Moción en Narón relativa á conmemoración o 14 de Abril da proclamación da II República

Naron Esquerda Unida 31 mar. 2016

Parafraseando a ese gran comunista e poeta que foi Miguel Hernández, que rematou a súa luminosa vida un mes de Marzo de fai 74 anos nunha cadea fascista, “Xamais renunciaremos nin ao máis vello dos nosos sonos”. 

O 14 de abril cumpriranse 85 anos da proclamación da II República, o primeiro réxime democrático da nosa historia que instaurou un verdadeiro Estado de Dereito e proclamou a primeira constitución democrática de España. Esta Constitución plasmou o principio de igualdade dos españois ante a lei, ao proclamar España como “unha república de traballadores de toda clase que se organiza en réxime de Liberdade e de Xustiza”, o principio de soberanía popular, establece o sufraxio universal para homes e mulleres maiores de 23 anos. En economía a propiedade privada quedou suxeita aos intereses da economía nacional, constituíuse un “Estado integral, compatible coa autonomía dos Municipios e as Rexións”, o principio de laicidade “o Estado, as rexións, as provincias e os Municipios, non manterán, favorecerán, nin auxiliarán economicamente ás Igrexas, Asociacións e Institucións relixiosas”, ademais recoñeceuse o matrimonio civil e o divorcio así como o ensino primario laico, gratuíto e obrigatorio, e recoñécese a liberdade de cátedra.

Este sistema democrático acabou coa derrota na Guerra Civil para dar paso a máis de 40 anos de franquismo, de represión e de retrocesos.

O 14 de abril ten que ser unha data reivindicativa para reclamar o dereito á República e facer unha homenaxe a todos os alcaldes e concelleiros que coma nós defendían entón a legalidade e os intereses da veciñanza, moitos deles pagaron coa vida esta defensa, coma tamén o fixeron moitos veciños e veciñas dos concellos daquel período escuro, así como para condenar o golpe de estado contra a II República e a represión franquista. 

“Quen esquece a súa historia esta condenado a repetila”, isto o dixo fai moito tempo un tal Marco Tulio Cicerón, ala no 106 AC, esta é unha gran verdade, precisamos de ter Memoria Histórica. 

Porque a mal chamada Guerra Civil non foi unha guerra, foi un golpe de estado perpetrado por militares traidores as ordenes da oligarquía que defendía os seus privilexios, un golpe de estado contra un goberno lexitimo e referendado nas urnas, un golpe de estado covarde que provocou unha guerra brutal, os fascistas do bando mal chamado “Nacional” contaron con a inestimable axuda do fascista Benito Mussolini que enviou soldados e armas, tamén do NAZISMO de Adolf Hitler que aportou máis armas e a súa aviación, trouxeron tamén a Garda Mora, a todos eles o fascismo español lles abriu as portas para matar o seu propio pobo, no estado español fíxose un verdadeiro xenocidio ideolóxico, as fosas comúns seguen cheas da semente dun pobo que se quería libre. 

Lembro agora unha das imaxes de Castelao onde dicía, “Non enterran cadáveres enterran semente.”

Algúns din que cando falamos de memoria, xustiza e reparación, reábrense feridas, pero ¿como imos a reabrir feridas que nunca foron pechadas? cando eles mesmos encargáronse de mantelas abertas, de potenciar a separación das DOS ESPAÑAS, ¿como perdoar cando nunca se pediu perdón?, a ninguén se lle ocorre en Alemaña falar de que hai que esquecer o holocausto, alí negalo é un delito. 

Por Narón, polo noso concello tamén pasou a besta fascista, as cifras contan unha pequena parte do horror e o terror que se viviu, pero só temos datos estimados, tan só coñecemos a punta do iceberg da barbarie, posto que algúns aínda teiman en perder a Memoria. 

Temos documentados un total de 93 asasinados en Narón, unha parte deles foron mariñeiros que se mantiveron fieis a República e a legalidade durante o golpe, no Val foron fusilados e enterrados no cemiterio 48 mariñeiros do “Acorazado España” e do “Vapor Domine”, en San Mateo foron fusilados e enterrados no cemiterio 17 mariñeiros do “Mar Cantabrico”.

Nove veciños de Narón foron fusilados, quince foron paseados e asasinados nas nosas cunetas, un foi apaleado ata a morte, dous morreron en enfrontamento armado, outro morreu en prisión. 

Estas 93 persoas foron asasinadas, pero tamén están os represaliados, os que foron depurados, os desterrados, os escapados e exiliados, os presos, os multados...

Como terrible anécdota do terror das hordas Nacional Católicas do Franquismo, destas beatas persoas que loitaban por “Deus” e “España”, esta o feito de que o día 26 de Decembro, supoño que para celebrar o Natal, no Val foron fusilados máis de 20 mariñeiros do “Acorazado España”. 

O próximo día 13 de Abril Memoria Histórica acompañada por todas e todos os que queremos ter Memoria fará no cemiterio do Val e no de San Mateo unha ofrenda floral en homenaxe a todas e todos os represaliados. 

Honor e Gloria os nosos mártires. Saúde e República. 

¡A pola terceira!

Presentación en Ferrol do libro "Málaga: base naval accidental"

Presentación do libro Málaga: base naval accidental, de Luis Miguel Cerdera Jiménez

Ateneo Ferrolan

A Asociación Memoria Histórica Democrática presentou o libro "Málaga: base naval accidental" de Luis Miguel Cerdera Jiménez

Hoxe día 23 no salón de actos do Ateneo Ferrolán

O acto presentado por Enrique Barrera Beitia, a continuación o autor disertará sobre o libro.

