámina orixinal que foi instalada nos locais dá Federación de Sociedades Galegas de Bos Aires o 14 de abril de 1954.

A placa de bronce, coa alegoría dá República fíxoa a 'Sociedade Unión do Partido de Lalín' e nela aparecen gravados os nomes dás 52 persoas dá comarca vítimas do franquismo, explicou ou Concello.

Na réplica, que permaneceu durante os últimos anos na sede dá Asociación Manuel Ferreiro, pódense ler as palabras de recoñecemento aos mortos "en defensa dá liberdade dá República española e dos dereitos humanos" ou "asasinados por pensar e desexar para todos un mundo mellor".

Ante polo momento a que se colocará será unha réplica, o Goberno municipal de Lalín prevé iniciar os trámites, en colaboración co resto de municipios dá comarca, para negociar a traída de placa orixinal.

A Xunta de Fraga financiou un libro que negaba o Holocausto

Edición do libro 'La mentira histórica desvelada' de Juan Luís Beceiro
"editada en colaboración coa Xunta"

Traducción Estación Atlántica

• O falecido presidente galego elogió no epílogo o ensaio de Juan Luís Beceiro, que falaba das "lendas negras" dos genocidios do nazismo e dos colonizadores de América
• O Goberno presidido polo fundador do PP comprou 300 exemplares do libro, que se distribuíron en bibliotecas públicas
• "Aos alemáns tocoulles padecer unha lenda tan negra, case, como a que aínda padecemos os españois: o asasinato de seis millóns de xudeus nos campos de concentración", di o autor

El Diario.es - Irene Castro / Javier Biosca Azcoiti  25/06/2015 -

O Holocausto? "Unha lenda negra". É unha das teses do libro La mentira histórica desvelada (Ejearte, 1994) do historiador Juan Luís Beceiro que foi financiado pola Xunta de Galicia que naquel momento presidía Manuel Fraga. Ademais de comprar 300 exemplares para distribuír nas bibliotecas públicas da comunidade, o fundador do PP elogió no epílogo o libro de Beceiro, que negaba o Holocausto xudeu e minimizaba as matanzas da poboación indígena perpetradas polos conquistadores españois en América.

 

Nunha edición da obra, que aínda pode atoparse en bibliotecas públicas de Galicia, como no repositorio da Universidade da Coruña, asegurábase que fora "editada en 1994 en colaboración coa Xunta de Galicia". Ademais, o Goberno de Fraga adquiriu 300 exemplares do libro para distribuílo nas librerías públicas, tal e como publicou O País no ano 2000.

 

Nun dos capítulos do ensaio, Beceiro trataba o tema do genocidio cometido por Adolf Hitler durante o nazismo e poñía en cuestión o Holocausto: "Aos alemáns tocoulles padecer unha lenda tan negra, case, como a que aínda padecemos os españois: o asasinato de seis millóns de xudeus nos campos de concentración". Na súa opinión, o Holocausto fora un arma propagandística.

 

"Entramos aquí a tratar dun tema espiñento onde a propaganda xogou un papel absoluto. É fácil enganar ás masas, pero o que non é correcto é que ao longo dos anos sígase insistindo no engano. E así, aos alemáns tocoulles padecer unha lenda tan negra, case, como a que aínda padecemos os españois: O asasinato de seis millóns de xudeus nos campos de concentración (de exterminio, afaise a dicir) na Europa central.

Quixésemos tocar este tema coa máxima discreción e objetividad: A comparación entre as dúas lendas así o aconsella, e quen sabe si, terminando cunha, puidese con facilidade acceder a terminar coa outra. Non importa a multitude de libros que se escribiron sobre o tema, con maiores ou menores aclaraciones sobre o caso. Nós, cuns poucos feitos testimoniales, esperamos aclaralo definitivamente pola nosa banda. Non se trata de posuír unha varita máxica senón de chegar á razón de persoas que poidan deterse a pensar só uns minutos.
 

Desde logo, queremos facer unha declaración saída en grao sumo íntimo do patriotismo nacional (aplicable aos demais), porque é unha antinomia que se produce ao mesmo tempo. Comprendémolo por unha banda e rexeitámolo por outro: Comprendemos a enorme debilidade política dos sucesivos gobernos da antiga República Federal de Alemania, que entregou ao Estado de Israel enormes cantidades de diñeiro como compensación pola morte de ... millóns de xudeus en campos de concentración alemáns durante a 2ª Guerra Mundial. Non comprendemos o por que desas inmensas donaciones cando é máis que probable que os germanos coñezan con certeza que non houbo tales millóns de asasinatos. Segundo informacións de prensa do ano 1969, "o goberno de Bonn había desembolsado, a título de indemnización, a fabulosa suma de seis mil millóns de libras esterlinas, tanto e principalmente a favor do Estado de Israel (que nin sequera existía durante a Segunda Guerra Mundial), como de peticionantes xudeus individuais".
 

O autor, fillo dun xeneral do Exército franquista, cuestionaba a cifra de asasinados polo nazismo para o que parafraseaba a outras publicacións para soster que non había tanta poboación xudía.
 

Entresacamos que a cifra de seis millóns de xudeus exterminados resultou das declaracións do Dr. Wilhelm Hoettl, en Nuremberg, aínda que debe destacarse o feito de non haberse atopado documento algún, que se saiba públicamente, que probe que os alemáns tiveron a intención de realizar tal genocidio nin que se executou plan algún referente a este exterminio. Ademais, nos arquivos alemáns, tan propensos a non omitir detalle algún, non parece haberse atopado ningunha orde de exterminar aos xudeus porque, si así fóra, xa se preocuparon de facela coñecer ao mundo enteiro, como é lóxico.
 

