Declaración de Vilaboa

 

Iniciativa Galega pola Memoria - Vilaboa, 28 de novembro de 2015

A historia dun país, unha democracia digna de tal nome, non se pode construír sobre o silencio, sobre o esquecemento das vítimas da represión, sobre a ocultación e a desmemoria que aínda perviven hoxe, 79 anos despois do golpe militar fascista, 40 anos após a morte do Ditador.

Proclamámolo aquí, á beira da ría de Vigo, a maior foxa común de Galiza, estación última dos corpos de ducias de sindicalistas, obreiros, traballadores fondeados nas augas deste mar frío, fermoso e profundo. Depósito de loitadores pola República e a liberdade cuxos corpos nunca voltaron.

Berrámolo aquí, fronte ao Lazareto, “a illa dos amores para a morte confiscada”, lugar de prisión, de sufrimento, de humillación, de fame, de frío, de morte. Da morte que presentiron os que saíron da illa para seren fusilados en Pontevedra e en Vigo. Da morte que sufriron os que saíron da illa de noite –as noites da raposa, chamábanlle os presos- rumbo a unha curva, a unha cuneta, a unha praia da que nunca volveron.

Dicímolo alto e forte aquí, ao pé da estrada que construíron centos de presos da illa con man de obra escrava. Neste lugar de memoria que queren prohibir os herdeiros do franquismo, o continuadores da ignominia , os instauradores do Esquecemento.

E neste lugar cargado de simbolismo, de memoria e de dor, denunciamos que o sistema político vixente se instaurou sobre o esquecemento, sobre a amnesia, sobre unha amnistía que contravén o dereito internacional e os dereitos humanos. 

Neste lugar anunciamos que non imos parar a nosa loita. Aquí fronte a San Simón, ao pé do cemiterio mariño, proclamamos unha vez máis a nosa decisión de seguir adiante no labor a prol da memoria histórica en Galiza. A nosa vontade de exercer con firmeza a defensa dos dereitos humanos a nivel local e no seo da Iniciativa Galega pola Memoria.

En consecuencia, e tendo en conta a singularidade do ano 2016 -80 aniversario do 36, do inicio da represión- facemos pública a seguinte táboa reivindicativa

1. Demandamos a aprobación dunha política pública da memoria de carácter estatal e por parte do goberno galego. Como punto de partida desta política, consideramos de máximo interese as recomendacións do informe do relator da ONU para os dereitos humanos, Pablo de Greiff. Entendemos portanto que a política da memoria debe fundamentarse no respecto aos dereito humanos; e particularmente no respecto ao dereito á Verdade, á Xustiza, á Reparación e a Non Repetición. En consecuencia co anterior, esiximos a derrogación da Lei de Amnistía de 1977.

2. Reclamamos aos gobernos municipais e deputacións –nomeadamente aqueles con gobernos de esquerdas- que inclúan a política da memoria histórica nas súas prioridades políticas.

3. Esiximos ao goberno galego que a Illa de San Simón volva ser Illa da Memoria, e acolla prioritariamente actividades relacionadas coa memoria histórica. Demandamos que nas visitas á Illa se informe con amplitude sobre o seu pasado como cárcere e como corredor da morte, e sobre as sacas das que foron vítimas ducias de militantes republicanos. E que se non se organicen actividades contrarias ao respecto polas vítimas da represión.

4. Demandamos a recuperación e reactivación –con financiación do goberno galego- do Proxecto Nomes e Voces para a investigación e divulgación sobre a represión franquista en Galiza. E a difusión pública da documentación do proxecto: imaxes, documentos escritos, gravacións...

5. Solicitamos o apoio por parte do goberno galego ao labor das asociacións de recuperación da memoria histórica.

6. Apelamos a consciencia democrática de maxistrados e maxistradas para que non amparen a fascistas, integrantes activos da ditadura franquista, aínda vivos; favorecendo o seu xulgamento no noso territorio, así como a colaboración co proceso xudicial aberto desde Arxentina contra o rexime franquista.

 
7. Solicitamos unha decidida política de cara a facilitar o acceso aos arquivos que albergan documentación relacionada coa represión, así como a dotación de medios para a clasificación e a divulgación dos fondos na rede.

8. Esiximos a desaparición da simboloxía franquista e de todo tipo de elementos que lembren a Ditadura e sexan ofensivos para as vítimas: nomes de rúas e praza, monumentos, símbolos...

9. Propoñemos a organización ao longo de 2016 -en colaboración con concellos e deputacións- dun programa de actividades de investigación, divulgación e homenaxe sobre as vítimas do franquismo. No que atinxe á divulgación, prestarase especial atención aos centros educativos. Neste eido, solicitamos a inclusión na programación dos diferentes niveis educativos, de materiais pedagóxicos sobre a historia recente, sobre o golpe militar do 36, e sobre as súas causas e consecuencias.

10. Demandamos a creación dunha rede galega de Lugares da Memoria, sinalizados mediante unha imaxe e simboloxía común. E a edición dun mapa guía dos Lugares da Memoria Democrática de Galiza.

Nesta iniciativa daráselle prioridade a lugares de represión, lugares de resistencia, espazos de solidariedade, foxas comúns, e a ría de Vigo como a maior foxa común de Galiza.

Aquí estamos, seguindo o ronsel que deixaron tantos homes e mulleres valentes, solidarias, xenerosos. En pé de loita, coma eles e elas, que retornan con nós da noite do esquecemento para convertírense en fachos de luz.

Fronte a San Simón, ao pé da ría, en Vilaboa, aquí estamos. Para reclamar Xustiza, Verdade, Reparación. E Memoria, sempre. 

Iniciativa Galega pola Memoria
Vilaboa, 28 de novembro de 2015

'Un cesto de mazás', un libro para recuperar a memoria das vítimas evidentes do 36... e de todas as demais

En Pontevedra, o libro será presentado o xoves 24 ás 20.30 horas no Pazo de Mugartegui 

Pontevedra Viva! 17/9/15

Persoas detidas, fusiladas, asasinadas en cunetas, escondidas durante anos en tobos de cortes ou ocos de cociña, humilladas... e unha longa lista de vítimas do Golpe de Estado de 1936, da Guerra Civil e dos anos de Ditadura de Franco por toda Galicia. Estes son os protagonistas de  Un cesto de mazás. Memoria das vitimas do 36 e do tempo que veu, segundo libro da xornalista Montse Fajardo que busca achegar o seu gran de area á recuperación da memoria das vítimas desa etapa negra da historia de España; de todas as vítimas, tamén das que moitas veces foron aínda máis silenciadas que as demais, pois, en palabras da autora, "detrás de cada persoa fusilada ou asasinada nunha cuneta hai un ronsel doutras vítimas que moitas veces nin sequera son consideradas como tal".