Cerdera naceu en El Palo (Málaga) en 1962 e na actualidade exerce como funcionario do Concello de Logroño, é un apaixoado investigador da guerra civil, especialmente da guerra no mar.

Precisamente a temática do libro desenvolve os acontecementos dos primeiros meses da guerra civil en Málaga, convertida nunha base provisional da Escuadra republicana.

O libro ten especial relación con Ferrol, debido á presenza de numerosos ferroláns nos buques da flota leal ao Goberno lexítimo.

Máis info: http://www.malagabasenavalaccidental.com/

Nota de Mª José Barreiro López de Gamarra
Máis información
Máis información

Un destes ferrolanos, un tío meu nos buques da republica en defensa do porto de Málaga foi o Xauen, o cal conta cun capitulo no libro.

Esta é a historia da miña familia:

O Xauen en canto o golpe de estado realízase en Ferrol, o 19 de xullo do 36, dirixíase á súa Base Naval de Ferrol onde estaba destinado, ao saber das loitas na devandita Base de Ferrol o seu Comandante vira o seu rumbo e diríxese cara ao sur, alí ocupouse de defender o porto de Málaga ata a huída pola estrada de Almería tristemente famosa polos bombardeos sufridos pola poboación civil que fuxía da cidade.

No Xauen estaba destinado o meu tío Mariano Perez Yañez, que durante os bombardeos a Málaga é ferido e sufriu a amputación dunha perna, fué atendido no hospital de sangue de Málaga, onde alí atopábanse como enfermeiras a miña avóa Rafaela Reina Valenzuela e miña tia materna Carmen López de Gamarra, a irmá maior da miña nai con 16 anos; asistiu no quirofano á amputación do seu futuro marido Mariano, ambos realizaron a huída pola estrada de Almería por separado, Mariano xa mutilado de guerra, en Valencia reencontráronse, e alí casáronse, ao ser ocupada Valencia trasládanse a Cartagena onde lles colle o final e perdida da guerra, estando a súa nai de parto o mesmo día 1 de abril do 39, non poden escapar ao exilio nos últimos buques que saíron desde o porto de Cartagena, tiveron unha nena, pero esa nena pasa á historia da familia como falecida ao pouco tempo de nacer, Unha investigación miña, levame a saber que no libro de rexistro do cemiterio de Cartagena nos primeiros días do mes de abril só consta falecida unha nena o día 5 de abril pero sospeitosamente, é sen ser o habitual, a casilla de onde se atopa sepultada esta baleira, a diferenza doutras de adultos que si teñen inscripción, polo cal a considero sospeitosa de ser un bebé roubado e o que si é sen ningunha dúbida é desaparecida, posto que non se sabe onde se atopa.

Ao acabar a guerra todos os que se atopaban no estado español, tiveron por decreto do final da guerra volver ás súas respectivas localidades de orixe, Mariano paso un xuízo que foi sobreseido, a súa xa esposa Carmen, a miña tía materna, xunto coa súa nai xa viuda de Juan López de Gamarra e a miña nai Pilar, trasládanse a vivir a Ferrol, a primeira por reunirse co seu marido aínda que tiveron que volver a casarse pola igrexa xa que o matrimonio civil en Valencia a vista da ditadura fascista non existia, a avóa e a miña nai decídense a irse a vivir a Ferrol por pasar desapercibidas nun lugar onde son descoñecidas dadas as represalias que sufrian os familiares (habitualmente as mulleres) de fusilados. Este éxodo do exilio interior foi moi común en todo o territorio do estado.

Este é o motivo polo cal todos os netos do avó materno malagueño Juan López de Gamarra somos galegos, polo casamente dun marino ferrolán do Xauen casado cunha malagueña que coñece como enfermeira no hospital de sangue de Málaga en enero de 1937.

Entre os buques sublevados que bombardearon tanto Málaga como a fuxida da poboación civil atopábase o Crucero Almirante Cervera, este buque perdeuse en loita armada para o goberno da república na Base Naval de Ferrol e o meu tío paterno tamén ferrolano Manuel Barreiro Rey foi fusilado con 25 anos por defender a tóma de posesión das tropas facciosas do buque con acusación en solitario de promotor da rebelión a bordo do Cervera.

Presentación en S. Simón da Asoc. Familiares de Marinos vitimas do franquismo na Base Naval de Ferrol

Presentouse nos actos da illa de San Simón a Asoc. Familiares de Marinos vitimas do franquismo na Base Naval de Ferrol

Correo de contacto: marinosferrol@gmail.com

FMVF Base Naval de Ferrol

No 79º aniversario dos enfrontamentos por defender os buques na Base Naval de Ferrol como familiares dos marinos destinados nesta Base, asasinados e presos polas forzas sublevadas que provocou o golpe de estado e a posterior Guerra Civil, vémonos na necesidade de organizarnos para darlles visibilidade as nosas vítimas familiares aínda ocultas e profundamente discriminadas, dada a importancia histórica que teñen, tanto na historia de Ferrol, como de Galicia e do Estado Español en canto á resistencia e perdida dos buques que devanditos marinos protexeron e polo cal perderon a vida a través de penas de morte, paseos e crueis permanencias en prisión.

Os nosos obxectivos son:

1- Reivindicar xustiza polos crimes do franquismo sufridos polo persoal destinado na Base Naval de Ferrol, incluíndo como tal penas de morte executadas, paseos e condenas en prisión sufridas polas vítimas.

2-Reivindicar a anulación dos procesos xudiciais do franquismo xunto ás condenas derivadas dos mesmos.