Tamén cita publicacións que ofrecen outras cifras de mortos moi diferentes ás coñecidas e que, ademais, dubidan do uso de cámaras de gas: "Quen coñeza por pouco que sexa o que foi a vida dos campos de concentración, non terá necesidade das cámaras de gas para explicalo: en Buchenwald non as había, e o 25% dos individuos que foron deportados alí non regresou".

 

Beceiro chega a utilizar a ironía ao cuestionar os datos oficiais, que ata publicou a enciclopedia Larousse. "O caso máis coñecido de genocidio durante o s. XX foi o do réxime nazi en Alemania -relata o manual-. En virtude dunha pretendida superioridade dunha raza 'raza nórdica', procedeuse á exterminación sistemática das 'razas inferiores'. Así seis millóns de xudeus e moitos miles de xitanos aniquilados nos ghettos e nos campos de concentración?. "¡Menos mal que non nos incluíron a nós!", búrlase o escritor.

 

A hemeroteca non recolle un especial enfado nas filas do PP por patrocinar un libro negacionista. A diferenza da indignación que nestas semanas mostraron polos tuits do concelleiro madrileño Guillermo Zapata. Un funcionario da Xunta denunciou a Beceiro e ao presidente galego por un suposto delito de negación do Holocausto a raíz do contido do ensaio, pero ata onde puido saber eldiario.es a demanda non tivo percorrido. Fraga limitouse a responder ao País que non compartía as afirmacións expresadas por Beceiro sobre o Holocausto, pero insistiu en que polo seu contido en xeral era "boa".

 

O obxectivo fundamental do ensaio de Beceiro era abordar a "lenda negra" que pesaba, ao seu xuízo, sobre os españois pola colonización de América. "Separadamente da crueldade para cos indios americanos, outra das fábulas que forman parte da lenda tradúcese nesa avidez que os españois do século XVI sentían polo ouro. ¡Pois non é así! Todo o mundo en Europa, polo menos, sentía non avidez senón necesidade de ouro", reflexionaba o historiador.

 

"Nós en España, e creo expresar o sentir xeral do pobo español, non gardamos rancor algún polos saqueos, expoliaciones e matanzas que Roma realizou no noso país; é un produto da historia. E parece tamén ser certo que en América non realizamos os saqueos, expoliaciones e matanzas que algúns nos imputan", continuaba Beceiro, avogado e funcionario do Estado, que lamentaba que se considere "un punto negro" na historia a "civilización de América".

 

Con esa parte do texto si estaba de acordo Fraga, que se encargou de redactar un epílogo de cinco párrafos para o autor. Nesa pequena conclusión para lamentar que non se realizou unha "reflexión colectiva" sobre a "gran experiencia histórica de colonización e transculturación que os españois fixeron no Novo Mundo". "Non se aproveitou o 500º aniversario e a Exposición de Sevilla para facer unha gran reflexión colectiva sobre todo iso -criticaba o presidente galego-. Hai que agradecer e felicitar aos que si están disposto a facer a súa propia reflexión, como o autor deste libro".

 

Epílogo de Manuel Fraga do libro 'La mentira histórica desvelada'

 

Marcelino Gómez Arias. Unha vida dedicada á loita pola República e o Agrarismo

Marcelino Gómez Arias. Unha vida dedicada á loita pola República e o Agrarismo. Perfecto Ramos Rodríguez

 

La Librería de Cazarabet - Mas de las Matas

Marcelino Gómez Arias naceu nunha humilde familia da montaña do occidente asturiano a fins do século XIX. Emigrou a América sendo case un neno, traballou e formouse pola súa conta ata conseguir acadar un alto nivel intelectual, ao adquirir estudos políticos, xurídicos, xornalísticos e sociolóxicos.

Con 23 anos entrou a formar parte da historia do Uruguai ao participar na súa última gran guerra civil, da que nos deixou un dos poucos relatos pormenorizados que existen do que foi esa contenda. Desde Arxentina, participou activamente na formación de organizacións republicanas españolas e viaxou á Galiza para dirixir un levantamento republicano no ano 1905. De regreso na Arxentina, fundou o Partido Republicano Español en la Argentina e o xornal La España Moderna.

Máis adiante, instalouse en Lisboa para intentar de novo o derrocamento da monarquía española, e participou no movemento que instauraría a República en Portugal. Alí retomou a edición do xornal La España Moderna e, unha vez clausurado este, comezou a edición de El Clamor Español.

Marcelino regresou definitivamente a Galiza desde onde puxo en marcha o proxecto da granxa Tierra Libre e publicou os xornais Tierra Libre e El Amigo del Pueblo. Foi un dos fundadores da «Liga Española para la defensa de los Derechos del Hombre» e chegou a presidir a Sociedad Española de Artistas Notables.

 

Marcelino Gómez Arias escribiu e publicou numerosos artigos e obras socio-políticas ao longo da súa vida. Foi un home pouco común, comprometido na loita pola instauración da República e contra do caciquismo, pola que sacrificou a súa vida e a da súa familia.

A súa loita provocou que morrese de forma prematura á idade de 43 anos.

Hai libros que son quen construír, con solvencia, unha cartografía,  neste caso vivencial, profesional e política dun personaxe  que pode resultar fascinante por intensa, singular e descoñecida. Isto faise mercé á férrea vontade de investir moitas horas de traballo e moito interese persoal pois só así  se consegue poñer no xusto sitio do mapa do coñecemento histórico e social a alguén que, case sepultado no esquezo, talvez non o merecía.  Neste grupo de investigacións cómpre integrar esta valiosa monografía sobre Marcelino Gómez Arias que vén da man de Perfecto Ramos. Precisamente eran as investigacións e o labor de difusión do especialista como se ía asomando algo do periplo vital e da actividade política de Marcelino Gómez Arias, sobre quen se abateu unha lousa de silencio que duraba, sen dúbida, demasiado tempo.