Perseguindo ese obxectivo, Un cesto de mazás fala "de foxas, batallóns, cárceres e exilio", das vítimas evidentes do 36, pero tamén das outras, de "viúvas obrigadas a sacar adiante soas aos seus. Criaturas orfas que non volven á escola porque non se permite a entrada a flllas de rojos. Nais que saen pola noite a pasear por rúas oscuras porque din os vellos que a Santa Compaña anda cos mortos e ellas queren ver ao seu fillo fusilado unha vez máis...". Para Montse Fajardo ellas también son víctimas y por eso este libre "conta que pasou despois do fusilamento, do exilio, do cárcere...".

Para falar de todas elas válese de nomes propios e pon cara, nome e biografía a 16 historias de represión contadas en todos os casos por persoas próximas ás protagonistas. Unha delas é a historia de Josefina Arruti, moi de actualidade en Pontevedra porque pasou a dar nome á nova rúa xurdida do desdobramento da avenida de Vigo. Do mesmo xeito que ese nomeamento, este libro serve para facer xustiza cunha persoa moitas veces esquecida da historia pontevedresa. 

O capítulo dedicado a Josefina Arruti é, para a autora, "un exemplo desa invisibilidade das mulleres vitimas do 36", pois pasou 18 meses presa e dous anos en arresto domiciliario, pero na cidade sempre se considerou ao seu marido, o alcalde republicano Bibiano Fernández Osorio-Tafall, como a gran vítima do 36 porque se viu obrigado a exiliarse. Montse Fajardo fai súa unha apreciación da filla de Josefina de que a súa nai "presa primeiro e logo repudiada, sen moitos medios para saír adiante, sufriu tanto ou máis ca el". 

Josefina Arruti é tan só un dos vínculos deste libro con Pontevedra, pois a autora, natural de Vilagarcía de Arousa, outorga a paternidade desta obra a dous pontevedreses: o concelleiro Luís Bará, que "fixo que o 'meniño' fora así de listo, correxindo os erros lingüísticos" e Ismael Calvo, de Ovo Publicidade, responsable do deseño que "fixo que fora así de guapo". O toque pontevedrés chega tamén cos capítulos dedicados a Manuel García Amoedo, de Vilaboa, ou Antonio Alejandre, de Vilaxoán, pero que estivo preso en Pontevedra; e a cidade e a comarca están moi presentes nas 16 historias, pois é aquí onde fusilaron a outros dous protagonistas, Amando Igrexas, de Marin, e Celestino Carbia, de Valga; e onde daba clase outra das vítimas, Ernestina Otero.

Un cesto de mazás, que se presentará este venres 18 de setembro ás 21.00 horas no Salón García de Vilagarcía, é un libro de memoria que tivo as súas orixes na primeira obra de Montse Fajardo, Matriarcas. Mulleres en pé de vida, e no programa do Concello de Pontevedra A Memoria das Mulleres. A autora sempre foi consciente de que aínda "quedan centos de historias de represión por descubrir", por iso considera fundamental que se promovan iniciativas como este programa pontevedrés e por iso se decidiu a dar forma a un segundo libro. En Pontevedra, o libro será presentado o xoves 24 ás 20.30 horas no Pazo de Mugartegui coa presenza de Carmiña Arruti, que falará das experiencias da súa nai, segundo explicou Montse Fajardo na rolda de prensa ofrecida xunto ao concelleiro Luis Bará no Concello de Pontevedra.

Do mesmo xeito que no seu primeiro libro, conta historias de memoria oral, "historias contadas por quen as viviu ou nalgún caso por alguén moi próximo". Unha vez máis, busca colaborar para que se preserve a memoria oral e colectiva das galegas e, neste caso, tamén dos galegos porque, como ela mesma recolle no limiar, "nin podo nin quero seguir dándolles as costas aos esquecidos da nosa Historia".

“Todo o que fago é polo meu pai, asasinado a mans dos falanxistas”

Dario Rivas de camiño a San Simón
 

Darío Rivas era o fillo de Severino, alcalde de Castro de Rei, asasinado polos falanxistas en 1936. Con 95 anos, segue a loitar por restituír a memoria das vítimas da represión e da guerra civil. Hoxe intervén no acto das Asociacións pola Recuperación da Memoria Histórica na Illa de San Simón

 

Sermos Galiza - Marta Obelleiro 20/7/15

Con 95 anos, Darío Rivas continúa con ganas de traballar por recuperar a honra das vítimas da represión. A súa loita en defensa das persoas represaliadas levouno a promover a querela arxentina contra o franquismo. Antes de intervir no acto convocado polas Iniciativa Galega pola Memoria (coordinadora nacional de entidades memorialísticas) na Illa de San Simón –que este ano homenaxea persoas exiliadas “sen relevancia política”-, conversou con Sermos Galiza para nos narrar a súa historia.

 

Este arxentino de adopción aténdenos do outro lado do teléfono, desde Lugo, onde descansa estes días na casa da súa familiar. Ten moito, moitísimo, que contar. De feito, convídanos a conversar en persoa para contarnos como comezou o seu activismo en defensa da recuperación da memoria. “Hai moitos detalles”, avanza. Explícanos que o seu afán por honrar a memoria das persoas que sufriron a represión “vén de hai anos, polo meu pai, que morreu asasinado en Portomarín”.

 

O seu pai, Severino Rivas, levaba tan só tres meses como alcalde de Castro de Rei cando foi apreixado polos falanxistas e asasinado nunha cuneta en Portomarín. A súa familiar intervén na conversa para nos explicar como tiveron coñecemento do lugar onde descansaban os restos do finado. “Foi unha casualidade. Pensabamos que o corpo de Severino ficara sepultado no cemiterio vello, baixo o caudal do río de Portomarín”, expón. Porén, nunha visita de Darío á vila luguesa, nunha tenda de souvenirs, unha veciña reconstruíu a morte do seu pai. “A veciña contou que sendo unha nena vira dous mortos nunha cuneta e que un dos asasinados era de Castro de Rei, segundo comentaban daquela en Portomarín”. Esta coincidencia provocou que, desde entón, Darío Rivas se afanara aínda máis en recuperar os restos do pai.

 

“Foi en 2005, grazas á Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica, cando conseguín recuperar o que quedaba de meu pai para enterrar os seus restos na sepultura da miña nai”, lembra. Severino Rivas convertíase hai unha década no primeiro galego vítima da represión exhumado. Para o resto dos familiares das vítimas reclama xustiza, “quero que os restos das persoas represaliadas que se atopan en fosas comúns lles sexan entregados ás familias”. “Tería que normalizarse a exhumación dos ósos de todas as persoas asasinadas polos falanxistas durante a represión e durante a ditadura”, sinala.