3-Reivindicar a Base Naval e Arsenal Militar de Ferrol como Lugar de Memoria sinalado e recoñecido institucionalmente. Tendo en conta como feitos históricos de relevancia:

a) Os enfrontamentos armados entre os días 19 ao 21 de xullo de 1936 para impedir a marinería que os sublevados fixésense co control dos buques de guerra alí destinados (Almirante Cervera, España, etc...)

b) A existencia do campo de concentración da Escollera dentro da Base Naval como prisión da marina, defensores da legalidade republicana a súa señalización exacta.

c) Os fusilamientos por execución de condenada e paseos no patio do edificio do Corpo de Garda na Punta do Martelo, espigón onde se efectuaban devanditos crimes, ambos sinalados como Lugar de Memoria.

4-Retirar os nomes de exaltación franquista do rueiro do Arsenal Militar de Ferrol, segundo estudo xa realizado por historiadores locais.

5-A realización dunha homenaxe anual e institucional contando con representación das familias represaliadas dedicado a todas as vítimas da marina da Base Naval de Ferrol.

6-Instalación dun monumento ás vítimas xunto a un listado de cada un deles, (ao estilo doutros xa existentes noutros lugares do estado español). Como base do listado usaranse os xa existentes froito das investigacións académicas dos historiadores locais de renombre recoñecido, Deixando espazo para posibles incorporaciones futuras.

Familiares de Marinos vitimas do franquismo na Base Naval de Ferrol

Illa San Simón 19 de xullo de 2015

Jorge Glez Gude na presentación da nova asociación
Foto da Iniciativa Galega pola Memoria

O PSOE pide que se retiren do panteón de mariños ilustres de Cádiz dous almirantes franquistas ferrolanos

 

Un deles é Salvador Moreno, que lideró o golpe de 1936 na cidade natal de Franco

A Voz de Galicia - Francisco Varela - Ferrol 11 de xaneiro de 2014 

A deputada socialista ferrolana Paloma Rodríguez anunciou esta mañá a presentación dunha proposición non de lei no Congreso dos Deputados sobre a memoria histórica. Asegura que quedou practicamente derrogada polo seu incumplimiento e por iso reclama que sexan reatirados do panteón de mariños ilustres de Cádiz os restos mortais de dous militares ferrolanos, un deles o Almirante Salvador Moreno que lideró o golpe militar de 1936 en Ferrol e que logo foi ministro con Franco, un segundo mariño, irmán do anterior, igualmente enterrano no mesmo panteón e solicita tamén que se lle quite do lugar. Ao mesmo tempo, a deputada reclama que se retiren das rúas interiores do Arsenal Militar de Ferrol os nomes doutros moitos militares franquistas como Carrero Branco e outros.

A deputada presentou a súa iniciativa esta mañá acompañada do historiador Enrique Barrera Beitia. Ambos demandaron que o antigo edificio de Aduanas do Porto de Ferrol, xa inutilizado, sexa dedicado a un centro da memoria histórica pola especial importancia que tivo a ría de Ferrol tanto para o triunfo do golpe militar de Franco como nos anos da ditadura a longa loita dos antifranquistas por recuperar as liberdades democráticas.

Homenaxe a Manuel Barreiro en Bobigny (Paris) o 13 de abril 2013

Texto leido no meu nome por Christina Crevillén, gravado por Henri Belin

Acto completo

Mª José Barreiro López de Gamarra neta e sobrina de fusilados - 14 de abril 2013

En primeiro lugar quero agradecerlle á Asociación Amigos dos republicanos españois da rexión parisina  haberme invitado a este importante e emotivo acto de recoñecemento aos republicanos españois exiliados en Francia. En especial a Rose M. Serrano e ao seu pai Daniel pola súa amizade e compañerismo a tantos kilometros de distancia e concederme estes minutos de que o meu tío Manuel, que non tivo oportunidade de viaxar fóra da peninsula ao que encarcelaron o 21 de xullo de 1936 e arrincáronlle a vida con 25 anos, o 14 de marzo de 1939, fusilado fai 74 anos; hoxe, grazas a eles, está aquí convosco do mesmo xeito que eu mesma.

Recoñecemento que como ben sabemos todos non teñen no seu propio país, onde seguen mantendo vigentes as súas condenas a morte e prisión. E onde a negativa a facer xustiza levounos a pedila noutro pais amparados no dereito penal internacional por delitos de genocidio e/ou lesa humanidade. Manuel é unha das victimas na chamada querella arxentina contra os crimes do franquismo, na cal acudinme polo seu crime e polo do meu avó materno malagueño Juan Lopez de Gamarra, fusilado no cemiterio de San Rafael da cidade onde durante 20 anos desde 1937 a 1957 foron fusilados máis de 4.000 homes e mulleres por ser de diversas ideologias de esquerdas.

Manuel Barreiro Rey é o irmán maior do meu pai. Nacido en Ferrol no Barrio de Esteiro en Galicia o 21 de xuño de 1913.

Este ano 2013 é o centenario do seu nacemento, por este motivo quero dedicalo ao seu recordo e através del, tamén ao resto de homes das dotaciones dos buques que perderon a vida na Base Naval de Ferrol, a súa cidade natal.

Unha homenaxe a Manuel Barreiro e a todas as vítimas do fascismo español desde ese Lugar de Memoria que é o Arsenal Militar de Ferrol. Onde foron fusilados.

Lugar de Memoria esquecido pola sociedade; xa non descoñecido do resto do Estado Español si non da súa propia cidade.

Manuel, do mesmo xeito que os seus compañeiros de infortunio, neste recinto militar é o gran esquecido, pola súa propia profesión, A Armada. "aínda" expulsados da Mariña e "aínda" condenados a matar sen xulgar os crimes con eles cometidos.

