Fernando Miramontes, o escayolista do Día dá Clase Obreira

Unha das poucas imaxes dos sucesos de Ferrol. /Arquivo histórico da Fundación 10 de Marzo

Traducción Estación Atlántica 

Dirixente do PC durante os sucesos do 10 de marzo de 1972 en Ferrol, Miramontes relata para 'Público' aquela xornada na que foron asasinados dous traballadores da Bazán e as torturas ás que foi sometido pola policía do tardofranquismo

Público 22.09.2015 Cris S. Barbarroja
10 de marzo de 1972, sete da mañá. Preto de 4.000 traballadores da Bazán de Ferrol reúnense nas portas do astillero. O día anterior, tralo despedimento de nove traballadores polo rexeitamento ao convenio colectivo, a policía do tardofranquismo empregouse a fondo en desaloxar aos 6.000 empregados da Bazán que reclamaban a readmisión dos represaliados. Oito da mañá, tras comprobar a pechadura patronal da planta, os 4.000 concentrados comezan a marchar cara ao polígono de Caranza.

A cidade queda deserta, pechan os colexios, paran comercios e empresas en solidariedade cos traballadores da Bazán que avanzan pola Avenida das Pías. Os dirixentes de CCOO negocian con Capitanía Marítima para evitar a intervención do exército, mentres a Policía Armada sitúase na estrada de Castilla. E alí son interceptados. Comezan os enfrontamentos. Ás cargas sucédense, os paus e as pedras dos manifestantes e a sinistra orde de disparar dos grises.

Malia os dous traballadores mortos, Amador Rey e Daniel Niebla, e os máis de 40 feridos, a resistencia conseguiu forzar a retirada policial e converter aquel 10 de marzo en motivo de orgullo obreiro fronte á brutalidad do fascismo. Desde 2006, Galicia conmemórao como o Día dá Clase Obreira. Tamén o celebra Fernando Miramontes (A Coruña, 1935), escayolista e dirixente do PC, co regusto amargo dun día que para el tamén supuxo o primeiro paso dun via crucis de detencións, humillacións e torturas.

"Xa me detiveron antes, xa pasara antes tempo en prisión, pero o que pasou logo daquel día foi o peor", recorda o galego, nacido na II República nunha familia de peixeiras da coruñesa Praza de San Agustín. Huérfano de nai desde neno, o pai, escayolista, afiado á CNT, montou un taller en Ferrol no que Fernando empregouse con só 14 anos. A súa militancia rebelde débella a unha anécdota cando se despedía do seu primeiro e único amor: unha guapa moza de Bilbao.

"Foi o meu primeiro ataque de desesperación. Tiña que volverme a Ferrol á mili que non quería a facer. Na estación de Bilbao, cando ía sacarme o billete de tren, un señor con careta de facha de toda a vida díxome: "Son tantas pesetas e tenme que dar vostede o diñeiro xusto". Eu púxenme tolo e veu un garda. Fun a por moedas e cando volvín, ao vendedor tampouco lle servían as moedas que lle dei. Foi a primeira vez que me sentín maltratado, quizais por ser galego".

Intolerante ás inxustizas, coas escasas noticias que chegaban a España sobre a Guerra de Corea, a Miramontes deulle por aprender o comunismo da man dun comisario político da República, Baltasar Goiriz. Xa casado con Josefina, a súa moza bilbaína, estalou a crise dos misiles en Cuba e Fernando, "convencido de que se aveciñaba a III Guerra Mundial", fuxiu a Francia onde foi captado polo aparello do PC.

"No 67, decidín vender todo o que tiña e volvín a España, a traballar co meu pai en Ferrol. Púxenme en contacto cos compañeiros comunistas e fundamos unha célula nova, a maioría con traballadores da Bazán e de Astano. Distribuiamos octavillas, eu encargábame da multicopista da que saía o Mundo Obrero, a nosa bandeira...Era un home feliz pero estaba fichado e, no 70, durante o estado de excepción do Proceso de Burgos, caín".

Pasou cinco meses na prisión da Coruña; máis de dúas semanas en folga de fame, encerrado nunha cela de castigo, cun buraco no chan para facer as súas necesidades, un grifo e un colchón. No ano 70, tras volver á loita sería detido unha vez máis e pasaría dous meses máis no cárcere galego "por nada, por unha tontería", comenta. Non sabía o que lle esperaba cando estalaron os acontecementos do 10 de marzo do 72.