 

Darío Rivas non entende como a día de hoxe sigue habendo “ostentación da guerra civil”. Como mostra, alude ao Valle de Los Caídos, en Madrid, “un lugar construído por prisioneiros de guerra e onde aos falanxistas aínda se lles fan homenaxes”. Considera imprescindíbel reformar a constitución para garantir que as familias das persoas asasinadas recuperen os restos enterrados en fosas comúns e para acabar co enxalzamento da represión e de Franco. “O actual goberno prexudica a memoria, pois non ten problemas en sacar a relucir a guerra civil”, engade.

Franco segue gobernando. Deixou ben atadas as leis, o tipo de goberno e mesmo a Transición

Sobre a querela arxentina que el propio promoveu, lamenta que a xustiza española non aceptara investigar os crimes do franquismo. No Estado español, asevera, non hai democracia, “Franco, o criminal máis grande do século XX, segue gobernando”. “Encargouse de deixar ben atadas as leis, o tipo de goberno e mesmo a Transición”, denuncia.

 

Darío Rivas cóntanos que queda moito por recuperar a memoria, “fai falta que nos apoie o Goberno”. O que máis desexo, insiste, é que o Goberno contemple a situación das vítimas e que se faga cargo da exhumación. Antes de nos despedir, insiste en que non ten interese político nin económico ningún na recuperación da memoria: “todo isto fágoo polo meu pai”.

 

Con retranca, aos seus 95 anos, advírtenos de que teñamos tino co que publicamos “a ver se vos van cortar as subvencións por sacar á luz o que vos estou contando”. Hoxe volve citarse coa memoria na Illa de San Simón.
 

Acto homenaxe a Perfecto de Dios, Xinzo 6 de xunio 2015

Moitas gracias a todos os que viñeches ó acto e ó enterro de Perfecto de Dios, a todos os que colaboráchedes e estivéchedes todo o tempo aí, ós que mandáchedes adhesións, os que traballachedes coas fotografías, co video, na organización, ós músicos que puxeron o broche de ouro ... e a todos os que traballaron na investigación e traballo para devolver o corpo do heroico guerrilleiro Perfecto de Dios.  

 

Gracias por facer entre todo ese acto tan digno e fermoso.

 

Carmen G-Rodeja
 

Karagandá: a estepa dos 34 galegos «enterrados en vida»

 

Un monumento recentemente inaugurado nesta rexión de Kazajistán recorda aos españois presos no Gulag, que agrupou a republicanos e membros da División Azul

 

A Voz - Luiza Iordache -  Javier Armesto de xuño de 2015

O pasado 31 de maio, data da Conmemoración das Vítimas da Represión Política na República de Kazajistán, inaugurouse no Memorial de Spassk un monumento en memoria dos españois alí falecidos entre 1941 e 1954. Como cada ano, o pasado volvía fundirse co presente. Pero esta ocasión era especial para os españois. España homenaxeaba por primeira vez ás súas vítimas, as que perderon a vida na estepa de Karagandá, en Spassk 99 e Kok-Uzek, campos de traballos forzados para presos soviéticos, prisioneiros de guerra e internados civís estranxeiros durante a época estalinista. Polo menos 34 galegos pasaron varios anos cativos nestes campos e un deles, Manuel Dopico, pereceu e atópase alí enterrado.

Ver galería.  Así era a vida no Gulag

Publicidad

A historia de Spassk, pequena aldea da antiga República Socialista Soviética de Kazajistán, está relacionada coa expansión do sistema de campos de traballos e colonias da URSS, o Gulag, acrónimo de Glávnoe upravlenie laguérei ou a Dirección Xeral dos Campos. Co fin de desenvolver a agricultura en Karagandá e utilizar aos presos como man de obra, a OGPU, o órgano de seguridade do Estado soviético, creou en 1931 o Karlag, o campo de traballos forzados de Karagandá, un dos máis extensos e duradeiros do Gulag. Ata 1941, por aqueles aramados pasaron miles e miles de presos, especialmente soviéticos, condenados a longos anos de reclusión por delitos políticos e comúns.

 

O estalido da Segunda Guerra Mundial e o inicio da «Gran Guerra Patria», tras a invasión da URSS polas tropas nazis en xuño de 1941, determinou ás autoridades soviéticas a abrir novos campos ou a reformar algúns xa existentes, en interese da seguridade estatal. Tal foi o caso de Spassk, división que pertencía ao Karlag. Así, por orde do NKVD ou Comisariado do Pobo para Asuntos Internos, sucesor da OGPU, o 5 de xullo de 1941 creouse o campo de Spassk Nº 99, destinado a prisioneiros de guerra e internados civís estranxeiros. Co mesmo fin, na rexión de Karagandá funcionaron outros tres, o lager de Baljash Nº 37 e os de Dzhezkazgan Nº 39 e Nº 502. Tecnicamente estes campos, como outros repartidos pola Unión Soviética, non pertencían ao Gulag, senón ao GUPVI, a Dirección Xeral de Prisioneiros de Guerra e Internados do NKVD.

 

Janagul Tursinova, directora do Arquivo Estatal da Rexión de Karagandá, sinala que polo campo de Spassk 99 pasaron uns 66.000 prisioneiros de guerra de 40 nacionalidades. Entre eles, uns 127 prisioneiros da División Azul capturados nos arredores de Leningrado durante a Segunda Guerra Mundial, segundo consta nas fichas achadas nos Arquivos Nacionais da República de Kazajistán polo director desta institución, Marat Absemetov. Aínda así, esta é só unha cifra parcial, xa que máis de 300 divisionarios sufriron cativerio na Unión Soviética. Segundo datos oficiais, a URSS fixo máis de 4 millóns de prisioneiros de guerra, na súa maioría alemáns, pero tamén soldados doutros países que loitaron co Eixo en contra dos Aliados, como austríacos, italianos, húngaros, romaneses e xaponeses, entre outras nacionalidades.

 

Entre as 152 fichas recuperadas, tamén figuran as de 24 pilotos e mariños republicanos en calidade de internados civís que viviron separados dos prisioneiros de guerra en Spassk 99 e outro campo próximo, o de Kok-Uzek. Investigacións realizadas desde España confirman que o número de internados republicanos alí confinados foi máis elevado, unhas 70 persoas, entre pilotos, mariños e mestres dos «nenos da guerra», sorprendidos polo desenlace da Guerra Civil na URSS, en comisión de servizo para o Goberno da República. Con anterioridade ao internamento en Karagandá, estes internados sufriron cativerio en campos duros do Gulag, como tamén o fixeron outras 280 persoas do bando republicano entre 1940 e 1957. Así, unhas 350 vítimas pasaron polo Gulag: mariños, pilotos, exiliados políticos na URSS, «nenos da guerra» evacuados a aquel país durante a Guerra Civil, mestres destes, e republicanos capturados en Berlín polo Exército Rojo en 1945. Eles forman parte da memoria do Gulag que recluíu a uns 18 millóns de persoas, ademais doutras millóns de vítimas do exilio e a deportación.