O libro, elaborado con obxectividade e preciso rigor histórico, ofrece un completo compendio da obra dun autodidacta que abrazou a fe no Republicanismo e mais no Agrarismo, e que desenvolveu boa parte da súa actividade política por terras de  Crecente, alén de incorporar un completo percorrido pola súa biografía que comeza en Armeirín (Asturias), pasa por Uruguai, Arxentina e Portugal ata rematar en Angudes. Rescátanse, así,  con minuciosidade os pasos do biografado dos simplemente saliento dous momentos clave como son tanto a súa participación nun levantamento republicano en 1905 como a relevancia que depositaba na prensa, entendida como medio fundamental para espallar as súas ideas chegando a fundar diversos xornais como La España Moderna, El Clamor Español, Tierra Libre ou El Amigo del Pueblo. O traballo, así pois, alicérzase en diversos documentos exhumados e e na consulta de moita  prensa da época, operativa para elaborar ese perfil vital mais onde non esquece retratar a época na que viviu, alén de incorporar múltiples artigos que o republicano e agrarista escribiu, xunto con corpus apreciable de fotografías e rescatar, no epílogo do libro, o texto Revolución Uruguaya de 1904: unha proposta relevante que espella a visión de Gómez Arias sobre o que viviu no Uruguai e que relatou, non me cabe dúbida, con brillantez estilística.

Recomendo, ás persoas interesadas, este volume, altamente informativo e, en boa medida, orientado cara á difusión da personalidade de Gómez Arias, mais tamén do tempo no que viviu. Como proba do que afirmo conclúo reproducindo un exemplo do caudal informativo que aquí se pode atopar e que, neste caso, se refire ás orixes dunha expresión popular aínda hoxe e que o autor relata así:

O artigo 29 da Lei Electoral decretaba que nun distrito que non se presentara máis dunha candidatura, esta era proclamada automaticamente sen celebrar eleccións. Este artigo era aproveitado polos instalados no poder para, por medios lícitos ou menos lícitos, impedir que ninguén contrario ós seus intereses puidera presentar candidatura. A eliminación deste artigo foi unha das reivindicacións dos agrarios nesta época, acuñándose o famoso dito de «ó carallo o 29».

Caderno da Crítica

As cicatrices do franquismo en Chile

José Manuel Calvelo Ríos e Carmen García-Rodeja, o martes,
no Consulado de Axgentina en Chile. Foto:  l. o.

Traducción Estación Atlántica
Un coruñés residente no país chileno incorpora á causa aberta en Bos Aires unha denuncia polo fusilamiento do seu pai e a persecución da súa nai

 

La Opinión A Coruña - Alexandra Moledo / R. Prieto
A Coruña 27.11.2014

Desde que Darío Rivas -fillo de Severino Rivas, fusilado en 1936 cando era alcalde de Castro de Rei (Lugo) e Inés García Holgado -sobrina de Elías Holgado, alcalde de Salamanca asasinado en 1937- presentasen en abril de 2010 unha querela en Arxentina para que se investigasen os crimes da ditadura franquista, moitos son os galegos que seguiron os seus pasos. Ningún dos familiares dos máis de 5.000 galegos represaliados durante o réxime de Franco tivo o amparo da Xustiza española, polo que decidiron unirse a esta querela admitida a trámite pola xuíz María Servini de Cubría no Xulgado Nacional no Criminal e Correccional Federal número uno de Arxentina.

Nos últimos meses presentouse unha denuncia conxunta de 17 casos de desaparecidos da Coruña e Lugo, xunto con outra ducia en Vigo. E onte, o coruñés José Manuel Calvelo Ríos presentou a primeira denuncia desde Chile, onde reside, polo asasinato do seu pai, Manuel Calvelo López, fusilado no cárcere de Santiago de Compostela o 31 de decembro de 1936 e pola persecución política que sufriu a súa nai, Isabel Ríos.

Arresto en Curtis
O matrimonio foi arrestado en Curtis pola súa actividade a favor da República, no caso de Isabel por organizar a primeira célula comunista do municipio coruñés. Unhas horas antes da ejecución do seu marido -do que se despide a través das mirillas das celas- a Isabel lle conmutaron a pena de morte á que lle condenaron nun xuízo sumarísimo pola cadea perpetua. Aínda que sobreviviu á represión, a súa vida estivo marcada por sucesivas fuxidas doutras ditaduras de América Latina.

José Manuel Calvelo presentou onte no consulado de Arxentina en Chile a súa denuncia acompañado da coruñesa Carmen García Rodeja, colaboradora da Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica (ARMH). Non pretende "pechar feridas", senón que se saiba "quen as inflixieron" para que "non volvan repetirse". "As feridas non se pechan, no mellor dos casos cicatrizan, pero para iso hai que expoñelas ao sol e desinfectarlas", reclama. Por iso, non pide máis xustiza que a de "levantar os cargos falsos e infamantes" polos que lle arrebataron os seus.

Trala o morte do seu pai, a súa nai foi trasladada da prisión compostelana ao cárcere de mulleres de Saturranán (na fronteira entre Guipúzcoa e Vizcaya) e alí estivo entre 1937 e 1944. Neses sete anos, José Manuel e o seu irmán Roberto só puideron visitala unha vez. Logo de cinco anos vivindo en casa duns tíos en Ponferrada trasladáronse a Curtis, onde os acolleron outros familiares.

Desa época, José Manuel recorda como el e o seu irmán axudaban á guerrilla de Benigno Andrade, Foucellas -o guerrilleiro antifranquista galego máis lendario- levándolle armas e comida á súa escondite no monte. Os homes de Foucellas tamén utilizaban a máquina de escribir que había na casa dos parentes de José Manuel Calvelo, a única que había en todo o pobo.