Porque Ferrol, unha cidade con historia revolucionaria e antifranquista quedou como falso reducto do fascista dictador, o seu delito foi dar berce ao genocida. Pero tamén deu berce a homes e mulleres fieis aos dereitos democráticos da sociedade, antifascistas, obreiros loitadores que deron a súa vida e o seu sufrimento para ser esquecidos e ignorados na actualidade.

Polo sufrimento dos homes que alí estiveron encarcelados, uns paseados cada madrugada e outros moitos como Manuel que non habendo sido paseado foi condenado a Pena de morte e fusilado. Estes buques foron: o acoirazado España, o crucero Almirante Cervera ao que pertencía Manuel, o destructor Velasco e varios torpederos e guardacostas.

Non os volvamos a abandonar ao esquecemento, loitemos por que os feitos que alí sucederon sexan coñecidos e integrados nos estudos das novas xeracións.

Por todas as vítimas esquecidas da Mariña galega, por este Arsenal Militar, a súa historia e o seu futuro como Lugar de Memoria sinalado, tan importante na historia do país, e tan descoñecido.

Adquiramos este compromiso de loita pola Verdade, Xustiza e Reparación

¡Manuel querémosche e non che esquecemos!

O Estado Maior de Ferrol executou sen xuízo aos 42 ocupantes do "Udondo" e apropiouse do diñeiro e as xoias

Teófilo Zorroza

Traducción Estación Atlántica

O asasinato de toda a tripulación dun barco civil, ante a xuíza arxentina que instrúe a querella contra os crimes franquistas

elplural.com - A. do Campo 02/01/2013

O mercante Udondo, foi apresado na mar polas tropas sublevadas de Franco en setembro de 1936. Aos seus 40 tripulantes e aos dous pasaxeiros que viaxaban nel, fusiláronlles contra a tapia do cemiterio de Serantes, preto do Ferrol sen xuízo algún. O Estado Maior do Ferrol apropiouse de todo o seu diñeiro e as súas xoias. Hoxe, María Josefa Zorroza, sobrina dun dos executados, Teófilo Zorroza, pide xustiza e reparación ante a xuíza arxentina María Servini de Cubría que instrúe a querella polos crimes do franquismo. O seu testemuño en videoconferencia, será un dos primeiros que coñecerá a maxistrada.

"Teofilo Zorroza Gezuraga, de quen quero levantar testemuño na querella 4591-10, era o meu tío paterno, nacido en Morga, que embarcou aos 20 anos, en setembro de 1935, no vapor UDONDO, para axudar á familia". Así comeza o testemuño de María Josefa Zorroza entregado na querella arxentina dos crimes do franquismo, un dos primeiros que verá a xuíza María Servini de Cubría en videoconferencia. "Un ano despois, en setembro de 1936, o buque UDONDO foi apresado na mar, xunto a outros catro navíos máis (Genoveva Fierro, Abando, Ulia e Juan Mary) levando carbón, fosfatos, víveres e pasaxeiros. O 27 de setembro do mesmo ano, morre afusilado contra o muro do cemiterio de Serantes (Ferrol), xunto ao resto da tripulación, en total, 40 homes e dous pasaxeiros. Estas 42 persoas foron executadas en tres días consecutivos sen a vista dun xuízo, «por traidores á patria».?"Logo, arroxáronlles a unha fosa común excavada na terra. (Ver lista de fusilados en pdf)

Sen xuízo nin sentenza

Aclara Teófila que o buque, matriculado en Bilbao, realizaba habitualmente transporte de carbón de Xixón a Barcelona, e foi capturado o día 12 de setembro a 10 millas ao norte de Xixón polo Bou artillado Tritonia. "Trasladado en principio a Ribadeo, as autoridades de Mariña de Ferrol ordenaron que eses mariños fosen "pasados polas armas" sen acusación documentada, é dicir, sen xuízo nin sentenza previa, como consta no Expediente 22/1936".

Por "traidores á patria"

Entre o 25 e o 27 dese mes morreron fusilados no cemiterio de Serantes, no municipio contiguo a Ferrol, os corenta e dous homes que ían a bordo; matábanos en tres grupos de catorce por día, comezando a primeira xornada polo capitán, os oficiais, o contramaestre e os maquinistas. Colocáronlles contra o muro do cemiterio da parroquia, preto da entrada. Alén esperáballes unha fosa común excavada na terra. "Foron condenados a matar sen consello de guerra segundo a proposta do auditor da Base Naval de Ferrol García Rendueles, confirmada polo xefe da Base, o vicealmirante Núñez. Rendueles non tivo empacho en propoñer a morte de todos os embarcados", continúa a denuncia.

O botín

"Estaba o barco comandado por Óscar Branco, un asturiano natural e veciño de Xixón, de 35 anos, que deixaba cinco huérfanos. Os oficiais eran levantinos (dous de Valencia e un de Cartagena). Os marineros e fogoneros procedían na súa maioría de Asturias, Galicia e Vizcaya, pero ademais entre os executados achábanse dous afiliados a CNT que viaxaban segundo a documentación como pasaxeiros", segue Josefa. ¿E que pasou das seus pertenencias? "O Estado Maior de Ferrol recibiu en outubro 9.521 pesetas, recollidas á dotación do vapor, ademais de vinte libras esterlinas, un aro e un anel de ouro, un monedero de prata e dúas cadeas de ouro, unha con medalla de ouro e outra con medalla de prata. Os bens foron requisados, pasando a formar parte do Tesouro Nacional".