 

Moitos divisionarios e republicanos lograron sobrevivir aos rigores concentracionarios e regresar a España, repatriados no buque Semíramis en 1954, nas expedicións do Krym de 1956 e 1957 ou da Serguei Ordjonikidze de 1959. No entanto, o frío e a fame, a pésima sanidade e hixiene, as enfermidades e o traballo forzado, cobráronse as súas vítimas mortais tamén entre os españois repartidos polos campos do Gulag e do GUPVI. En Spassk 99, os seus corpos xacen xunto a outras nunha fosa común convertida agora en memorial. Fuentes kazakas subliñan que dos 7.700 prisioneiros falecidos en Spassk 99, catorce eran españois: once divisionarios, dous mariños e un piloto. No entanto, este é un expediente aínda aberto. Os testemuños de sobreviventes relatan o falecemento doutros seis mariños e unha mestra española entre 1942 e 1947.

 

Os aramados de outrora, hoxe desaparecidas, foron progresivamente substituídas por monumentos que Alemaña, Armenia, Bielorrusia, Corea, Estonia , Francia, Italia, Xapón, Romanía, Rusia, Ucraína, Polonia e outros países levantaron en memoria dos seus cidadáns. Desde o 31 de maio de 2015, os españois tamén teñen o seu, un símbolo de respecto á vida e aos dereitos humanos atropelados polas circunstancias políticas e os réximes ditatoriais da época.

 

A inauguración do monumento fíxose coa participación do embaixador de España en Astaná, Manuel Larrotcha, membros do corpo diplomático e funcionarios da Embaixada, do cónsul honorario de Kazajistán en Barcelona, Aquilino Matas, ademais de autoridades da rexión de Karagandá e representantes de distintas empresas españolas que contribuíron a que esta conmemoración fose posible. O acto contou coa presenza dunha delegación de familiares e asociacións que viaxaron especialmente a Kazaijstán para render homenaxe á memoria dos que pereceron e sobreviviron nas estepas de Karagandá e ao Gulag.

 

Estaban presentes José María Bañuelos, un «neno da guerra» de 87 anos que foi vítima dos tempos lúgubres da postguerra soviética e sobrevivente do Karlag; Javier Bilbao, neto de Antonio Echaurren Ugarte, mariño do Cabo Quilates enterrado en Spassk; Luis Montejano, fillo de Vicente Montejano Moreno, o último sobrevivente do grupo de pilotos de Kirovabad internados en Spassk; Inmaculada Rodríguez, filla do divisionario Eusebio Rodríguez, prisioneiro en Spassk; Elías e Ana Cepeda, fillos de Pedro Cepeda Sánchez, preso político nos campos de Intá, Abez e Karagandá; Natasha Ramos, filla de Francisco Ramos Molins, preso político nos campos de Potma e Kutschino; Dolores Cabra, secretaria xeral de Arquivo, Guerra e Exilio, asociación que recupera a memoria republicana e vinculada ao Arxiu Nacional de Catalunya, depositario do Fondo do Centro Español de Moscova; León Urzaiz e Carlos León, de Nexos Alianza, produtora do documental Os esquecidos de Karagandá, dirixido por Enrique Gaspar; Alfonso Ruiz de Castro, vicepresidente da Fundación da División Azul, entidade que preserva e difunde o coñecemento do que foi a División Española de Voluntarios; o xeneral Salvador Fontenla, autor de diversos traballos sobre a División Azul; xornalistas de Informe Semanal e Carmen Clara Rodríguez, de EFE, que cubriron a noticia; e Luiza Iordache, en calidade de historiadora, especializada no exilio español na URSS e as vítimas republicanas do Gulag.

 

Pisar a mesma terra que os seus pais ou avós ou pasear polos arredores dun campo, parecido ou idéntico a aqueles en que no seu día estiveron recluídos os seus familiares, converteuse nunha experiencia única para os asistentes. Cada un percorreu cos seus propios pasos o cemiterio de Spassk, sementado aquí e alá con pequenas cruces negras e outra grande que domina a estepa. Era esta só unha parte da ruta concentracionaria que emprenderon hai tempo para recordar aos seus seres queridos. Algúns o fixeron co seu testemuño, axudando na investigación e a divulgación, outros achegando os arquivos persoais dos seus pais e sacando do baúl do exilio memorias, cartas e fotografías, testemuñas doutros tempos e rumbos. Algunhas destas memorias foron revisadas: Natasha Ramos revisou e fixo imprimir os escritos do seu pai co título Un camarada soviético apuñalou a outro camarada soviético, e Ana Cepeda fixo o mesmo recentemente ao publicar Fariña doutro costal.

 

A ruta tamén incluíu unha visita aos Arquivos Nacionais da República de Kazajistán, auspiciada por Marat Absemetov e Abay Naymanov, director do Fondo Vernadsky de Kazajistán. Nas vitrinas do arquivo exponse documentos, expedientes e fichas, entre elas de prisioneiros e internados españois. Estas últimas están reproducidas no álbum co que foron obsequiados os familiares, dispoñible para consulta no Arquivo Histórico de Españois no Karlag, na páxina web da Embaixada de España en Astaná.

 

A última parada concentracionaria foi o Museo en Memoria das Vítimas da Represión Política, situado en Dolinka, na antiga sede administrativa do Karlag. Nada máis entrar, outra pequena exposición recorda a outros españois, que na súa procura de liberdade oprimida por un réxime ditatorial e os postulados do PCUS asumidos polo PCE no seu exilio soviético, pararon ao Arquipélago: Julián Fuster Ribó, o catalán nado en Vigo, médico exiliado na URSS e recluído no campo de Kengir (Kazajistán), e cuxo arquivo persoal foi facilitado para a investigación polo seu fillo Rafael Fuster; e Pedro Cepeda Sánchez, «neno da guerra» malagueño que intentou escapar da Unión Soviética escondido dentro dun baúl dun diplomático arxentino, e que foi a parar tamén ao Karlag. As realidades que viviron eles e demais presos chegan ata o presente. Paulatinamente, o visitante penétrase no sistema carcelario e a vida concentracionaria do Karlag, reconstruído con celas de reclusión, pozos de tortura, salas de interrogatorio, mapas que cobren as paredes, barracóns ou o vagón Stolypin parado pero listo para embarcar a presos. O Museo de Dolinka impregna o Gulag no recordo e a memoria. Tamén os dous volumes sobre o Karlag, obsequios do centro e da súa directora, Svetlana Bainova.