A saída do cárcere de Isabel non significou, con todo, o fin dos seus penurias. Nin para ela nin para os seus fillos. A familia trasladouse a vivir á cidade da Coruña e a súa única vía para saír adiante era a venda de queixos e ovos, actividade pola que Isabel foi torturada máis dunha vez na comisaría de policía da cidade.

En 1947 cruzou o charco e foise cos seus fillos a Bos Aires, país no que contacta con personaxes da cultura galega exiliados como Eduardo Blanco Amor e Luís Seoane. Pese á represión, Isabel non cesa a súa actitude crítica que lle custa a súa expulsión do Partido Comunista. Ata a súa morte en España en 1997 tivo que escapar de réximes ditatoriais tanto en Arxentina como en Chile e Perú. Ela mesma resumía así o obxectivo da súa causa: "Levoume á loita unha ambición inmensa de aportar o meu gran de area á transformación dunha sociedade inxusta".

Pontevedra acolle unha homenaxe nacional a Pedro Trigo, galego-cubano que participou no asalto ao cuartel Moncada

Foto: Gara

Crónica do acto

Sermos Galiza 28/11/14

Organizado por Mar de Lumes e Asociación Francisco Villamil, este fillo de viveirenses protagonizou un feito esencial para entender o contexto no que se xerou a Revolución Cubana

 

O 26 de xuño de 1956 tiña lugar o asalto ao Cuartel Moncada, unha acción coa finalidade de derrocar o dictador Batista. Nesa acción tomou parte Pedro e Julián Trigo, irmáns fillos de emigrantes de Viveiro. Julio morreu despois de ser apresado e torturado por aquel asalto. Pedro Trigo está esta sexta en Pontevedra para recibir, aos seus 86 anos, unha Homenaxe Nacional organizada pola Asociación de Amizade Galego-Cubana Francisco Villamil e por Mar de Lumes - Comité Galego de Solidariedade Internacionalista.

 

Programa: 

Faculdade de Belas Artes

 18h Proxección dun documentario sobre o asalto ao Cuartel Moncada.
19:30h Palestra con Pedro Trigo e José Antonio Solana.

 

Restaurante Adega dos avós
22h Cea de confraternidade
(18 euros, prazas limitadas. Reservas en mardelumes@gmail.com) 

 

Homenaxe na Coruña ao exilio republicano

Imaxe do Sinaia
© antonsaavedra.wordpress.com

Marcos Pérez Tena - Praza Pública 12/6/14 

O 13 de xuño de 1939 chegou ao porto mexicano de Veracruz o Sinaia, un buque que transportaba 1.600 persoas que fuxían do fascismo, que dous meses antes tomara Madrid, derrotando a República. O barco partira de Francia 19 días antes e nel viaxaba un bo número de republicanos galegos, entre eles Lorenzo Varela (homenaxeado no Día das Letras de 2005), o fotógrafo Francisco Souza Fernández, o arquitecto José Caridad Mateo, o historiador Ramón Iglesias Parga, ou o filósofo Adolfo Sánchez Vázquez.

Este venres celébrase o 75 aniversario da chegada do barco, e en Veracruz e na Coruña realizaranse actos simultáneos de homenaxe e recordo ao exilio republicano. Os actos coruñeses, organizados pola Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica (CRMH), queren chamar tamén a atención sobre o "novo exilio económico que sofre a mocidade galega e española", como destaca Rubén Afonso Lobato, presidente da CRMH, que lembra que "120.000 galegos foron excluídos dunha sociedade na que se lles nega o futuro e vironse unha vez máis obrigados a embarcar cara un escenario sin referencias". "Construir unha sociedade inclusiva, exixe rematar co exilio", conclúe.

O acto completarase coa intervención de Alberto Fortes (Arquitectos sen Fronteiras) en representación da mocidade galega, que incidirá na denuncia do actual exilio económico. Tamén afondará noutro dos aspectos que centran os actos deste venres: a arquitectura republicana. De feito, dende este xoves pode verse no Obelisco (e o venres en María Pita) unha exposición sobre a arquitectura republicana, previa á Guerra Civil. Lembrarase moi especialmente a figura de José Caridad Mateo, que realizou o proxecto de urbanización da cidade universitaria da Coruña, que non chegou a levarse a cabo polo triunfo do fascismo. Era fillo do gobernador militar republicano Rogelio Caridad Pita, asasinado, pero que conseguiu salvar catro dos seus fillos, que viaxaron no Sinaia.

 

28 galegos e galegas no barco 

(Listaxe de pasaxeiros nacidos en Galicia)

Alvarez Collazo, Rafael (Lavadores, Pontevedra)
AncaHermida, José (San Sadurniño, A Coruña)
Caridad Mateo, Carlos (A Coruña)
Caridad Mateo, José (Betanzos, A Coruña)
Caridad Mateo, Rogelio (Quiroga, Lugo)
Caridad Mateo, Vicente (A Coruña)
Condes Romero, Miguel (Vigo, Pontevedra)
Ferrer Ovide, Inocencio (Vilamartin, Ourense)
García Moreno, Juan (Santiago, A Coruña)
Gil Otero, Antonio (Ferrol, A Coruña)
Hermo Pérez, José (PoboaCaramiñal, A Coruña)
Iglesias Parga, Ramón (Santiago, A Coruña)
Jurado Romero, Sabino (Pontevedra)
Novo Romeo, Argentino (Ferrol, A Coruña)
López Bello, Heriberto (Ourense)
Losada Rodríguez, Ramiro (Rubián, Ourense)
Maside González, Ramón (Ourense)
Menendez Conde-García, Eugenio (Tui, Pontevedra)
Moyron Arias, Modesto (Valdeorras, Ourense)
Otero Vidarte, Francisco (Vilanova de Lourenzá, Lugo)
Rivero Mira, Jacinto (Ourense)
Rodriguez Rodríguez, Vicente (Monforte, Lugo)
Román Paz, Marcelino (Xermade, Lugo)
Salzman Ménendez, Alfredo (Monforte, Lugo)
Sousa Hermida, Manuel (Pontecaldelas, Pontevedra)
Souza Fernández, Francisco (A Coruña)
Testa Ventasela, Quintín (Ourense)
Valencia Fernández, Antonio (Ourense)