"Eu xa era entón o responsable de Organización do Comité Central do PC en Galicia. A noite do 9, despois de que entrase a policía no astillero, reunímosnos para ver que iamos facer. Decidimos saír a pedir solidariedade cos traballadores da Bazán. Pero non nos deron tempo. Cando nos dispoñiamos a iniciar a marcha, vimos como a xente saía correndo, ensangrentada, despavorida. A cidade quedouse baleira con patrúllas da Policía e a Garda Civil e unha brigada especial que trouxeron de Valladolid".

Miramontes e outros se esconderon. Pero aos 10 días, a Político-Social deu con el na casa dunha irmá da que o sacaron como nunca antes: "Fixéronme o que nunca me fixeron antes. Esnaquizáronme o forro da chaqueta en busca de papeis, rompéronme os meus cigarros, golpeáronme a cara e o estómago e leváronme á comisaría de Ferrol".

Miramontes, no centro, nun das últimas homenaxes aos asasinados o 10M. / FOTO: SUSO PAZOS

A vitoria do silencio
O panorama confirmoulle que as cousas non serían como outras veces. "Había colchones nos corredores, as celas cheas de xente que levaba máis de 10 días alí. Tivéronme sentado nun asento de pedra ata que ás 11 da noite subíronme a interrogar. Había tres ou catro policías novos ata que chego o xefe e dixo: "Ímosnos a tomar un cubalibre; aí tes papel e boli para que escribas a túa historia desde que che fuches a Francia ata hoxe; tes un cuarto de hora".

Pero Fernando non escribiu. "Me esposaron en crequenas para que non puidese levantarme e obrigáronme a camiñar a saltitos. Díxenlles que a miña dignidade de ser humano non me permitía facer o ridículo, así que me levaron ao quirófano. Tombáronme para arriba nunha mesa, coas pernas suxeitas por dous policías e a metade superior do corpo no aire. Un golpeábame cunha toalla na cara, outro me metía a cabeza nunha palangana e un terceiro golpeábame con paus nos pés".

Non recorda Miramontes o tempo que pasou naquela padiola improvisada da comisaría de Ferrol pero si o que ocorreu cando o levantaron: "Perdín o sentido cando me golpearon contra un rallador. Ao espertar un fillo de puta empezou a darme golpes rítmicos na cabeza cos nudillos; cravábanme a punta dun lapicero entre os dedos da man ata que berraba. Xa estaba medio morto cando me baixaron do novo ao sótano agarrándome polas pernas mentres a miña cabeza "pum, pum, pum, pum- ía baixando a golpes os corenta chanzos. Ao chegar ao final escoitei: "Me cago en Deus. Facémoslle igual que a Ruano. Que se vaia a tomar por cu".

Enrique Ruano, estudante de Dereito, faleceu baixo custodia da Brigada Político-Social en 1969. Fernando, aterrorizado, sobreviviu aos tres días de torturas que finalizaron cando un xuíz, que encubriu aos verdugos, envioulle á enfermería do cárcere da Coruña na que pasou meses. Esnaquizado, pero cun sentimento heroico: "Non falei nada de nada; venceunos".

Era a España predemocrática. Durante os tres anos anteriores á morte de Franco, ao dirixente do PC volveron buscarlle unas cantas veces a casa. Tantas que cando vía chegar á policía -conta- "ía a por un abrigo e unhas zapatillas cómodas porque xa sabía o que me esperaba". A penúltima tivo lugar o mesmo día no que foi asasinado Carrero Blanco e daquela ocasión recorda a frase dun dos represores: "Ti tranquilo que nós estamos esperando ordes a ver que facemos coa xente como ti; si botámosche a ría, cunha pedra no pescuezo, como faciamos no 36".

Co final da ditadura, Fernando Miramontes converteuse en primeiro tenente de alcalde da primeira corporación democrática de Ferrol. Nas penúltimas eleccións municipais pechou a lista de Esquerda Unida. Hoxe quéixase: "Eu sigo pagando a miña cota, sigo sendo do PC. Pero, con todo o vivido, me entristece ver como o PC arruinouse el só. Os trapos sucios internos que somos incapaces de lavar en casa, as tarxetas black... Esnaquizáronnos o orgullo noso: a nosa honradez por encima de todo".