Executados pese aos bos informes

O auditor da Base Naval Rendueles, non tivo dúbidas en mandar á morte a todos os embarcados, malia os informes favorables que reunía o expediente; por exemplo, o texto do capitán de corbeta Francisco Parga, fechado en Ribadeo o 15 de setembro de 1936, explica no seu escrito Josefa. Este documento di así: "Cos datos fornecidos polos interesados, o que subscribe (Parga), solicitou informes do Capitán do vapor requisado "Hernani" e do armador de Xixón Sr Bengoechea, os cales manifestaron coñecer a algúns dos que tripulaban o vapor Udondo actualmente. O Capitán do vapor "Hernani" deu bos informes do mordomo do Udondo Francisco Arruabarrena e do primeiro camareiro Saturnino Gancedo".

Presuntos inocentes

Prosegue o informe do capitán Parga: O armador Sr. Beongoechea manifestou o mesmo respecto ao mordomo citado, e respecto de D. Oscar Blanco García, que desempeñaba o cargo de capitán do Udondo na última viaxe, manifestou que, nas últimas eleccións de febreiro pasado [eleccións de deputados, 16 de febreiro de 1936] en Xixón, actuou como interventor das dereitas. [...] A impresión de conxunto do que subscribe, é a de que puideron destacarse como presuntos inocentes os seguintes tripulantes: O terceiro Oficial Don Luís Morote [Marote] Chapa; o radiotelegrafista Don Fernando Cuadrado Sancha; o Contramaestre José Sendón Seoane; o primeiro maquinista Don Pedro Zabala Arrizubieta; o terceiro maquinista Don Bernabé Caicoya Sánchez e o mordomo Francisco Arruabarrena".

Pasaxeiros cenetistas

"Entre os executados áchanse dous afiliados a CNT, cuxos carnets de afiliación sindical achéganse ao expediente aberto en Mariña, trátase de José Fernández, natural de Muros (A Coruña), dado de baixa nas Milicias Populares Galegas de Madrid en agosto para trasladarse a Valencia, co fin de prestar servizos na Mariña mercante como fogonero. "Di Josefa-. O carnet que porta é do Sindicato da Industria do Transporte de Valencia, de CNT, e declara que se atopaba en Valencia desde facía uns tres meses desembarcado e que ao decatarse que o "Udondo" ía ao norte embarcou nel para chegar ao seu pobo natal. O outro pasaxeiro cenetista é un empregado de Telefónica, Santiago Cela, domiciliado en Madrid, ao que lle interveñen o diñeiro que portaba: 725 pesetas".

Máis fusilamientos

No seu testemuño, a denunciante recorda que o Udondo non foi o único barco cuxos tripulantes foron executados polos franquistas. "O 28 de setiembre son sacados da Escollera e do "Plus ultra" oito marineros da Armada, para ser paseados fronte ao muro do cemiterio do barrio alto de Canido e enterrados nunha fosa común". Cita tamén que a finais de novembro de 1936 aínda se produce un novo fusilamiento masivo sen xuízo. "A decisión dun auditor de Mariña leva á morte a dez tripulantes do vapor "Dómine", tras determinar que se tramou un complot para apoderarse do barco e pasarse ao inimigo".

"Os dez executados, seis con residencia en Barcelona, tiñan entre 19 e 33 anos".

O avó desaparecido na Guerra

Elena Domínguez Refojos, neta do mariñeiro desaparecido na

Mariña Auxiliar de Euskadi en 1937. // Carmen Giménez

A neta do cangués Antonio Refojos investiga o seu paradoiro, cuxo último destino foi un dragaminas no País Vasco

Elena Domínguez Refojos ten 46 anos e é natural de Cangas, onde reside. O seu avó Antonio Refojos Igrexas, ao que nunca coñeceu como tampouco a súa nai Lucía, a filla pequena do patriarca, desapareceu en outubro de 1937 no País Vasco, onde residía a familia. Formaba parte, como un centenar de mariñeiros galegos, da Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi que constituíu o Goberno vasco na Guerra Civil con voluntarios mariñeiros e da Mariña Mercante. Elena Domínguez leva anos investigando o paradoiro do seu avó, cuxo caso volveu a relucir con motivo do 75 aniversario da Batalla de Matxixako, en Bermeo.

Faro de Vigo 6/3/12 CRISTINA G./JUAN CALVO - CANGAS Antonio Refojos Igrexas era mariñeiro de Cangas nos anos da fame, previos á Guerra Civil. casou na localidade con Xusta Barreiro e decidiu emigrar ao País Vasco, como tantos da época, onde o traballo abundaba para a xente do mar. Co tres fillos maiores -Antonio, de 10 anos; Xusta, de 7 e Pilar, de 5 (logo nacería Lucía) , fixeron as maletas. Primeiro foise el e despois a nai cos pequenos. Asentáronse en Pasaxes e alí comezaron unha vida, de novela case tráxica cuxo último capítulo non se pechou aínda e tenta facelo, desde hai anos, a súa neta canguesa Elena Domínguez Refojos, que sentiu a necesidade de saber que pasara con aquel home, o seu avó, do que os seus tíos sempre lle transmitiron o recordo de que era un bo home, un bo pai que xogaba con eles cando regresaba do mar ao barrio de Trintxerpe, onde fixeron o seu fogar vasco, e por que un home sen intereses cara a un bando ou cara a outro, embarcou á súa muller e aos seus fillos para escapar a Bélxica.

A Guerra Civil truncou a historia desta familia canguesa. A última data que teñen do seu paradoiro é outubro de 1937, cando se lle perde o rastro despois de participar, recrutado como mariñeiro polo Goberno Vasco, para formar parte da Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi, que se constituíu, desde o bando republicano, para protexer o tráfico marítimo e a actividade pesqueira e manter libre de minas submarinas os accesos aos portos vascos.