Foi profesor da ETSA Xosé Luis Martínez, socio da CRMH, quen deu a idea de facer na Coruña unha homenaxe ao exilio republicano a través do Sinaia. 28 galegos e galegas viaxaron nese barco, segundo a información da base de datos do exilio galego, e na súa chegada a Veracruz máis de 20 mil persoas agardaban por eles. No porto, o secretario de Gobernación mexicano, Ignacio García Téllez destacou que "non vos recibimos coma náufragos da persecución ditatorial a quen misericordiosamente se lle bota unha táboa de salvación, senón como a defensores afoutos da democracia republicana e da soberanía territorial, que loitaron contra a maquinaria opresora ao servizo da conspiración totalitaria universal".

O filósofo Adolfo Sánchez Vázquez relatou así aquela travesía para A Nosa Terra: "Despois das calamidades que sufrimos, lembro unha grande ilusión. Durante a expedición desenvolvíase unha intensa vida cultural e mesmo se publicou un xornal. Coincidín na viaxe co poeta galego Lorenzo Varela. Camiñabamos cara un país que nos brindaba a posibilidade de refacer a nosa vida".

O deputado fillo de fisterráns que honra aos exiliados republicanos en Arxentina

Jorge rivas presentou o seu proxecto na Arxentina

Traducción Estación Atlántica

Jorge Rivas, fillo de fisterráns, impulsa un proxecto de lei para instaurar o 14 de abril como Día Nacional do Exiliado Español no país austral como homenaxe ás persoas que tiveron que cruzar o Atlántico pola represión do franquismo

El Diario.es - Miguel Pardo 16/4/14

Un deputado galego en defensa da memoria republicana e dos exiliados polo fascismo. O parlamentario Jorge Rivas, fillo de emigrantes de Fisterra e socialista aliado ao gobernante Frente para la Vitoria, presentou este luns un proxecto de lei polo que pretende fixar o 14 de abril como Día Nacional do Exiliado Español en Arxentina. E fíxoo justamente un 14 de abril, no 83º aniversario da proclamación da II República e durante unha emotiva presentación na que aclarou que impulsa a iniciativa "en homenaxe a todos aqueles que se viron obrigados a abandonar a súa patria logo do derrocamento da República e durante a ditadura de Franco e que chegaron aquí en busca dun porvir en liberdade".

Tivo que ser a milleiros de quilómetros onde se impulsou un proxecto de lei para homenajear aos republicanos represaliados, medida tan pouco común no Estado español ou en Galicia. Constante apoio tamén da querella arxentina contra os crimes do franquismo, o galego Jorge Rivas estivo acompañado por máis descendientes de galegos e por representantes da Agrupación Federico García Lorca. Xunto a eles explicou que a elección do 14 de abril para a presentación deste proxecto pretende recordar a data "na que se proclamou o nacemento da Segunda República, brutalmente abatida pola dereita reaccionaria" e invitar á reflexión "sobre as terribles consecuencias que provoca a ruptura dos procesos democráticos por parte das forzas que se opoñen ao progreso social".

Durante o seu comparecencia nunha sala da Cámara de Deputados, Jorge Rivas recordou que a República mudou en España "a vella e reaccionaria monarquía logo dun gran triunfo electoral dos sectores máis avanzados do país" e alcanzou así unha esperanza "que, no entanto, estaba destinada a frustrarse poucos anos despois". "E non polas dificultades e contradicións propias dese proceso popular transformador que se propoñía reparar inxustizas e atrasos moi arraigados, senón pola crúa violencia dos poderosos", di o deputado socialista, que advertiu na Cámara dunha guerra na que "á beira de Franco interveu o réxime nazi de Hitler e o fascista de Mussolini".

"Desde 1939, foron milleiros e milleiros de españois os que partiron ao exilio, por razóns de conciencia, ou para salvar as súas vidas, ou porque non podían traballar nin vivir con dignidade nesa desgraciada España. Francia primeiro, e logo México e a Arxentina foron os países que máis exiliados acolleron", recordou Rivas, que destaca que xa en novembro de 1939 chegaron uns 150.

"Durante todos eses anos de ditadura, caracterizados por unha violenta represión, o franquismo cometeu innumerables crimes de lesa humanidade que aínda non foron investigados nin sancionados", dixo tamén en clara alusión ao deixamento das autoridades españolas tanto á hora de investigar como de colaborar coa Xustiza arxentina, que segue adiante

O documental galego ‘A pegada dos avós’, sobre a represión franquista, premiado en México

Cadernos de comunicación e análise 8/4/14

7 adolescentes galegos escollidos ao azar para retroceder dúas xeracións en 67 minutos e oír, de boca dos represaliados, o relato vivo da represión franquista máis cruel. “A pegada dos avós“, o documental trilingüe -galego, castelán e inglés- de Xosé Abad sobre a Guerra Civil española e os seus estertores foi premiado no VIII Encontro Hispanoamericano de Cine e Vídeo Documental Independente, un dos grandes escaparates para a denuncia visual de América Latina que se fallou esta fin de semana na capital mexicana.