 

Así, todos os camiños da ruta concentracionaria e da investigación desembocan na recuperación dos nomes e apelidos das vítimas procedentes das Españas de outrora, que volveron atoparse en terras afastadas e que descansan no cemiterio de Spassk: o piloto Rafael Segura Pérez; os mariños Antonio Echaurren Ugarte, Secundino Rodríguez de la Fuente, Guillermo Díaz Guadilla, Manuel Dópico Fernández, Emilio Galán Galavera, Francisco González de la Vega, Elías Legarra Bolomburo e Demetrio Mateo Sánchez; a educadora de «nenos da guerra» Petra Díaz Alonso; e, segundo fontes kazakas, os divisionarios Enrique Vigil Noval, Antonio Gómez Gallardo, Marcos Gómez Pedro, Arturo Gutiérrez Terán, Mariano Exido Francisco, José Castello Sancho, Nicolás López Sánchez, Francisco Naranjo Rodríguez, Juan Cristóbal Sánchez Vázquez, Juan Trias Diego e Felipe Fernández.

 

Desenterrado en Teilán o corpo dun maquis asasinado en 1949

Na exhumación interviñeron forenses arxentinos formados na procura de desaparecidos
Foto Carlos Castro

O seu corpo fora confundido no 2012 co do coronel Benito

Carlos Cortés - Monforte / A Voz, 22 de maio de 2015

Os restos mortais do guerrilleiro antifranquista Bernardo Álvarez Traballo foron desenterrados onte nun cemiterio de Bóveda por expertos da Asociación por la Recuperación de la Memoria Histórica, que llos entregará aos seus familiares no Bierzo. A exhumación deste corpo completa unha operación iniciada no 2012 na fosa na que en 1949 foran enterrados este integrante do maquis e o seu compañeiro Manuel Fernández Soto, o coñecido como coronel Benito, asasinados a tiros por un garda civil infiltrado no seu grupo.

Fai tres anos, os arqueólogos e forenses desta asociación habían desenterrado o que supuñan que eran os restos de Bernardo Álvarez, un home que se enrolou en 1948 na guerrilla co alias de Gasta despois de que a Garda Civil fose buscalo á súa casa na localidade berciana de Bembibre. O seu único fillo, Santiago, quería recuperar o corpo para incineralo e esparcir as súas cinzas no camiño que tomou para escapar dos gardas, o lugar no que o viu con vida por última vez.

Os documentos forenses da época explicaban con claridade en que lugar do cemiterio parroquial de Teilán foran enterrados. así que localizar a fosa non foi un problema. Eses mesmos informes forenses de 1949 describían en que posición fora inhumado cada un dos corpos, así que os expertos recorreron a esa descrición para decidir cal dos dous cadáveres desenterrar.

Pero sucedeu que cando tomaron mostras ao fillo de Bernardo Álvarez para facer unha proba de ADN e confirmar a identificación antes de entregarlle os restos, comprobaron que se equivocaron.

Tras obter un novo permiso do obispado de Lugo, forenses e arqueólogos que colaboran coa asociación volveron onte a Bóveda a escavar de novo a fosa. Tras localizar os restos óseos do que fai tres anos pensaron que era Manuel Fernández, os desenterraron e leváronllos para entregarllo á súa familia.

O lugar no que se atopa a fosa será utilizado ao parecer para construír novos nichos.

«Hai máis interese no estranxeiro que no Goberno de España»

«Damos por pechada a procura de Bernardo Álvarez Traballo», explicaba onte ao terminar a exhumación Marco González, presidente da Asociación por la Recuperación de la Memoria Histórica. Nesta última fase do procedemento de rescate dos restos deste guerrilleiro participaron colaboradores da asociación e dous expertos en arqueoloxía forense chegados de Arxentina. Tratarse de Luis Fondebrider e Mercedes Salgado, formados no seu país na procura de corpos de desaparecidos vítimas da ditadura militar nos anos setenta e oitenta.

A Asociación por la Recuperación de la Memoria Histórica acaba de recibir o premio de dereitos humanos que entrega cada ano a entidade que custodia os arquivos da Brigada Lincoln. Onte en Bóveda, Marco González apuntaba que este galardón e outras axudas como a que reciben dos forenses arxentinos demostran que «hai máis interese no estranxeiro polos dereitos humanos en España que no propio Goberno español».

O coronel Benito

Os restos de Manuel Fernández Soto, o «coronel Benito» -desenterrados fai tres anos ao ser confundidos cos de Gasta- continuarán por agora baixo custodia desta asociación. O colectivo non descarta que os familiares que lle quedan a Manuel Fernández no municipio coruñés de Mugardos reclamen os seus restos.

A coraza do último guerrilleiro galego

As botas de Perfecto de Dios atopadas na fosa 

Traducción Estación Atlántica 

Os restos de Perfecto de Dios foron exhumados o verán pasado grazas a unha donación dun sindicato noruego.  O corpo será entregado á familia a próxima semana en Xinzo

La Opinión A Coruña - R. Prieto  31.05.2015 

O seu pai fundou o Partido Comunista na localidade ourensana de Sandiás , a súa nai converteuse no enlace da guerrilla e o seu irmán, con só 19 anos, 'caeu' cando fuxía a Francia. Camilo de Dios estaba no cárcere cando o seu irmán Perfecto foi enterrado nun terreo lindante co cemiterio en Chaherrero, un pequeno pobo de Ávila, e a súa nai, apresada e condenada a 13 anos. O verán pasado, os restos de Perfecto foron exhumados. 65 anos logo dun tiroteo coa Garda Civil que o sepultou nunha fosa, o último guerrilleiro galego poderá enterrarse no panteón familiar xunto á súa nai

Nunca derramou unha bágoa. Nin cando o seu pai, fundador do Partido Comunista na localidade ourensana de Sandiás, entregouse enfermo ao acabar a Guerra Civil e faleceu aos poucos anos. Nin cando en prisión decatouse de que o seu irmán Perfecto fora abatido nun tiroteo coa Garda Civil nun pequeno pobo de Ávila cando fuxía a Francia. Nin cando a súa nai, enlace da guerrilla, foi apresada e condenada a 13 anos de cárcere. Nin cando el mesmo foi torturado no cuartel. Camilo de Dios, o último guerrilleiro antifranquista galego, tampouco chorou cando o pasado verán voluntarios da Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH), grupo orixinario do Bierzo leonés e promotor das primeiras exhumaciones do franquismo en España, localizou a fosa na que estaba sepultado o seu irmán e exhumó os restos do novo guerrilleiro abatido en mayo de 1950. O seu coraza está feita de bo aceiro. Só así puido sobrevivir ao fame, a miseria e as malleiras durante os dez anos que estivo en prisión, as vexacións e humillacións á súa familia durante o franquismo e a incerteza durante máis de seis décadas de non saber onde xacía o corpo do seu irmán abatido trala Guerra Civil.