Antonio Refojos Igrexas foi recrutado para os barcos dragaminas e formou parte das tripulacións do vapor "Mari Toya" "Nazareno 6", tal e como puido confirmar a súa neta Elena que conseguiu un documento do Goberno de Euskadi, asinado polo xefe de Mariña, que dá conta do afundimento por unha explosión por unha mina submarina do "Mari Toya": "Teño o sentimento de comunicar a V.E., que ás 14.30 horas do día de hoxe (era 18 de xaneiro de 1937), e segundo comunícanme os patróns das embarcacións "Pirulo" e "Nazareno nº 9" ao servizo da Policía Marítima e desta Xefatura respectivamente, produciuse unha lamentable desgraza na Abra de Bilbao a unhas 4 ou 5 millas N. de Punta Luceiro, onde a consecuencia dunha explosión producida por unha mina submarina desapareceu o valor "Mari Toya" que formando parella co Jaimin" dedicábase ao rastrexo de minas depositadas naqueles lugares. Un ao presente oficio para coñecemento de V.E. relación de tripulantes desaparecidos". Entre o cinco baixas (entre os que figuraba o patrón, de Lugo; e un mariñeiro da Coruña) non figuraba Antonio Refojos, que milagrosamente salvou a vida, con outros dous mariñeiros, un deles tamén de Cangas, Ramón González Rodet; e o cociñeiro, de Corme (A Coruña), José Bernárdez Varela. Na ficha Antonio Refojos figura como natural de Cangas do Morrazo, pero sitúan o municipio na Coruña, contramestre de 39 anos e casado.

A súa neta asegura que, de acordo á documentación da Mariña Vasca, o seu avó formou parte despois da tripulación do "Nazareno 6" que se transformou no dragaminas D-21. A Mariña Auxiliar de Euskadi creou a súa propia forza convertendo en buques de guerra a un bo número de pesqueiros que estaban refuxiados en Bilbao, sen ocupación. Dotounos de artillería nuns casos (bous armados) ou de aparellos para o rastrexo de minas, como o caso dos dragaminas. Todos os buques, asegura Elena Domínguez, foron pintados de gris aplomado, levando en negro a inicial do seu nome ou o numeral correspondente e a bandeira tricolor republicana a popa. Máis de 900 mariñeiros e mariños mercantes chegaron a pasar polas filas da Mariña de Euskadi. Levou o peso da campaña naval militar no bando republicano.

A Mariña empezou a disolverse coa caída de Bilbao en xuño de 1937. Elena Domínguez ten coñecemento que o seu avó foi tamén de retirada cara a augas de Santander, onde a frota cooperou coas Forzas navais do Cantábrico e logo cooperaría en Asturias. a evacuación de Santander puxo punto e final en agosto de 1937 ás súas actividades. Algúns dos seus integrantes caeron prisioneiros, pero a maioría logrou fuxir a Francia.

A neta de Refojos soubo, pola súa avoa e polo seu tío Antonio que aínda vive en Lieja (Bélxica) aínda que ten 87 anos e padece falta de memoria, que en abril-maio de 1937, cando a situación agravábase, que o seu avó mandou embarcada á familia a Bélxica, onde Xusta Barreiro, embarazada da pequena Lucía e nai de Elena, viviu con tres do seu catro fillos. A súa filla Xusta viaxara a Cangas e o pai xa pediu que non volvese por temor á situación. A familia viviu nun centro de acollida "Home Belga Basque", preto de Lieja, onde naceu Lucía Refojos. Pilar (que ´aínda vive e reside en Portugal) e Antonio foron acollidos en senllas familias belgas e a nai ocupouse de criar á pequena coa axuda dunha muller de Madrid, Luciana Jorge Ochoa, que colaborou na saída en barco de España das mulleres e nenos e converteuse na madriña da menor. Moitos anos despois, aquela muller viaxou ata Cangas na súa busca e o encontro foi moi emotivo. Xusta Barreiro regresou, dous anos despois, co tres fillos a Cangas e reuniu a toda a familia. Alí quedaron a vivir. Do seu marido nunca soubo máis nada que o testemuño de alguén que lle dixo que falecera intoxicado por unha lata de comida.Ela morreu en 1960. Nunca quixo falar á familia da traxedia que marcara a súa vida na Guerra Civil, e que a fixo introvertida e triste.

Elena Domínguez nunca puido quedar quieta ante a historia do seu avó e asegura que empezou a indagar cando comezaron a abrirse as fosas comúns, fai 10-9 anos. Empezou as súas indagacións a través de internet e centrada en buscar onde podían estar os restos mortais do seu avó, para devolvelos á súa localidade natal. Non desiste e agora recuperou unha nova vía de indagación cos actos do 75 aniversario da batalla de Matxitxako, que enfrontou á Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi, combatendo ao lado da República, ao cruceiro Canarias, da mariña franquista, fronte ás costas de vizcaya. Nos actos de homenaxe, celebrados o domingo en Bermeo, participou o último mariño e testemuño vivo daqueles acontecementos, Juan Azkárate.

En busca dos "soldados do mar" galegos.