Este certame audiovisual “Contra o silencio todas as voces” naceu en 2000 e reedítase cada dous anos con proxeccións gratuítas de fitas que poucas veces chegan ás salas comerciais porque adoitan ser “incómodas” nas súas denuncias sobre agresións ambientais, o mundo indíxena, as minusvalías ou as migracións, fronteiras e exilios, que son algunhas das categorías en liza. Para o seu oitavo aniversario, a organización seleccionou 194 das 521 fitas enviadas ao festival. O documental galego de Abad, rodado entre A Coruña e Ferrol, competía con outros 17 traballos de Puerto Rico, Arxentina ou Chile, por exemplo, na categoría de Movementos Sociais e Organización Cidadá e levouse o primeiro premio do xurado. Non tivemos maiores dificultades en poñernos de acordo sobre a obra que preferiamos”, escribiu Adolfo Gumicio, membro deste. A Xosé Abad, a noticia do premio chegoulle por Whatsapp a madrugada do domingo 6 e non oculta a súa satisfacción polo recoñecemento que lle chega dende o outro lado do Atlántico nun dos festivais de cine documental máis potentes para a comunidade hispanofalante.

O traballo de Abad pivota sobre un guión do que el mesmo é coautor xunto a Manuel Rivas e Sandra Rey. “La huela de los abuelos”, como se traduce en castelán, estreouse a finais de decembro no paraninfo da Universidade da Coruña. Julia, Claro, Santi, Carlos, Aitana, Carlos e Luis son os sete estudantes de Bacharelato elixidos unha viaxe ao pasado, que os fai retroceder ata 1936, e do que regresaron cargados de rabia, preguntas, compaixón, dúbidas e medo que descargan, directamente, nos seus vídeoblogs.

“Por que os mataron? Por nada. Matáronos por nada”, reflexiona a fita. “Sento rabia do país no que vivo”, di unha das súas protagonistas que só sabía da Guerra Civil española o que leu nos seus libros de texto.

Detrás da rodaxe están a produtora coruñesa EAF, outras sete compañías (O Loureiro, CG Pro, ZenAudioPro, Formato, Mondotropo, Filamento e Serifor) e, polo menos, outras 133 persoas que achegaron fondos á fita a través do ‘crowfunding’, un sistema de micromecenado co empuxón de Memoria Histórica Democrática de Ferrol, Fuco Buxán e a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica dá Coruña.

É o segundo traballo de Xosé Abad que afonda na dor galega das execucións franquistas. En decembro do 2009, presentou en Ferrol ‘O segredo da Frouxeira‘, o espello no que se miraban as familias de catro vítimas cuxos restos nunca apareceron. Entre eles, os de Alejandro Porto Leis, último alcalde republicano de Serantes que desapareceu o 2 de febreiro de 1938 cos tres amigos que trataron de axudalo a fuxir dos falanxistas. As súas familias sempre creron que os fusilaran aos 4 na praia de Valdoviño pero por máis que removeron a area, non acharon os seus ósos.

“A pegada dos avós” ten outra cita cos premios este sábado 12 de abril na gala dos Mestre Mateo, que distingue aos mellores traballos do audiovisual galego mentres espera a chamada dos festivais documentais de Bosnia e Barcelona aos que Abad tamén enviou unha fita que é un pouco súa e un pouco de todos.

Fonte orixinal da nova: El País Galicia

83º aniversario da II República por la Federación de Asoc. Gallegas en Argentina

Redondela acolhe XIII ediçom da Galiza Combatente dedicada a Maria Araújo

A combatente galego-cubana Maria Araújo será homenageada nos atos organizados por NÓS-UP para comemorar o Dia da Galiza Combatente.

Maria Araújo, dous combates, umha mesma luita é a legenda da iniciativa que se desenvolverá ao longo do domingo 13 de outubro .

Ato político, oferta floral e jantar de confraternizaçom

Às 13 horas na praça da Constituiçom de Redondela terá lugar um ato político no que intervirám Eva Cortinhas, em representaçom da Mesa Nacional de BRIGA e Gustavo Luca de Tena pola Associaçom de Amizade Galego-Cubana Francisco Villamil.

Rebeca Bravo, porta-voz nacional de NÓS-UP encerrará o comício que será amenizado com a voz e a música do cantor-compositor Tino Baz.

Posteriormente, às 14.30 h,  na ponta da praia de Cesantes, a poucos metros da ilha de Sam Simom, que durante anos foi um campo de concentraçom, terá lugar umha oferta floral às vítimas do fascismo.

A jornada finalizará com um jantar de confraternizaçom. Para poder assistir cumpre reservar lugar no telefone 669 778 474 ou bem no co-e da Unidade Popular.

Caderno biográfico de Maria Araújo

NÓS-Unidade Popular editará um caderno com a biografia da revolucionária comunista galego-cubana, no que também se reproduzirá umha entrevista realizada em 1975, asssim como o testimónio da sua filha, a dirigente feminista e comunista cubana Dora Carcanho.

Homenaxe aos que defenderon a libertade en Marín

Faro de Vigo 20/9/13 Traducción Estación Atlántica

"As silenciadas", de Aurora Marco e Pablo Ces, proxectouse onte na biblioteca pública nun acto organizado pola Asociación pola Recuperación dá Memoria Histórica de Marín, dentro do calendario de actividades que veñen organizando nos últimos anos dentro do ciclo de "Homenaxe aos que defenderon a liberdade". Trátase dun documental histórico que recupera historias de vida, inseridas no seu contexto, de numerosas mulleres represaliadas.

Morre Ascensión Concheiro, a Chonchiña de “O lapis do carpinteiro”

Chonchiña con Comesaña

 A biografía de Ascensión Concheiro podería ser unha das esquecidas historias da represión franquista se non fora porque Manuel Rivas a levou á literatura en O lapis do carpinteiro.

