A Xunta di que non lle incumbe aplicar a Lei de Memoria Histórica

Roberto Castro Y José Manuel Lage (PSOE). Foto: EUROPA PRESS

Traducción Estación Atlántica
El País MARÍA PAMPÍN - Santiago - 10/12/2011

A aplicación da Lei de Memoria Histórica non é un asunto que concierna á Xunta, despexou onte o director xeral de Relacións Institucionais e Parlamentarias do Goberno galego, Roberto Castro. O alto cargo, que respondeu en comisión a unha pregunta do PSDEG sobre a aplicación da norma, reprochou ata ao bipartito que se encargase "desas cousas". "Así lles foi, deixaron de lado outras prioridades", criticou. Castro asegurou que os artigos de lei "non teñen nada que ver coa Xunta" e que é tarefa do Goberno central "cumprir o que aprobou con media España en contra". "Debería preguntarlle ao Goberno que fixo ademais de resucitar asuntos que a sociedade española xa tiña superados", apuntou.

O deputado socialista José Manuel Lage Tuñas replicou a Castro que omite a colaboración entre Administracións que reflicte a lei para os casos de identificación de vítimas e a retirada de símbolos franquistas. A continuación, interrogouno sobre por que Galicia "é das poucas comunidades que non asinou ningún acordo de colaboración" co Estado nestas materias. Lage afeou a Castro a "actitude reprochable" da Xunta sobre o peche do Pazo de Meirás en agosto. "Por que hai unha ausencia de compromiso democrático? Agás que vostedes lexitimen outro sistema que non é democrático ou agás que lexitimen o tiro na caluga. Se estivésemos noutro país europeo ningún partido de centro dereita cuestionaría o que estou dicindo aquí", afirmou. "Podería pedirlle que non se pase no seu uso da liberdade de expresión", replicou Castro.

"Mirar cara adiante"

O alto cargo da Xunta insistiu na idea de que mirar para atrás débese facer só "para coller impulso" e apelou á "renuncia lexítima de posicionamentos" de ambos os bandos na Transición como o peche desa "etapa". Castro explicou que o labor da Xunta no ámbito da memoria histórica céntrase en "aspectos estritamente culturais": o proxecto de investigación universitaria Nomes e voces, que se iniciou co bipartito, e as actividades da Illa de San Simón. O primeiro, con todo, pasou de ter 240.000 euros da Xunta no primeiro ano do Goberno do PP a un investimento de 30.000 euros o pasado ano. En 2011, a Administración galega deixou de achegar diñeiro. "Quédome coa vontade integradora e co ánimo de mirar cara adiante", pechou.

Un xuíz ordena ao Concello devolver o título de fillo predilecto a Millán Astray

A maxistrada do Xulgado do Contencioso-administrativo número 3 falla que o Concello se axustou á lei da memoria histórica ao retirar a estatua do xeneral e o seu nome da praza

Laopinioncoruña.es/ T. SUÁREZ / R. PRIETO Mércores 27 de xullo de 2011

A Coruña A maxistrada do Xulgado do Contencioso-administrativo número 3 da Coruña ordena ao Concello que devolva o título de fillo predilecto da cidade a José Millán Astray. O xuíz estimou o recurso que presentou a filla do fundador da Lexión contra a decisión do Goberno municipal porque subliña que o nomeamento se acordou nun pleno celebrado o 3 de agosto de 1922, "catorce anos antes da sublevación que deu orixe á Guerra Civil", polo que non se lle pode aplicar a lei de memoria histórica.

A sentenza recalca que na acta do pleno de 1922 alégase que a distinción concedida ao xeneral, futuro golpista, acordouse baseándose "nos elevados méritos que á fronte da Lexión estranxeira, da que é creador, contraeu en defensa da patria o heroico tenente coronel Don José Millán Astray, quen, con brillantes feitos de armas, coñecidos e admirados por España enteira, conquistou gloria inmarcesible".