Un grupo de pescadores tras a recollida de minas en Xixón

 // marinavasca.eu/é

Investigadores vascos e navarros tratan de localizar a 73 pescadores de Galicia que en 1936 alistáronse na Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi para axudar á Armada Republicana

Faro de Vigo / R. PRIETO - A Coruña 26 de febreiro de 2012   

O protagonizado pola Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi é un dos capítulos menos coñecidos da Guerra Civil. Trátase dunha unidade formada por persoal civil que foi creada en outubro de 1936 polo Goberno vasco para axudar á Mariña Republicana na protección do tráfico marítimo e a actividade pesqueira e na limpeza de minas nos accesos aos portos. Dos máis de 900 pescadores que se alistaron voluntariamente nesta forza naval, preto dun centenar eran galegos. A maioría procedían da frota pesqueira de Pasaxes (Biscaia) que se refuxiaron en Bilbao ao caer Guipúzcoa. Capitáns, pilotos, patróns, maquinistas, fogoneros... Todos podían alistarse. O único requisito que se esixía para converterse en soldado do mar era dedicarse á navegación mercante ou á pesca de altura ou baixura durante un período mínimo de seis meses.

Con motivo do 75 aniversario da batalla de Matxitxako fronte ás costas de Biscaia o día 5 de marzo, investigadores vascos e navarros e familiares de pescadores convertidos a soldados da Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi puxéronse en contacto nos últimos meses con 18 concellos –A Coruña, A Pobra do Caramiñal, Boiro, Fene, Ferrol, Mugardos, Neda, Ponteceso, Porto Son e Riveira; Cervo e Lugo, Vigo, Bueu, Cangas, Marín, Pontevedra e Redondela– para tratar de localizar a familiares de 73 galegos que fai máis de sete décadas alistáronse na Mariña vasca para axudar ás forzas navais republicanas a protexer o tráfico costeiro e manter libres de minas os accesos aos portos vascos. Ademais destes 73 galegos dos que as asociacións de combatentes na Mariña de Guerra Auxiliar –Matxitxako Elkartea e Bidasoa Elkartea– coñecen o municipio de orixe, os historiadores tratan de cotexar a documentación doutro medio centenar que probablemente sexan da comunidade.

"Algúns concellos consultaron o padrón sen localizar a ningún dos citados. A estas alturas é moi improbable que sobrevivise algún e ademais residise na súa localidade natal. Seguir o rastro dos seus familiares é máis difícil e máis se os descendentes foron mulleres", comenta o historiador navarro Juan Pardo, autor de Mariña Auxiliar de Guerra de Euskadi e Álbum da Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi e creador da web www.marinavasca.eu/es  da Deputación de Guipúzcoa, en funcionamento desde o ano 1998.

O programa de actividades en homenaxe aos falecidos no combate entre o cruceiro franquista Canarias e un grupo de pesqueiros vascos nas costas de Biscaia comeza o xoves día 1 coa presentación do Álbum da Mariña de Guerra Auxiliar de Euskadi e o domingo día 4 organizarase un tributo en Bermeo aos 62 falecidos da Mariña vasca, entre eles cinco galegos: Víctor Cruz López, de Bouzas, Pontevedra; Manuel Basante Rodet, de San Ciprián, Lugo; Tomás Blades Chans de Corme, A Coruña; Francisco Fernández García, de Murgardos, A Coruña, e Antonio Álvarez Domínguez, de Pontevedra. Ao acto acudirá polo menos a filla do coruñés Francisco Fernández, o primeiro pescador convertido en soldado que caeu na batalla de Matxitxako.

"Ademais de realizar un acto de recoñecemento a quen serviron a esta forza naval, queremos difundir ás novas xeracións a memoria dos servizos que prestaron. Un pobo que esquece o seu pasado está exposto a repetir erros e a non aproveitar acertos", proclaman desde as asociacións que organizan os actos do 75º aniversario da batalla de Matxitxako.

Exposición a Mariña republicana en Malpica (A Coruña)

Do venres 25 de marzo ata o 8 de abril.

Colección particular de fotos inéditas de mariños de buques republicanos antes do Golpe de Estado en Cartaxena o autor un mariño galego exiliouse a Orán.

O venres 25 de marzo inaugurouse en Malpica a exposición A Mariña Republicana, homenaxe de David Fernández Dopico.

O acto de inauguración contou cunha charla coloquio impartida por David Fernández Martínez fillo do autor.

A exposición permanecerá aberta no espazo expositivo do centro cívico de Malpica ata o 8 de abril.

14 de marzo 72 aniversario do fusilamento de Manuel Barreiro Rey

Chámome Manuel Barreiro Rey. Son mariño da dotación do buque Cervera, en Ferrol. Auxiliar de Oficinas e Arquivos de Intendencia de Marina.

Na sublevación militar no Arsenal de Ferrol a dotación do Cervera resistimos durante tres días a entrega do buque ás forzas sublevadas en xullo de 1936, ata que fomos bombardeados pola aviación procedente de Marín, desde a rendición do buque fun encarcerado e o único incomunicado dos meus compañeiros durante tres longos meses na adega do buque prisión Plus ultra e despois no campo de concentración do Dique do Arsenal Militar, tamén estiven preso no buque Contramaestre Casado, ata o 20 de xullo de 1938 fun xulgado xunto a 63 compañeiros máis nun sumario de case 3000 folios, levaba dous anos preso, por un consello de guerra militar, acusado en solitario de promotor da rebelión no meu buque, acusación na que non cabia conmutación de pena, o consello de guerra duro 5 días e a sentenza para 64 persoas se dió a coñecer o mesmo día 25 de xullo, por razóns políticas e ideolóxicas en virtude de sentenza sen as debidas garantías nin dereito a defensa condenáronme a Pena de Morte, en espera de execución de sentenza pase os meus últimos 9 meses de vida, entrei preso con 23 anos e fusiláronme pouco antes de cumprir os 26.

O 14 de marzo de 1939 fun fusilado na Punta do Martelo o espigon do Arsenal Militar de Ferrol onde os tres anos que pase encarcerado escoitei como fusilaban aos meus compañeiros, uns paseados por sácas nocturnas de cada noite e outros polos consellos de guerra que os militares facciosos realizaban. O meu pai puido recuperar o meu corpo e darme sepultura.