Promoven un reencontro dos mozos que en 1975 loitaban contra a ditadura

Compartirán unha comida no pavillón de Santa Mariña o sábado 10 de outubro

 La Voz - Ferrol, 04 de outubro de 2015

Mozos que en 1975 participaban en distintas actividades consideradas ilegais e que organizaban asembleas, pertencían a partidos clandestinos e asistían a manifestacións contra a ditadura volverán reencontrarse o sábado nunha comida de confraternidade.

Baixo o lema Memoria de Futuro 1975-2015, parte daqueles mozos que hoxe son profesionais en distintos ámbitos da sociedade convocan esta reunión que se celebrará ás dúas da tarde no pavillón polideportivo de Santa Mariña.

O fondo do Siñor Afranio cedido ao Instituto de Estudos Miñoranos pola familia Álvarez Cáccamo.

Fondo documental Siñor Afranio | IEM

IEM 18/3/15

A familia Álvarez Cáccamo cedeu ao Instituto de Estudos Miñoranos unha serie de documentos orixinais relativos á figura do Siñor Afranio. Personaxe creado polo parlamentario republicano e presidente do Consello de Galicia, Antón Alonso Ríos, ca fin de eludir a represión franquista tralo alzamento de 1936. A sinatura do convenio que rexerá a custodia e divulgación do fondo tivo lugar este mércores 18 de marzo na Aula de Cultura Ponte de Rosas por parte de Alfonso Álvarez Cáccamo, en representación da familia e Carlos Méixome polo IEM.

Tralo golpe de Estado e con 50 mil pesetas de recompenza pola súa captura, Alonso Ríos debeu enfrontar unha urxente fuxida da represión franquista. Na clandestinidade o seu corpo comezou sufrir os efectos da precariedade: magro, envellecido, barbudo. Foi entón que decidiu sacar partido desa condición converténdose nun ficticio esmoleiro portugués de nome Afranio de Amaral. Con ese camuflaxe comezou a súa andaina clandestina por Galicia, que o trouxo ao Val Miñor e o Baixo Miño na procura de cruzar ao Portugal co xeito de embarcar a América, o que conseguiu.

 

A documentación achegada contén os manuscritos orixinais do libro Siñor Afranio , onde Alonso Ríos, a instancia de Xosé María Álvarez Blázquez , narra con detalle todo o acontecido nesas datas. Inclúe a fotografía orixinal, única do Senior Afranio, a correspondencia cruzada entre Álvarez Blázque e Alonso Ríos, recortes de prensa, e unha novela inédita (mecanografada), titulada Nidia.

 

No acto de sinatura do convenio, Alfonso Álvarez Cáccamo considerou que o IEM pola súa tradición e modo de traballar era o mellor destinatario para a custodia e divulgación deste material. Pola súa banda, Carlos Méixome, adiantou que o IEM expoñerá parte do fondo no Espazo da Memoria, localizado na Aula de Cultura Ponte de Rosas, e xestionará a apertura para consulta da documentación por parte investigadores e público interesado.

 

Alfonso Álvarez Cáccamo amosa a fotografía orixinal do Siñor Afranio,

acompañado de Carlos Méixome (IEM)

 

O cara ao sol vermello

Ramiro Alfonso Castro Dono

AulaNova

Xosé Manuel Suárez

Blog literario, político, educativo... 16/2/15

Obra do poeta estradense e secretario do Partido Galeguista da Garda, Ramiro Alfonso Castro Dono, que para escapar da represión franquista de primeira hora despois da sublevación militar de 1936, pasou dez anos agachado no faiado da súa casa, saíndo en ocasións disfrazado para botar unha man en tarefas domésticas e para alternar escondites noutras casas de familiares e amigos.

Castro Dono, poeta novo e de grande talento, de obra hoxe descoñecida para o público, pero é preciso que se saiba que algúns dos versos de combate que circularon anónimos por aqueles anos da longa noite de pedra, son da súa autoría. É o caso do "Cara ao Sol fachí" que escribiu na casa de Manuel García Barros (Ken Keirades). Debe pois corrixir a súa referencia Claudio Rodríguez Fer na súa magnífica obra "A literatura galega durante a Guerra Civil (1936-1939)" pois suxire que pertence ao propio García Barros.

"Car'ó sol coa camisa bermella,
estrela e fouce ó curazón
chimparei ós fachis pol-á orella
da céltiga nazón.

Formarei na troupe libertaria
da rebel Galiza proletaria:
que d' América virá,
pr' acá coa estrela da libertá.
Si che din qu'inda está alí,
sorrí,

que axiña a verán aquí.
Voltarán d' América os fuxidos
ós nosos mártis a vingar
e andarán os fachis encollidos
sin ter pra onde liscar...