A maxistrada, no entanto, lembra que o Goberno municipal ten a potestade de deixar "sen efecto" as honras concedidas ao xeneral, pero non baixo o amparo da lei pola recuperación da memoria histórica. O xuíz, con todo, desestimou o recurso interposto pola filla de Millán Astray contra a retirada da estatua do seu pai e o nome da praza porque considera que neses dous casos o Executivo local aplicou de forma correcta a lei aprobada polo Congreso dos Deputados en novembro de 2007 a través da cal se recoñecen e amplían "os dereitos de quen padeceron persecución ou violencia durante a Guerra Civil ou a ditadura".

O Xulgado do Contencioso-administrativo número 3 destaca no fallo que o Concello, que ordenou retirar a estatua do xeneral golpista o 22 de xaneiro de 2010, erixiu o monumento para renderlle homenaxe polo seu labor como fundador da Lexión, así como polo seu nomeamento como xeral xefe da Dirección Xeral do Corpo de Cabaleiros Mutilados, un órgano dirixido, segundo o xuíz, "á atención exclusivamente dos combatentes do chamado bando nacional".

"Non cabe entender que a asignación do nome da praza e a erección do conxunto escultórico tivese como único fin a homenaxe á Lexión, senón tamén a glosa da figura do señor Millán Astray e as súas actuacións durante os anos de Guerra Civil", manifesta a maxistrada na sentenza, na que estima "correcta" a aplicación que realizou o Concello da lei da memoria histórica ao retirar o nome do xeneral da praza e o seu monumento.

A filla de Millán Astray acusa o Concello de aplicación "desmedida e ilegal" da lei e esixe ao Executivo municipal que repoña a efixie e o nome da rúa. Os avogados do bufete que exerce a representación da familiar do fundador da Lexión -Urbalega Avogados, dirixido por Ignacio Menéndez González-Palenzuela- poden recorrer a sentenza da maxistrada do Xulgado do Contencioso-administrativo número 3 da Coruña ante o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. O Concello tamén poderá interpor un recurso contra a decisión da maxistrada de devolver o nomeamento de fillo predilecto da cidade a Millán Astray.

A familiar do xeneral alega que o Executivo local ordenou retirar a estatua sen resolver o recurso de reposición que presentou ante a Subdelegación do Goberno. "O Concello incumpriu a súa obrigación e adoptou a medida antes de resolver o recurso", recalca o director de Urbalega Avogados. A filla de Millán Astray asegura que a estatua do fundador da Lexión, a pesar de ser colocada en 1970, instalouse para conmemorar o 50 aniversario da fundación da Lexión. Os seus argumentos foron refugados pola maxistrada do Xulgado do Contencioso-administrativo número 3, pero poderá volvelos a esgrimir ante o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia.

Non permitiremos a ocultación da memoria da Colonia Penitenciaria da Illa de San Simón

O día 5 de Xaneiro de 2010, 18 colectivos galegos relacionados coa recuperación da memoria dos represaliados e represaliadas tras o golpe militar de 1936, asinabamos un MANIFESTO A PROL DA CONTINUIDADE DE COLABORACIÓN POR PARTE DA XUNTA DE GALICIA NO TRABALLO DE RECUPERACIÓN DA MEMORIA DA REPRESIÓN FRANQUISTA EN GALICIA.

No segundo punto, subscribiamos:

“Perante o cambio de usos para a Illa de San Simón, demandamos que a mencionada illa sexa considerada “Lugar da Memoria” de especial significación na historia de Galicia e como tal debe ser sinalizado, patrimonializado e promovido, de maneira que alí se poidan desenvolver todo tipo de actos de recoñecemento, homenaxe e difusión da memoria de todas aquelas persoas que sufriron a perda da vida e da liberdade por ser demócratas”.