Ascensión Concheiro, Chonchiña, morreu en México aos cen anos, o país do seu exilio ao que regresara en 2012

C.V.  Sermos Galiza 2/9/13

Chonchiña, como era coñecida Ascensión Concheiro, viviu en Tui até poucos anos antes da súa morte, acontecida neste peche de agosto en México a pouco de ter feito os cen anos. Tui foi o lugar do regreso xunto con Francisco Comesaña, o médico comunista co que compartiu a súa vida e protagonizou a intensa historia que Rivas novelou. A México regresou hai apenas dous anos, para vivir a súa última etapa na compaña da súa filla, instalada xa para sempre no país do exilio dos pais. 

Con Francisco Comesaña partillara unha intensa historia de amor e resistencia que Manuel Rivas levou a novela en O lapis do carpinteiro e Antón Reixa ao cine na película do mesmo nome. Médico Comunista, Francisco Comesaña estivo preso na cadea de Compostela, entre outros, con Manuel Calvelo e Isabel Ríos e esta mesma lembra nas súas memorias as visitas de Ascensión Concheiro ao cárcere e a súa solidariedade cos demais presos. Como no caso de Isabel Ríos, tamén a Francisco Comesaña a sentenza de morte foille conmutada por cadea perpetua e despois dun tempo en diversas cadeas franquistas, a parella, casada por poderes, atopa a liberdade no seu exilio en Cuba e México até o seu regreso a Tui en 1975.  

Natural de Ordes, onde nacera en 1913, Chonchiña coñece a Francisco Comesaña en Compostela, cando tiña dezasete anos e xa era secretario das Xuventudes Socialistas en Santiago. O 26 de xullo de 1936, cando van xuntos para que coñeza ela coñeza á nai del, Comesaña é detido e encarcelado en Santiago onde a presión do goberno cubano -el nacera en Cuba- fai que a pena de morte de fora conmutada por cadea perpetua.  Casados por poderes, Conchiña e Paco a primeira convivencia despois do matrimonio foi a viaxe en tren dos cárceres de Valencia a Vigo, baixo a custodia da Garda Civil, episodio que Rivas narraría na súa novela. 

Máis de trinta anos vivirían en México, onde Conchiña Comesaña participaría na Asociación de Mulleres Antifascistas Mariana Pineda.  

No congreso, O Exilio Galego, celebrado en Pontevedra no 1999, Ascensión Concheiro foi homenaxeada canda Mariví Villaverde como símbolo das mulleres que sufriron o exilio para fuxiren da represión franquista. 

Seminario Internacional "Migraciones e memoria histórica" en Santiago

13 e 14 de xuño - Consello da Cultura Galega

Consello da Cultura Galega

Os primeiros resultados da investigación sobre inmigración e memoria histórica daranse a coñecer no curso do Seminario Internacional “Migracións e Memoria Histórica”, que se celebrará no Consello da Cultura Galega os días 13 e 14 do vindeiro mes de xuño. Medio millón de descendentes de emigrantes españois (só un 7 por cento de exilados), o cincuenta por cento galegos, solicitaron a nacionalidade española, acolléndose á coñecida como Lei da Memoria Histórica, explicou Antonio Izquierdo Escribano, catedrático de Socioloxía da Universidade da Coruña, director do proxecto de investigación e do “Grupo de Estudos de Migracións e Memoria Histórica” da Universidade da Coruña e co-coordinador do seminario xunto con Ramón Villares, presidente do CCG. Na organización do programa, ademais do grupo citado, participa o Arquivo da Emigración Galega do CCG.

 

Antonio Izquierdo Escribano e Ramón Villares presentaron hoxe o seminario, no que intervirán profesores e investigadores das universidades de Buenos Aires (Arxentina), Zacatecas (México), León, Valencia, Santiago de Compostela e A Coruña. Nas sesións de traballo abordaranse os aspectos xurídicos, institucionais e históricos da Lei da Memoria Histórica, avaliaranse as súas repercusións migratorias, identitarias e políticas e daranse a coñecer os resultados da investigación da Universidade da Coruña sobre as repercusións migratorias da lei.

As sesións de traballo abriranse coa conferencia de Aurelio Miras Portugal, Director Xeral de Migracións sobre “As institucións e asociacións dos españois no mundo” e concluirán coa de Javier Garciadiego, director do Colegio de México, sobre “O exilio español en México e as súas repercusións na cultura hispanoamericana”. Entre os relatores figura asemade Francisco Caamaño, catedrático de Dereito Constitucional, deputado no Parlamento de Galicia e exministro de Xustiza, que falará sobre “A xestación da Lei da Memoria Histórica en España”.

A inscrición no seminario é gratuíta e as prazas, cen como máximo, cubriranse por orde de inscrición en: difusion@consellodacultura.org 

-O obxectivo xeral do seminario é avaliar as repercusións migratorias, identitarias, xurídicas e políticas da Lei da Memoria Histórica (2009-2011). Para elo será necesario tamén coñecer a magnitude das correntes migratorias desde Galicia cara outros países, especialmente de América, así como os exilios políticos provocados pola derrota republicana na guerra civil.

O seminario estrutúrase en tres grandes bloques. No primeiro examinaranse os aspectos xurídicos, institucionais e históricos da Lei da Memoria Histórica e as súas repercusións en España durante os últimos anos. No segundo bloque examinaranse exemplos de lugares de destino para a emigración (e o exilio) de españois en América (Arxentina, México). E no terceiro bloque presentaranse os primeiros resultados de investigación sobre inmigración e memoria histórica.