Volverá o abrente da fartura
que en chegando os roxos se asegura.
¡En pé galego, érguete xa,
qu'en Galiza alborexando está!"

 

A xeración de Moncho Reboiras

Mural da organización Briga en lembranza de Moncho Reboiras en Ferrol.
Amosa a súa frase "Que importa que nos maten se deixamos semente de vencer!"

Sermos Galiza - Manuel López Foxo 10/8/14

É un día caloroso como o foron o 11 e o 12 de agosto do 75. Localizo a casa que habitaban Lois Ríos e Elvira Souto: rúa Concepción Arenal, 53, 1º. Aquel luns, 11 de agosto, despois do xantar, os dous mozos ábrenlle a porta a outro rapaz que os dous coñecen ben: trátase de Moncho Reboiras. Un pouco máis abaixo, no núm. 45, está a casa pola que Moncho sae á rúa despois de fuxir polos tellados, concentrando nel toda a atención das forzas represivas e axudando así, nun derradeiro acto de xenerosidade, a que os outros dous camaradas poidan quedar libres do cerco policial. Ignoramos en que momento o feriron, en que punto do traxecto alcanzaron o seu corpo os primeiros balazos, mais até o portal do número 27 da rúa da Terra hai un bo treito, un traxecto que Moncho fai xa ferido de morte e con ducias de metralletas seguíndolle o alento. Aínda hoxe nos estremece o corazón imaxinar aqueles últimos momentos da vida de Moncho Reboiras e pensar no seu grande heroísmo e no esforzo físico que tivo que facer para poder chegar ao portal 27 da rúa da Terra, onde finalmente se desangra. 

"Aínda hoxe nos estremece o corazón imaxinar aqueles últimos momentos da vida de Moncho Reboiras e pensar no seu grande heroísmo e no esforzo físico que tivo que facer para poder chegar ao portal 27"

Estou agora xusto aí, na mesma rúa na que Moncho  caeu abatido a balazos, e a casualidade fai que a esta hora da tarde, coas rúas de Ferrol totalmente desertas, me atope con Francisco Rodríguez, que foi unha das persoas que naqueles días de represión e terror axudou a Elvira Souto a fuxir de Ferrol, só algunhas horas despois de que unha nai desgarrada pola dor e o seu outro fillo recolleran o corpo de Pepe,  depositado totalmente espido sobre unha fría mesa de pedra do cemiterio de Catabois. Paco e eu percorremos as mesmas rúas que pisou Moncho Reboiras aquela tráxica noite do doce de agosto e xuntos observamos as dúas casas da rúa Concepción Arenal. Pasaron 39 anos e é imposíbel non emocionarse. Só unha persoa coa coraxe de Reboiras podía demostrar tanta valentía fronte a unha ditadura tan férrea, fronte a un réxime fascista como o de Franco. E diso deu probas dabondo Xosé Ramón Reboiras Noia non só aquela noite de agosto nas rúas de Ferrol, senón desde o seu ingreso na UPG en 1969, en pleno estado de excepción. Foi a súa unha entrega sen límites. Un heroe en tempos de covardía, como din os versos do poeta Manuel María. Mais fariamos mal todas e todos nós e as xeracións que han de vir se só nos lembrásemos de Reboiras cada 12 de agosto, porque é a súa vida, o seu compromiso con Galiza ao longo de toda a súa mocidade, desde que se iniciou no maxisterio humanista do Padre Seixas  aos dezaseis anos até que as balas do franquismo lle segaron a vida, o que de verdade debe estar presente na militancia de cantos e cantas abrazamos a causa galega.

 

Creo que nos últimos anos todas e todos nós puidemos redescubrir e coñecer con máis profundidade a biografía de Moncho Reboiras. Conservamos sempre desde 1977, co mesmo aprecio que lle temos a outros libros, aquel caderniño de Edicións Terra e Tempo, homenaxe urxente e humilde, con prosa de combate, ilustracións dun tempo de resistencia contra a ditadura, versos do propio Moncho e un longo poema de Lois Diéguez. Tamén tivemos sempre na memoria, entre outros textos que xa forman parte da nosa literatura, o “Poema/Homenaxe a Xosé Ramón Reboiras Noia”, que aparece no libro de Manuel María Poemas para construír una patria, que editara a Fronte Cultural da AN-PG en 1977. Moitos anos despois,  Xosé Ramón Ermida e Uxío-Breogán Diéguez elaboraron outro moi interesante caderniño por encargo da UPG. Mais foi no ano 2009 cando a Fundación Bautista Álvarez editou o que até agora é o achegamento máis profundo á figura de Moncho Reboiras, un volume coordinado polo noso camarada e amigo Roberto Vilameá, no que se recollen traballos de diversas persoas, a maioría compañeiros e compañeiras de combate de Reboiras naqueles anos setenta. 