Pois ben, no día de hoxe coñecimos polos medios de comunicación o novo plano de usos que a Consellería de Cultura e Turismo quere desenvolver nos vindeiros anos na Illa, un plano de usos que, malia as declaracións do Sr. Conselleiro de que “las actividades se desarrollarán sin olvidar la historia ni las víctimas”, obvía totalmente os actos relacionados coa memoria dos vencidos. Partindo da base de que non consideramos incompatibles as propostas artísticas e culturais coas actividades que lembren á sociedade galega a barbarie do fascismo e o sacrificio dos e das que morreron tamén pola nosa liberdade, entendemos que as devanditas declaracións non son unha tentativa de enganar á opinión pública dicindo o contrario do que se pretende facer, tan só se dende a Consellería se cumpren as seguintes premisas:

1º) Se respeta a musealización xa acometida na Illa en lembranza da Colonia Penitenciaria, incluíndo a exposición, as placas de homenaxe e as distintas propostas estéticas xa realizadas.

2º) Se facilitan as visitas de grupos promovidas polas asociacións memorialísticas.

3º) Se leva a cabo o Centro Documental sobre a Memoria da Colonia Penitenciaria da Illa de San Simón nun prazo razonable de tempo.

4º) Se permite realizar o acto que, dende o ano 2006, se ven celebrando o día 18 de Xullo na Illa como homenaxe nacional ás vítimas do franquismo en Galicia.

Se son estas as intencións dos responsables da Consellería, concordamos; se o que se pretende é confundirnos con declaracións ambiguas, aínda se está a tempo para rectificar. En consecuencia, solicitamos na maior brevidade posible unha entrevista co Director-Xerente da Fundación da Illa de San Simón, Sr. Alonso, na que poidamos abordar esta temática.

Estamos abertos ao diálogo e agardamos idéntica actitude por parte da Consellería de Cultura e Turismo da Xunta de Galicia. De non ser así, defenderemos con toda enerxía e con todos os medios legais ao noso alcance o dereito da sociedade galega a saber o que aconteceu e a dignificar ás persoas inxustamente sacrificadas, persoas que hoxe deberían ser un referente ético para toda a cidadanía e o conxunto dos seus representantes políticos.

Galicia, 27/5/2010

Asociacións asinantes:

Asemblea Republicana de Vigo (Vigo)

Asociación pola Recuperación Histórica de Marín (Marín)

Asociación Memoria Histórica 28 de agosto (Cangas)

Asociación Cultural Comisión pola Memoria “Sinhor Afranio” (Colectivo da provincia de Pontevedra)

Asociación Ecoloxista e Cultural de Terra de Montes “Verbo Xido” (Terra de Montes)

Asociación Cultural Vagalumes (A Estrada)

Asociación viguesa pola Memoria Histórica do 36 (Vigo)

Colectivo Republicano de Redondela (Redondela)

Asociación “Amigos de Johan Carballeira” (Bueu)

Comisión Cidadá pola Verdade do 36 (Baixo Miño)

CRMH d´A Coruña (A Coruña)

Fundación 10 de marzo de CCOO (Galicia)

Instituto de Estudos Miñoranos (Val Miñor)

Asociación para a Defensa da Memoria Histórica e recuperación do Patrimonio Inmaterial de Teo, A Oliveira (Teo)

Fundación Luis Tilve UGT (Galicia)

Fundacion Galega contra a Impunidade "Fernando Pereira"

Asociación Cultural “O Naranxo” (Lalín)

Asociación “Amigos da República” (Ourense)

Comisión pola Memoria Histórica “Sempre con Vós” Cidadanía pola Verdade (Pontevedra)

Asociación Cultural “Irmáns Suárez Picallo” (Sada)

Asociación Cultural “O Meigallo” (Cuntis)

Asociación Cultural “O Fervedoiro” (Cuntis)

Asociación Cultural “Adellís” (Silleda)

Asociación da memoria histórica “Sempre con vós” cidadanía pola verdade (Pontevedra)

A Xunta négase a exhumar 415 vítimas do franquismo

O Goberno galego rexeitou asinar o convenio para a elaboración do mapa de fosas, subscrito o pasado mes de xaneiro por sete comunidades