72 anos despois, a miña familia seguen pedindo xustiza. Ata cando?

O golpe de estado do 36 e o “cervera”

Diario de Ferrol 15 de Julio de 2010 José María López Dafonte

La Vanguardia do 30.VIN.1936 di que a partir do 16 de xullo era un segredo a voces en Galicia a inminencia dun golpe de estado. Os frentepopulistas que servían na Armada (Ferrol) foran avisados polo Goberno conforme o pronunciamento na cidade departamental tería lugar o 20 do mesmo mes. Os pronunciamentos eran un mecanismo 'normal' no exército español (véxase López Dafonte J.M. 'Os golpes de estado'. Diario de Ferrol, 20.VIN.2009). O comandante González Salón foi enviado polo xeneral Mola a fin de contactar cos mandos da Coruña e Ferrol. Ante a clara oposición do xeneral Salcedo (xeral xefe da VIII División Orgánica con sede na Coruña) e do xeral Caridad Pita (gobernador militar da Coruña) fieis ao réxime legalmente establecido, confíreselle ao coronel Martín Alonso o labor de preparar o camiño aos sediciosos e en Ferrol debido á indecisión do Xefe do Arsenal contraalmirante Antonio Azarola Gresillón, o posto de enlace cos sublevados recae no capitán de fragata Salvador Moreno Fernández. Os xenerais Salcedo e Caridad serán fusilados no castelo de San Felipe (dependente do exército de terra) no mes de novembro e Azarola tamén pasado polas armas tres meses antes no cuartel de Dores por tres piquetes: un, de infantería do exército de terra; outro, de mariñeiría e o terceiro de infantería de mariña, segundo afirma o meu amigo do Seixo, Bernardo Máiz, na súa obra Resistencia, guerrilla e represión. Relatamos a continuación as accións que realizará o tenente de máquinas do 'Cervera' Juan López Dafonte nos días 20 e 21 de xullo de 1936 e as peripecias en que se verá envolvido despois.

O referido cruceiro lixeiro achábase no dique número 2, antigo 'Reina Vitoria Eugenia', moi preto do edificio onde se atopaba a Escola de Maquinistas, e xa ultimando o seu alistamiento antes da súa posta á boia. Mándao o capitán de navío Juan Sandalio Sánchez Ferragut, fiel defensor do estado de dereito republicano. O día 20 o goberno de Madrid dá a orde de abrir as válvulas de auga para pór o buque á boia a fin que dirixa os proxectís dos seus canóns ás dependencias en que se atopan os golpistas. Juan López Dafonte coa axuda dun grupo reducido de mariñeiros-co risco das súas vidas-consegue ao amencer do día 21 de xullo polo a unha altura conforme está en disposición de facer fogo. Os canóns do 'Cervera' disparan contra O Velasco e a Academia de Maquinistas ata que vencida a moral da dotación deciden parlamentar. O tenente de navío Sánchez Pinzón é o encargado de negociar a rendición. Obtén a promesa dos irmáns Moreno Fernández que non haberá fusilamentos. Ao chegar a un acordo, pola noite comeza o abandono do buque.

Se xa o tenente López Dafonte tivo que convencer a uns fanáticos para que non abrisen fogo desde o cruceiro cando o dique non tiña auga, posteriormente intentará resolver outro problema: un cabo non abandona o barco e refúxiase na Santabárbara coa intención de voalo. Así, López Dafonte preséntase voluntario para resolver o perigoso conflito. Cunha botella de coñac diríxese con resolución á Santabárbara. Ao cabo de dúas horas, o tenente de máquinas e o cabo en cuestión abandonan o 'Cervera'. Esta acción libroulle dun pelotón de fusilamento, mentres dezaoito compañeiros seus son pasados polas armas (incluído o comandante e o tenente de navío S. Pinzón), segundo o que di Michael Alpert no seu libro A Guerra Civil Española no Mar. Ao que hai que sumar 'os paseados', de acordo co que expresa Xosé Manuel Suárez Martínez na súa brillante tese doutoral Guerra Civil e represión na comarca de Ferrol( 1936-1939).Así en setembro de 1936 son asasinados preto de Canido oito militares do buque en cuestión e enterrados nunha fosa común

Dafonte permanecerá recluído no Dique un mes. Xa no seu domicilio na rua Dores, en setembro do mesmo ano preséntanse na súa casa a altas horas da noite un grupo de falanxistas co fin de pasear ao maquinista. Esixen a Juan López Dafonte que vaia con eles. A súa muller Sara Rodríguez que ten moito carácter de forma resolta dilles aos fachas que ela e o fillo de ambos acompañarán a Juan. Os falanxistas vacilan e posteriormente abandonan a vivenda botando pestes. Ao mes seguinte, fan acto de presenza na súa casa os camisas vellas. Outra vez dinlle que vaia con eles, que llo levan a Calahorra. De novo a súa esposa Sara volve dicir 'pois, imos os tres'. E deste xeito, o matrimonio e o seu único fillo Juan (Porocho) irán desterrados a Calahorra. Alí permanecerán ata mediados de febreiro do 37.Despois volverán a Ferrol. O caso do tenente de máquinas López Dafonte será sobreseído e volverá de novo o mariño a estar en activo. Finalizará o seu compromiso coa Armada co grao de comandante. Os feitos que atribuímos a Juan López Dafonte débense, en boa medida, ao testemuño oral do seu neto doutor Juan López-Dafonte Aguilera.

Máis información sobre o Cervera no golpe de estado