"Agradezo  á xeración de Moncho Reboiras o sacrificio, a valentía e a lucidez daquel tempo"

Cómpre ler e reler este libro (Moncho Reboiras. O nacionalismo galego nos anos 70) para redescubrirmos a verdadeira dimensión humana, política e intelectual de Xosé Ramón Reboiras Noia. Realmente o libro, no seu conxunto, ofrece unha visión moi clara da enorme estatura de Moncho Reboiras como dirixente político, a pesar da súa mocidade, e ofrécenos tamén a posibilidade de coñecermos algo mellor o que foi a loita do nacionalismo galego na clandestinidade. Agradécese, ademais, o esforzo por recuperar a imaxe de Moncho como un mozo máis do seu tempo, que se reflicte xa na fotografía da portada e que aflora unha e outra vez ao longo do libro, un mozo que vive o impacto do paso do campo á cidade, a realidade do mundo proletario de Teis, que se forma academicamente no Instituto Santa Irene e na Escola de Enxeñería Industrial de Vigo, que se cruza no camiño co Padre Seixas, con Méndez Ferrín, con Xaime Illa Couto, con Camilo Nogueira, con Manuel María, con don Ramón Otero Pedrayo…  A Asociación O Castro, a Asociación Cultural de Vigo, a Fundación Penzol e a UPG serán a súa outra universidade, onde se forma como galego plenamente consciente da existencia da nación galega, da súa historia, da súa cultura, dos seus dereitos…

 

Máis aló da propia figura de Moncho Reboiras, tan admirábel, creo que é preciso ver o exemplo de toda unha xeración de galegos e galegas que nun momento tan difícil para o compromiso político, e cando estaba case todo por facer, arriscan os seus traballos, os seus estudos, o seu futuro, mesmo as súas vidas, e erguen a bandeira de Galiza e do nacionalismo galego no campo sindical, no político, no cultural, na universidade, no  medio rural e nos barrios obreiros das cidades, construíndo día a día, desde a clandestinidade, unha alternativa nacionalista para o país. Aquilo si que era militancia! Independentemente  da evolución ideolóxica e política de cada quen, da coherencia que podemos atopar en moitas persoas entre o pensamento e a praxe daqueles días e o pensamento e a práctica de hoxe, é de xustiza recoñecer aquel esforzo, aquela entrega,  a coraxe política de toda aquela xeración e todo aquel inmenso labor, sen o que non sería posíbel o crecemento organizativo do nacionalismo galego que veu despois. Eu, desde logo, agradezo  á xeración de Moncho Reboiras o sacrificio, a valentía e a lucidez daquel tempo. Non hai obra humana que me mereza máis admiración que a entrega a unha causa xusta como é a loita pola liberdade dun pobo.

“Do Piñeirismo ao Consello da Mocedade. O Rexurdir do nacionalismo galego”

 

A. C. Vagalumes Tabeirós-Terra de Montes 30/1/14

Proxección do documental e presentación do libro “Do Piñeirismo ao Consello da Mocedade. O Rexurdir do nacionalismo galego”

O acto terá lugar venres 31 de xaneiro ás 20:30 horas na sala de exposicións de Novagalicia Banco da Estrada

Organizado pola Asociación Cultural “Vagalumes” e coa colaboración da Fundación Moncho Reboiras para o Estudo e a Divulgación da Realidade Social e Sindical na Galiza (FESGA) que vén de publicar a obra “Do Piñeirismo ao Consello da Mocedade. O Rexurdir do nacionalismo galego”. Un ensaio da autoría do historiador e profesor da Universidade da Coruña Uxío-Breogán Diéguez do profesor de Filosofía e historiador Xoán Carlos Garrido.