DANIEL PRIETO / M. PARDO Actualizado 17/04/2010 En Galicia hai detectadas case cen fosas da Guerra Civil que conteñen máis de 400 vítimas da represión franquista. Trátase dunha cifra moi aproximada “que de seguro é moi superior xa que hai moitas fosas sen identificar”, explica un investigador do proxecto Nomes e Voces, que botou a andar en 2006, o Ano da Memoria, impulsado pola anterior Xunta. A investigación, a cargo das tres universidades galegas, naceu co obxectivo de sacar á luz os nomes dos represaliados e os lugares onde foron asasinados. No entanto, a chegada do PP a San Caetano freou en seco a iniciativa, que viu reducido o seu orzamento nun 90% . Ademais, o período a cubrir, que inicialmente ía de 1936 a 1977, quedou restrinxido entre 1936 e 1939.
Os datos barallados polos historiadores, aos que Xornal tivo acceso, reflicten que Galicia conta cun total de 95 fosas que conteñen, como mínimo, 474 corpos. Ademais, só foron escavados 16 deses enterramentos irregulares, un 12%. “Os ósos dos represaliados están mesturados cos dos vagabundos nas fosas comúns dos cemiterios, pero é indubidable que se trata dun número aproximado que na práctica é máis elevado”, precisan desde o proxecto interuniversitario.
É previsible que as pescudas queden estancadas neste punto, xa que, por outra banda, o Goberno de Alberto Núñez Feijóo –en consonancia coas outras comunidades gobernadas polos populares– rexeitou asistir ao convenio para a elaboración do mapa de fosas. Por contra, Cataluña, País Vasco, Andalucía, Estremadura, Castela-A Mancha, Aragón e Cantabria asinaron o acordo co Ministerio de Xustiza. A Lei de Memoria Histórica recolle a creación dese mapa estatal para localizar o paradoiro dos represaliados durante a Guerra Civil e a ditadura e darllo a coñecer á cidadanía.
Fontes de Nomes e Voces sinalaron que, debido ás circunstancias que atravesou Galicia no conflito armado, “exceptuando a de Aranga, no territorio non se rexistran grandes fosas como noutros lugares de España”, e precisaron que “os corpos que se estiman proveñen de enterramentos irregulares en campo aberto; de fosas comúns dos cemiterios; dos campos de concentración como o da Illa de San Simón e do mar, que actuou como unha inmensa fosa común”.
Aínda que hai constancia de dez lugares ao longo do litoral galego nos que se arroxaron aos represaliados ao mar, os especialistas cren que, “foi un fenómeno que se produciu en toda a costa, mediante o que se puideron cometer numerosos asasinatos”. Fronte a Massó, nas Illas Cíes, por exemplo, os historiadores teñen documentado o caso de dez persoas que foron tiradas ao mar, das que se recuperaron os corpos de cinco deles. A praia da Magdalena, en Cedeira; o areal do Ancoradoiro, en Bueu e a costa da Serra de Outes son outras zonas onde se levaron a cabo este tipo de asasinatos.
Esta última peculiaridade foi a que máis chamou a atención aos membros da Oficina estatal para as vítimas da Guerra Civil e a ditadura –do Ministerio de Presidencia–, que contactou cos investigadores galegos para obter información da represión en Galicia, ante o desinterese da Xunta no proceso de recuperación da memoria histórica.
Esa apatía fai lembrar casos como o de Celso Pérez, alcalde do municipio ourensán de Gomesende asasinado en 1936. A comezos dos anos 80, o seus familiares viaxaron a Galicia desde Arxentina para desenterrar os seus restos. Arturo e Alberte Pérez, fillo e neto do rexedor represaliado, fixéronse cargo da exhumación e déronlle sepultura dignamente.
Fontes do Ministerio de Xustiza informaron que, malia a “inacción” dalgunhas comunidades no cumprimento da Lei de Memoria Histórica, trátase dunha norma “e como tal debe cumprirse”. Neste sentido, o Goberno fixo público recentemente o censo coas persoas que están soterradas no Val dos Caídos, cifra que ascende ás 33.832. Isto abre a porta a que os familiares dos represaliados que alí xacen poidan reclamar os seus restos.