Antonio Izquierdo
Ramón Villares
Coordinadores 

Organización:  Arquivo da Emigración Galega
Lugar: Consello da Cultura Galega
Pazo de Raxoi, 2º
andar Praza do Obradoiro
Santiago de Compostela

Sen papeis no exilio

La fragata Express en la que Vilariño llevó a 61 exiliados a Venezuela. // FdV

Manuel Vilariño, de Moaña, trala Guerra Civil, levou nun barco de vela a 61 inmigrantes irregulares a Venezuela, onde foron retidos nun campo de concentración - Un libro recolle a historia dos galegos "ilegais" neste país

Faro de Vigo - Alexandra Moledo 19.05.2013

A historia de exiliados galegos que abandonaron a súa terra ante a chegada do réxime de Franco nutre o libro 'Ilegales' de Xurxo Martiz. Algúns escolleron como destino Venezuela, gobernada entón por Rómulos Galegos e en moitos casos entraron no país latinoamericano de forma ilegal. Tres galegos loitaron por defender aos inmigrantes sen documentación que chegaban a Caracas: o anarquista de Moaña Manuel Vilariño, o cura ourensano Basilio María Barral e o cónsul do Goberno español, o lucense Jesús Vázquez Gayoso.

Galicia é sinónimo de emigración e Venezuela, un dos países onde é máis común atoparse con descendientes de galegos do mesmo xeito que outros países de América Latina como Arxentina, Uruguay ou Chile, que desde finais do século XIX acolleron a miles de emigrantes en busca de fortuna. No caso de Venezuela, o país converteuse nun dos principais receptores de galegos desde 1939 ata mediados da década dos oitenta.

Non só de emigrantes que fuxían da hambruna, senón tamén da ditadura de Franco. Non todos se embarcaron de forma legal rumbo a un país que requiría man de obra para a industria e o campo. O experto no exilio económico e político galego, Xurxo Martiz, recolle no seu libro Ilegais algúns dos casos máis representativos daquela etapa.

Os tres protagonistas do volume que representan a inmigración ilegal de España a Venezuela son tres galegos: o anarquista Manuel Vilariño e capitán da fragata Express que fixo a travesía con 60 emigrantes irregulares -a maioría de Galicia- desde Canarias ao estado venezolano; o pai e misionero Basilio Barral que apoiou aos ilegais no campo de concentración de Guasina; e o cónsul da República española entre 1945 e 1949, Jesús Vázquez Gayoso.

A historia dos irmáns Vilariño, de Moaña (Pontevedra), estivo marcada polo cárcere, o exilio e o esquecemento. A Manuel Vilariño as súas ideas anarquistas que compartía coa súa familia leváronlle a ingresar na prisión de Vigo e de aí foi enviado ás illas Canarias con outros "perdedores" da Guerra Civil sen documentación e sen posibilidade de volver á súa terra.

Ter pouco que perder e moito que gañar fíxolle aceptar a proposta de poñerse ao mando do Express, un barco de vela co que tiña a misión de levar 61 persoas -entre elas unha embarazada- a Venezuela. Ata chegar a Dakar non conseguiron víveres pero cando xa os tiñan pouco lles duraron porque unha tormenta fíxolles perder gran parte das provisiones. "Viña á miña mente a imaxe de Colón cando tamén cruzou este océano. A nosa tripulación tamén dicía que vía terra. Eran espejismos ata que apareceu ante nós a illa de Barbados", recordaba Vilariño. Pero a aventura non acabou logo de tantos días en alta mar e xa en terra foron tratados como piratas e recluídos no campo de concentración da zona da Guasina onde traballaron durante cinco meses en condicións infrahumanas. A cornada dunha vaca provocou o ingreso de Vilariño nun hospital venezolano no que foi atendido polo pai Basilio Barral.

O sacerdote ourensano rexentou varias parroquias no estado bolivariano e dedicou catro décadas á vida misionera vivindo nas selvas do litoral do Orinoco. Logo de 20 anos entre os indígenas, o pai Barral tomou partido polos presos inmigrantes irregulares no campo de concentración de Guasina, e a súa denuncia chegou ata a Asemblea das Nacións Unidas.

En mellóraa das condicións dos galegos ilegais tamén tivo moito que ver o lucense Jesús Vázquez Gayoso, cónsul e representante do Goberno español no exilio. O seu labor diplomático entre 1945 e 1949 coincide co momento no que o Executivo venezolano rompía relacións coa ditadura franquista ata que as retomou case catro anos despois tralo golpe de Estado ao presidente Rómulo Galegos. O cónsul foi a salvación para moitos dos galegos en situación de ilegalidad aos que conseguiu visados e permiso de residencia para que non tivesen que ser repatriados.

Moitos dos galegos que tomaron Venezuela como destino fóronse aos poucos días do golpe militar de 1936 en Galicia. É o caso do pintor coruñés Mario Granell que intentou escaparse ao bando republicano por Ou Portiño na Coruña. Outro dos exiliados coruñeses que recolle Martiz noutro dos seus libros é o comunista Alberto Ponte que chegou ao país latinoamericano en 1968 logo de dúas décadas en prisión pola súa loita clandestina e a súa afiliación ao Partido Comunista.

Na formación tamén estivo involucrado anos antes José Fernández Vázquez coñecido como o comandante Soutomaior, quen combateu no lado republicano na contenda e asumiu o cargo de delegado do PCE na sede republicana en París onde permaneceu ata que decidiu coller as maletas cara a Caracas en 1948. Tamén ao outro lado do charco e ata o seu último alento participou en todas as loitas que consideraba necesarias para "dignificar ao ser humano".

O mundo do fútbol tamén é protagonista da emigración coruñesa como o caso do futbolista Cheché Martín, fillo do secretario do Concello da Coruña en 1936, Joaquín Martín. Tralo asasinato do seu progenitor en Punta Herminia cando só tiña 12 anos se exilió coa súa nai a Arxentina e en 1945 entrou con ese pasaporte en Venezuela contratado polo equipo de fútbol Ou Deportivo Vasco, animado por exiliados. Neste club tamén xogou Chao antes da súa retirada do fútbol. Fillo do dirixente nacionalista Antón Vilar Ponche decidiu emigrar ao país venezolano ao non poder entrar no Deportivo.