Tardou 64 anos en cumprir o desexo que ocupara toda a súa vida: recuperar os restos de Perfecto. O soño de Camilo, de 83 anos, fíxose realidade grazas á achega do sindicato noruego de electricistas Elogit que doou 6.000 euros para abrir fosas da ditadura en España. A súa nai morreu en 1999, con 93 anos. "Encantoulle vivir este momento", asegurou Camilo a pé de fosa mentres os arqueólogos da ARMH abrían unha gabia onde facía máis de seis décadas fora sepulto Perfecto. Os restos exhumados en xullo pasado serán entregados o vindeiro domingo día 7 á súa familia nun acto que se celebrará en Xinzo.

Camilo empezou a percorrer fai anos o camiño que lle levou á fosa onde enterraron ao seu irmán, cando se puxo en contacto con voluntarios do colectivo da memoria histórica para pescudar o lugar onde enterraran ao seu irmán. Historiadores da ARMH iniciaron unha procura e conseguiron localizar os restos de Perfecto de Dios na parte traseira do cemiterio da localidade do Chaherrero. Tras moitas xestións, deron co propietario do terreo, quen contou que llo expropiaron para cavar a fosa.

O achado da fosa

No rexistro xudicial que data do 17 de maio de 1950 pode lerse que o enterramento "ten dous metros de lonxitude, un metro de ancho e uns trinta centímetros de profundidade. Quedando enterrado o cadáver en posición sur-norte". Este apunte é do xuíz instrutor que se constituíu no que define como "cemiterio civil" onde quedou depositado o cadáver do irmán de Camilo e deu orde de enterralo.

Perfecto tan só tiña 19 anos cando foi abatido pola Garda Civil. Coa súa nai, Carmen, e outros dous guerrilleiros antifranquistas -Juan Sorge e Manuel Rodríguez- saíra dos montes galegos coa intención de chegar a Madrid e despois exiliarse en Francia. Ían vestidos de segadores para pasar desapercibidos. Pero non o lograron. No pequeno pobo abulense de Chaherrero, onde pararan para comprar comida, foron interceptados pola Garda Civil, que abriu fogo contra o grupo. Perfecto caeu abatido a tiros e Carmen non quixo deixarlle e quedou abrazada ao seu fillo morto. No lugar foi recoñecido o corpo de Perfecto e a súa nai, condenada a 13 anos de prisión. A Manuel Rodríguez detivérono días despois do tiroteo e aplicáronlle o garrote vil en Ourense. De Juan Sobre crese que puido fuxir a Francia.

Entón Camilo estaba preso no Dueso (Cantabria). Non tardou en decatarse do ocorrido en Chaherrero: unha carta da súa nai púxoo ao tanto do desenlace. Esa foi a primeira das moitas cartas que se escribiron durante anos de penal a penal. Os dous foron condenados a matar, pero lles conmutaron a pena. "Me torturaron 59 días no cuartel (desde o 19 de marzo ao 15 de maio de 1949), atado con grilletes de pés e mans. Nos torturaban, metíannos clavos entre as uñas. Estivemos unha noite no hospital e despois botáronnos ao camión dos mortos", relata Camilo.

Máis de seis décadas despois de que a Garda Civil abatese a tiros a Perfecto nun camiño a 400 quilómetros da súa casa, os seus restos poderán descansar en paz. E farano no panteón familiar onde está enterrada a súa nai. Talvez sexa a hora de que o último guerrilleiro galego despréndase da coraza de aceiro coa que se armou na Guerra Civil e que desde entón leva ao lombo.

Adeus ao medo a falar

Traducción Estación Atlántica

La Opinión da Coruña - R. Prieto - A Coruña 17.05.2015

Milicianos, republicanos, guerrilleiros, enlaces da guerrilla, presos políticos e sociais, mulleres sometidas a humillacións, exiliados... Ao filme 'Vencidos', o primeiro na historia do cine documental no que se unen os testemuños de vítimas do franquismo, seguiralle un novo traballo sobre a represión trala Guerra Civil. O interese nesta parte silenciada da historia parte de dúas universidades de Reino Unido. Profesores en Montfort e Canterbury trasladáronse esta semana a Galicia para gravar o testemuño de familiares e colaboradores da Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica.

Silencio. Durante décadas, o medo dos represaliados durante a ditadura e das súas familias obrigou a pechar baixo chave a memoria. Non se falaba en casa do ocorrido a noite na que os falangistas irromperon de madrugada para levarse ao pai, o tío ou ata ao fillo. Canto menos en público. Non poucos fillos e netos decatáronse hai pouco da verdadeira historia da súa familia, a que sepultou aos seus en tapias de cemiterios, cunetas ou montes.

Aínda hai medo a desenterrar a realidade daqueles anos, oculta durante décadas baixo mitos e mentiras e que perduró logo da Guerra Civil e durante a ditadura. Pero agora as súas voces empezan a escoitarse. O traballo de voluntarios da Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH), grupo orixinario do Bierzo leonés promotor das primeiras exhumaciones do franquismo en España, permitiu que desde fai anos fálese da ditadura, empécense a limpar feridas, rómpase co medo e co silencio dos anos de represión.

Silencio. Esa palabra volveu escoitarse repetidamente durante esta semana en varias localidades galegas marcadas pola ditadura. Pero nesta ocasión non foi por medo a falar, senón para dar voz a quen durante décadas mantiveron escondida a historia dos seus familiares perseguidos ou sepultos nunha fosa común.

Documental
Galicia é o primeiro escenario dun documental que comezaron a gravar esta semana profesores das universidades de Montfort e de Canterbury, en Reino Unido, para dar a coñecer o traballo da ARMH e difundir o traballo realizado desde que na primavera de 2002 abriron a primeira fosa con vítimas do franquismo, en Priaranza del Bierzo. Na comunidade galega, a primeira exhumación realizouse en Portomarín (Lugo), onde se recuperaron os restos do exalcalde Severino Rivas, fusilado en outubro de 1936.

Investigación, identificación de familiares, tarefas de exhumación, entrega de restos aos achegados, atención ás familias, homenaxes... Os profesores de Comunicación Stuart Price, da Universidade de Montfort, e Ruth Sanz-Sabido, da Universidade de Canterbury, iniciaron na Coruña e Lugo a grabación dun documental que continuará noutros puntos de España con entrevistas a membros da ARMH e familiares de vítimas do franquismo. Na Coruña, o equipo de grabación entrevistou a Carmen García Rodeja, membro da Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica, e a unha voluntaria do colectivo, Gloria Soneira, que explicou os motivos que lle levaron a colaborar co equipo de historiadores, arqueólogos e forenses da ARMH.