Na devandita obra desenvólvese a evolución do nacionalismo galego desde o golpe militar españolista do 1936 até mediados dos anos sesenta do pasado século. A dicir dos autores, aquel tempo iniciaríase co asasinato dos principais cadros do nacionalismo galego, reconstituíndose no exilio o tecido patriótico galego, tendo como símbolos a Irmandade Galega (1941) e o Consello de Galiza (1944). Ambas institucións terían ao noutrora deputado nacionalista Daniel Rodríguez Castelao, que librara dun asasinato seguro, como máximo referente. Na nosa terra iría agromando un galeguismo eminentemente cultural arredor da figura de Ramón Piñeiro, membro até 1936 das Mocedades Galeguistas, creándose no 1950 o selo editorial Galaxia.

Segundo apontan os autores, unha nova xerazón de mozos nacionalistas apoiados polos vellos exiliados daría lugar no 1963 ao que se daría en chamar Consello da Mocedade. Este organismo estaría en ligazón co Consello de Galiza, goberno galego no exilio, asentado en Bos Aires (Arxentina) e terían como referente ideolóxico máximo a Castelao, xa finado no 1950, e a súa obra central Sempre en Galiza. O Consello da Mocedade tería como presidente ao mariñao Antón Moreda, quen no 1954 relanzara alén mar, xunto outros activistas, as Mocidades Galeguistas e volvera a Galiza no 1961 coa misión de remozar o nacionalismo galego na clandestinidade franquista.

Os curas do cinto vermello de Ferrol, contra Franco

 

Manifestación obreira o 10 de marzo de 1972, minutos antes dos asasinatos de Amador e Daniel 
© Fundación 10 de marzo

Praza Pública - Marcos Pérez Pena 21/3/13

Manuel Ladra López, Elías Seoane, Gabriel Vázquez Seijas, Xosé Chao Rego, Vicente Couce Ferreira, Cuco Ruíz de Cortázar, Antón Martínez Aneiros, Anxo Ferreiro Currás..., son algúns deles. Cregos comprometidos socialmente e novos que nos anos sesenta, no contexto da doutrina social do Concilio Vaticano II, dos últimos anos da ditadura, e nunha comarca de Ferrol cunha grande actividade do movemento obreiro, levaron a cabo outra maneira de entender o cristianismo. Con moitos enfrontamentos coas autoridades civís, eclesiásticas e militares, que levaron á detención de moitos deles e a un maioritario abandono do sacerdocio ao final. 

Este xoves a partir das oito da tarde a Galería Sargadelos de Lugo acolle a presentación do libro de Rosa Cal Los curas contra Franco (Edicións Embora). Unha narración única, facendo especial fincapé no devandito contexto social e político, "era difícil contar a historia de cada un porque actuaban en grupo", di Rosa Cal, que obtivo parte da documentación directamente dos expdientes policias elaborados sobre os cregos pois conseguiu que lle asinasen unha autorización para que a investigadora puidese acceder a toda a información que a policía recollera sobre eles.

 Cal comeza salientando que o contexto do Concilio Vaticano II e a doutrina social da igrexa foi fundamental, "eles creron niso", conta. Tamén a presenza á fronte do bispado de Mondoñedo-Ferrol naqueles anos dous bispos coma Argaya Goicoechea e Miguel Anxo Arauxo Igrexas e do cóengo capitular Gabriel Pita da Veiga, que en boa medida lles “deixaron facer” ou mesmo se puxeron do seu lado: "O bispo Argaya Goicoechea foi moi importante. Quixo achegarse ao movemento obreiro e conseguiu que Roma aprobase a diócese Mondoñedo-Ferrol, para ter máis presenza en Ferrol. Mandou construír a Domus Eclesiae, que acolleu bastantes xuntanzas obreiras e de asociacións porque era un lugar no que non entraba a policía".

Rosa Cal explica que todos eles "son moi plurais na súa orixe: Cortázar era de familia burguesa e Seijas viña dunha familia de militares, e outros eran fillos de labregos ou traballadores. Pero o que os unía era que estaban no cinto vermello de Ferrol, que comezaba no peirao, subía por Canido, Santa Mariña, San Pablo, Sindicais até San Xoán. E alí vivía a xente que traballaba na Fenya, na Madereira ou en Bazán". Eran barrios que viñan de ser creados, en moitos casos, para acoller familias de obreiros chegados doutras partes de Galicia e que non contaban cos máis minimos servizos: "Cando Aneiros chegou á parroquia de San Pablo atopou moita pobreza e tamén analfabetismo e falta de servizos. Non había escolas nin chegaban os autobuses".