"A idea do documental xurdiu porque Stuart é un estudioso da Guerra Civil española e Ruth porque empezou a entrevistar a xente do seu pobo e viu a cantidade de xente que tanto ten que contar sobre a represión", apunta García Rodeja.

Na axenda de entrevistas do equipo, tamén estiveron varios denunciantes que se sumaron á querella promovida en Arxentina polo galego Darío Rivas, fillo do exalcalde de Portomarín paseado en outubro de 1936, para que a Xustiza investigue a represión durante o franquismo. Antonia Fraguela, Ester García Portela e Celsa Díaz Cabanela relataron en que situación están as vítimas da ditadura, as súas vivencias e o que supuxo para elas poñer a denuncia. E pecharon o seu grabación en Galicia cunha entrevista a unha portavoz da familia Montes, que explicou o "heroico" traballo da organización das fugas por mar nas que se salvaron máis de 500 homes.

O obxectivo dos promotores deste documental, que se gravará noutras localidades do país, é doalo á Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica e proxectalo en gran número de lugares, así como difundilo nas redes sociais. Só dando voz a quen durante anos estiveron en silencio pódese desenterrar o medo e curar as feridas que máis de 70 anos despois aínda non se pecharon.

Acto de entrega dos restos do guerrilleiro Perfecto de Dios

Traducción Estación Atlántica

 

A Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH), quere invitarvos ao acto de entrega dos restos de Perfecto de Dios Fernández, que se celebrará na Casa da Cultura de Xinzo de Limia (Ourense) ,o próximo día 7 de xuño ás 11:45 horas.
Perfecto de Dios, era un guerrilleiro antifranquista pertencente á IIª Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia, organización á que se incorporou en outubro de 1948 xunto á súa nai, Carmen Fernández Seguín, e o seu irmán Camilo. Logo dunha serie de caídas nas filas dos grupos guerrilleiros, en marzo de 1950 viuse obrigado, xunto á súa nai e outros dous compañeiros, a tratar de escapar de Ourense con destino a Madrid, primeiro, e ao exilio, máis tarde. Con todo, o día 16 de maio de 1950 en Chaherrero (Crespos, Ávila), o grupo foi descuberto e logo dun tiroteo coa Garda Civil, resultou morto Perfecto e detida Carmen, mentres que os outros dous compañeiros lograron escapar (despois un deles foi apresado e condenado a garrote vil). O seu corpo foi enterrado extramuros do cemiterio da localidade abulense ao día seguinte.

Os restos de Perfecto de Dios Fernández, foron exhumados en xullo de 2014 por voluntarios da ARMH desprazados desde varios puntos de España e Europa, grazas á achega económica do sindicato noruego ELOGIT. Os seus restos foron identificados tamén mediante a colaboración entre a ARMH e o Equipo Arxentino de Antropología Forense (EAAF), liderado por Luís Fondebrider.

Despois do acto de entrega, celebrarase o sepelio no Cemiterio de Sandiás, (Ourense) ás 13 horas. Como última homenaxe, as persoas que desexen acompañar á familia neste momento, levarán unha flor vermella.

Para finalizar a xornada, haberá unha comida de confraternización no Restaurante Novaiño (Sandiás) ás 14:00. Rógase confirmar asistencia nesta mesma dirección electrónica.

Carmen García-Rodeja

crodeja@gmail.com

GRAZAS

Así mesmo, hase habilitado esta dirección electrónica para enviar as condolencias á familia
condolenciasfamiliadedios@gmail.com

O ADN desfará o agravio da fosa do cemiterio de Teilán

Foto Alberto López

O corpo recuperado no 2012 en Bóveda pode non ser o do guerrilleiro Bernardo Álvarez. Haberá que facer outra exhumación para comprobalo

 

Carlos Cortés - Monforte / A Voz, 05/04/2015

Voluntarios da Asociación pola Recuperación da Memoria Historia abriron fai tres anos unha fosa común no cemiterio de Teilán para exhumar o corpo de Bernardo Álvarez Traballo e entregarllo aos seus familiares. Querían esparcir as súas cinzas no Bierzo, a súa comarca natal, de onde fuxiu tras a guerra civil para pasar á clandestinidade dentro das guerrillas antifranquistas que operaron en Galicia nos anos corenta. Coñecido polo sobrenome de Gasta, Bernardo Álvarez foi asasinado en 1949 nun monte de Bóveda por un garda civil que se infiltrou no maquis.

 

Outros dous guerrilleiros morreron a tiros naquela mesma operación. Eran Manuel Fernández Soto, «coronel Benito», e Elías López Armesto, «Paxaro». Este último puido escapar malferido da emboscada, pero morreu no monte pouco despois. O seu corpo foi atopado un mes máis tarde por un pastor.

 

O coronel Benito morreu ao instante, igual que Gasta. Os dous foron enterrados nunha mesma fosa común escavada no cemiterio de Teilán, a parroquia na que se atopaban cando caeron naquela encerrona mortal. A Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica púxose a buscalos cando os descendentes de Manuel Fernández Traballo puxéronse en contacto con eles para pedirlles axuda para atopalo.

 

A seis metros do muro

Consultaron a documentación xudicial dispoñible sobre aquel caso e localizaron o enterramento con relativa facilidade. «A descrición do lugar no que se atopaba a fosa -recorda Marco González, vicepresidente da asociación- era bastante precisa». Atoparon os dous corpos a seis metros do muro este e moi preto da porta norte, tal como dicía a acta de enterramento da época.

 

Unha vez atopados os corpos, foi preciso determinar cal era o de cada un. A acta de enterramento tamén describía en que lugar fora colocado cada un. Pero na asociación déronse conta de que había un erro. O corpo que sacaron de Teilán en setembro do 2012 pode non ser o de Gasta. As feridas que presenta non son exactamente as que describe o informe forense de 1949. Así que hai un erro, ou na autopsia ou no documento de enterramento. O único xeito de estar seguros é facer análise xenéticos. As mostras do corpo desenterrado fai tres anos xa as teñen, pero necesitan tamén outros do cadáver do que ata agora pensaban que era o do coronel Benito. Este corpo non foi exhumado no 2012 porque ao contrario que Gasta Manuel Fernández Soto non ten descendentes directos e os familiares que foron localizados en Mugardos non mostraron interese por sacar o corpo de Teilán.