A súa práctica era heterodoxa en moitos sentidos. "Aneiros chegou a Cáritas e fixo unha revolución alí -di- En Cáritas estaban ao mando militares, farmacéuticos e mulleres da alta sociedade de Ferrol. E Aneiros puxo á fronte a obreiros. Mesmo conseguiu que Cáritas admitise a folga como unha forma de loita contra a pobreza". Rosa cal conta tamén un episodio que tivo lugar en Lugo nun acto non que se ían xuntar as máis altas xerarquías: "eles sentaron nunhas escaleiras cunha garrafa de viño, pan e touciño, que era o que comía o pobo. Pois a moitos pareceulles un escándalo e saíu en todos os periódicos".

A súa relación cos sindicatos e forzas de esquerda e o seu activismo social leváronos a ter problemas coas autoridades. Recibiron moitas multas por homilías críticas coa ditadura e Vicente Couce Ferreira e Anxo Ferreiro Currás foron levados ao TOP. Tamén Martínez Aneiros acabou no cárcere da Coruña e despois no mosteiro de Sobrado, onde era custodiado. Pero non só recibían ataques do réxime oficial, tamén dos grupos ultra que defendían o nacionalcatolicismo: "A Currás ameazárono de morte os Guerrilleiros do Cristo Rey e mesmo lle entraron na sacristía", conta Rosa Cal.

Finalmente a xerarquía católica do Vaticano freou o impulso do Concilio Vaticano II e tentou apartar os curas da acción social, "e aí moitos deles desilusionáronse". Tamén influíu, conta Rosa Cal, "que ao chegar a democracia e a legalización dos sindicatos o seu labor faise menos necesario e os propios sindicatos non necesitan os espazos que estes curas lles cedían para reunírense". Ao cabo moitos deles secularizáronse e casaron. Quedaron apenas Gabriel Vázquez Seijas ou Cuco Ruíz de Cortázar, que continuaron sendo curas. Rosa Cal conclúe que "eran moi atrevidos e tiñan o convencemento que ían cambiar as cousas". Quedan na historia doutro tempo.

"Curas contra Franco", a historia dos párrocos que foron represaliados por apoiar a loita dos obreiros do Ferrol

Traducción Estación Atlántica

Entre os anos sesenta e setenta un grupo de sacerdotes críticos co réxime franquista apoiaron a dura loita dos obreiros do Ferrol. As forzas represivas do réxime cualificáronlles de "progresistas, contestatarios, europeos, comunistas, filomarxistas e criptomarxistas". "Pregunteille a un deles, Anxo Ferreiro Currás, como os denominaría el, quizá renovadores", e respondeume que 'só eran comprometidos'. Eses sacerdotes comprometidos baixáronse ao rodo, viron as necesidades temporais dos seus fregueses e entregáronse a fondo para combater as inxustizas e loitar polas liberdades". Así o rememora para ELPLURAL.COM Rosa Cal, autora do libro 'Curas contra Franco', que narra a súa historia.

elplural.com - A. DEL CAMPO - 06/diciembre/2012
Rosa Cal explica que o título Curas contra Franco alude a que o réxime montado polo ditador considerounos os seus inimigos, desafectos a un réxime que significaba a falta de liberdades, "desa forma, sen proporllo, impulsou a loita dos curas por conseguilas, a pesar da represión que sufriron. A acción transcorre na cidade de Ferrol, especial porque o poder militar (Capitán Xeral do Cantábrico, Capitán Xeral da VIII Rexión Militar, etc.) era moi forte e controlaba todo".

Pregunta: De que modo xorde este compromiso dos curas obreiros de Ferrol?
Resposta: Os curas obreiros ou "comprometidos" teñen unha primeira versión na JOC e a HOAC que teño en conta no libro. Despois, desde 1959 e o proxecto do Vaticano II obterán o respaldo legal da Igrexa para apoiar aos obreiros e esixir as liberdades: expresión, asociación, inviolabilidad de domicilio e outras. Pero o que vai unir aos seis actores principais é que todos están en parroquias do que chamaban "o cinto vermello", as máis pobres e con máis problemas.

P: Como acaban nestas parroquias?
R: Ten que ver tamén coa chegada do bispo Argaya Goicoechea a Ferrol que produciu un cambio total porque pasou a diocese, do rural Mondoñedo, a Mondoñedo-Ferrol primando ao sector obreiro. A construción da Domus Eclesiae en Ferrol permitiulles aos curas reunirse eludindo a vixilancia policial.

P: Eran persoas con especiais inquietudes?
R: Eran todos novos e si, manteñen unha formación continua: encargan libros, revistas, cursos... Viaxaron fóra ademais: Segovia, Valladolid, Madrid Francia, Suíza, Ámsterdam, Roma... Contactan con novas correntes: "El Prado", Contestatarios, Solidarios, Comunidades Cristianas (Valencia), "Echanges et Dialogues"- Septuaginta y Cristianos por el Socialismo.

P: Como empezou o proceso?
R: As primeiras accións teñen que ver co "1 de maio" día do traballo, polas pancartas e panfletos que reparten clandestinamente. A ruptura profunda xurdiu no Corpus de 1968 cando os curas díscolos pretenderon facer a procesión sen a presenza armada dos militares. O Capitán Xeral impúxose e todo celebrouse como sempre, pero Argaya en decembro abandonou Ferrol e foise a San Sebastián, e os curas estiveron case dous anos gobernados por un Vigairo Capitular que "deixoulles facer". Os xefe quedaron marcados e vixiados pola Brigada Social.

P: A partir de aí, seguindo o seu relato, a actuación destes sacerdotes vai moi ligada aos conflitos obreiros.
R: As accións seguintes son moi continuadas: 1969 toma da dirección de Cáritas, 1970 a folga de 30 días da Peninsular Maderera (resistiron pola axuda dos curas que lles abriron as igrexas e levábanlles alimentos); 1971 a folga de MEGASA, 1972 a manifestación de obreiros de BAZÁN que produciu dous mortos e decenas de feridos... Nos anos setenta chegamos á cúspide das accións que van producir un conflito disruptivo entre o clero comprometido e o franquismo. Esa ruptura brusca non se emendou senón que co tempo foise agrandando, e provocou nos nosos actores a súa separación do Réxime e da estrutura eclesial, pero non do sentimento e a práctica relixiosa e reivindicativa.

P: En total toda esta actividade foi protagonizada por apenas media ducia de curas.
R: Si. Foron Gabriel Vázquez Seijas nomeado en 1955 coadjutor para a parroquia do Carmen; o bispo Jacinto Argaya Goicoechea nomeado para Mondoñedo en 1957 e en 1959 José Chao Rego que foi designado para a parroquia de Santa Mariña do Villar. En 1963 incorporáronse dous: Eliseo Ruíz de Cortázar, procedente da burguesía ferrolá destinado ao centro da cidade, e Antonio Aneiros da zona rural para a recentemente creada parroquia de San Pablo, que non tiña nin igrexa. En 1965 Vicente Couce vai de coadjutor para Santa Mariña, é da cidade e de familia obreira. En 1967 chegou, a proposta de Chao, Anxo Ferreiro Currás de rexente para San Juan de Filgueira. Xa temos o sexteto, son os sacerdotes comprometidos, os que lle deron máis traballo á policía Social.

P: Vostede investigou especialmente a opinión do réxime sobre eles.
R: Era un punto moi importante pero delicado. Quería saber o que pensaba o réxime franquista deles, como os trataba, como os consideraba. En toda ditadura hai policía política que se dedica a seguir, metodicamente, aos que considera desafectos ao réxime. Tiña que chegar eses arquivos: os da Brigada Social. Os informes persoais dos curas son unha fonte inestimable xa que lles facían seguimentos semanais e en momentos clave, día a día, como se ve nos anos 1968 e 1972.

P: E cal foi a súa conclusión?
R: Ese grupo de relixiosos foron actores sociais cunha identidade propia durante o franquismo, aos que o Réxime cualificaba, en certos momentos, como "motor e responsable do movemento obreiro na cidade". O seu lazo de unión, a súa identidade, consistía na acción social e a loita polos dereitos e liberdades propias de países democráticos, manténdose dentro do ministerio relixioso.

P: Foron duramente represaliados.
R: Chao, Couce e Currás pasaron polo Tribunal de Orde Pública, Couce foi condenado a prisión no cárcere de Zamora, Aneiros e Currás ao cárcere da Coruña, e por suposto, impuxéronse múltiples multas a todos.

P: Deixaron a Igrexa despois?
R: Si. Quizá porque a Igrexa deu as costas ao Vaticano II e volveu á rutina angelical. En 1974 comezaron a secularizarse. Morto o ditador, CCOO que estaban infiltrados na maioría das factorías, pasan a loitar abertamente polos dereitos dos obreiros, e as eleccións políticas dan o papel de loita polos dereitos e liberdades aos parlamentarios. Os curas perderon esas funcións, e os que quedaron reconvertéronse á loita nacionalista.