 

A Asociación por la Recuperación de la Memoria Histórica dispón xa de permiso do Obispado de Lugo, o propietario do terreo, para volver abrir a fosa. Pero aínda non saben cando o farán. «Só falta que formemos o equipo e que terminemos outros traballos que temos pendentes», explica Marco González. Como o corpo está localizado, non lles levará moito tempo. O que si pode tardar é o resultado da investigación xenética. Os restos de ambos os corpos e as mostras xenéticas cedidas por familiares de Gasta serán enviados a Arxentina. O equipo de antropoloxía forense daquel país que colabora desde hai anos con esta asociación será o que coteje os datos e busque as equivalencias de ADN.

 

No camiño polo que escapou

Só entón, Santiago, o único fillo que tiña Bernardo Álvarez, poderá esparcir as cinzas do seu pai no camiño polo que escapou en 1948 cando a Garda Civil foi a buscalo á súa casa de Bembibre. A última vez que o viron con vida.

 

Os familiares do terceiro asasinado reclamaran os seus restos no 2012

Elías López Armesto, «Paxaro», era o único dos integrantes do grupo do coronel Benito que foron asasinados aquel 22 de xuño de 1949 que era natural do municipio de Bóveda. Irmán do último alcalde republicano de Paradela, o corpo de Paxaro non foi enterrado na mesma fosa que os seus dous compañeiros, porque o seu corpo foi atopado no monte varias semanas despois da emboscada.

 

O seu corpo estaba enterrado por detrás da cabeceira da igrexa e tamén foi localizado nas escavacións do 2012. Os seus familiares reclamaron entón o corpo para sacalo da fosa e enterralo nunha sepultura.

 

O antecedente das identidades erróneas dos tres enterrados en Triacastela

O de Teilán non é o primeiro caso de identificación errónea ao que se ha ter que enfrontar a Asociación por la Recuperación de la Memoria Histórica. Ocorreu no 2010 cos corpos de tres maquis atopados no cemiterio de Vilavella, no municipio de Triacastela. Cando abriron a fosa, na asociación esperaban atopar a Pedro e Salvador Voces Cañóniga e a Ovidio Peláez Rodríguez. Eses eran os nomes que aparecían nos documentos xudiciais que deixan constancia do seu enterramento nunha fosa dese camposanto en 1943, tras ser abatidos a tiros polas forzas de seguridade franquistas.

 

Con todo, resultou que Salvador Voces e Ovidio Peláez morrera realmente uns anos despois daquilo. Os investigadores da asociación chegaron á conclusión de que os dous corpos atribuídos en 1943 a eles correspondían en realidade a Antonio Veiga Guerreiro e Félix Yáñez González, procedentes das localidades bercianas de Villabuena, San Xoán de Mátaa e Campelo, respectivamente.

 

Teilán e Vilavella son dous dos catro enterramentos de vítimas do franquismo exhumados ata agora na metade sur da provincia de Lugo pola Asociación por la Recuperación de la Memoria Histórica. As outras dúas aperturas de tumbas levaron a cabo en Cereixido (Quiroga) no 2008 e en Cortapezas (Portomarín) no 2005.

Dunha fosa en Portomarín ao xulgado de Bos Aires

Traducción Estación Atlántica
R. Prieto 22.03.2015

En agosto de 2005, arqueólogos da ARMH abriron en Portomarín a primeira fosa de vítimas galegas do franquismo. Darío Rivas recuperou entón os poucos restos que a humidade da zona deixaran do seu pai, o exalcalde lucense Severino Rivas, fusilado en outubro de 1936. Desde entón, Darío Rivas, afincado en Arxentina, loita para que os xuíces do país austral investiguen os crimes do franquismo.

 

Nestes dez anos, o colectivo da memoria histórica exhumó outras 16 fosas en Galicia. Para a campaña deste ano prevé realizar cinco. En Rao (Lugo), a ARMH buscará os restos de Salvador Voces, abatido por en outubro de 1948. No concello asturiano Santirso de Abres, limítrofe con Galicia, xacen os restos dun mestre de Lugo, Pablo Martínez-Crespo, xunto a outros cinco asturianos.

 

Na aldea lucense de Teilán xa teñen localizados os restos do comandante Benito, abatido pola Garda Civil xunto a Bernardo Álvarez. Aínda que non ten descendientes, a ARMH sopesa a posibilidade de exhumar os restos e levalos ao seu pobo, Mugardos. Tamén buscarán en Vilarmea (Lugo), onde sospeitan que hai unha fosa con numerosos corpos e intentarán retomar os traballos en Amenal (A Coruña).

Sobriña de Antonio Valladares González, organizador da Fuga de San Cristóbal en 1938

Coa intervención de Elia Valladares, sobriña de Antonio Valladares

Faro de Vigo 08.02.2015 

-"Do todo insuficiente e indignante. A Lei de Memoria Histórica, actualmente derrogada polo Goberno de Rajoy, foi o maior achegamento que tivemos en España cara á reparación, pero incluía só o recoñecemento de todas as vítimas da Guerra Civil e a posterior ditadura do Xeneral Franco, non a apertura de fosas comúns nas que aínda xacen os restos de represaliados polo bando gañador na contenda, quedando a súa recuperación en mans de entidades privadas ou a mercé das distintas políticas das comunidades autónomas. Comparto a insatisfacción co texto da lei que levou ás asociacións da memoria histórica a presentar unha denuncia por centos de desaparicións, pois este afirma que a memoria das vítimas do franquismo "é persoal e familiar," negando desta forma que os delitos do franquismo son cometidos contra toda a sociedade e a humanidade e o deber do Estado de practicar políticas públicas que garantan ás vítimas dos delitos máis graves que existen o seu dereito á verdade, á xustiza e á reparación".

Luns, 9 de febreiro: Exposición e conferencia “O Forte de San Cristóbal na memoria”

“Cemiterio das Botellas”

Ateneo D Sant Iago 3/2/15
O vindeiro luns 9 de febreiro ás 19.30 horas o Ateneo de Santiago, coa colaboración da USC, ten prevista no Salón Artesonado do Pazo de Fonseca a inauguración da exposición “QUE AFLORE O SOTERRADO: O Forte de San Cristóbal (Pamplona), baluarte da represión franquista”, na que participarán D. Juan Viaño, Reitor da USC; D. Salvador García-Bodaño, Presidente do Ateneo de Santiago; e D. Koldo Pla Larramendi, especialista no estudo do penal e membro do colectivo Txinparta.

 

A continuación, no Salón Nobre do mesmo Pazo de Fonseca D. Koldo Pla pronunciará a conferencia “O Forte de San Cristóbal na memoria”, que tratará sobre a historia e as condicións de vida no penal.
 

A mostra, que estará aberta ata o 2 de marzo, de luns a sábado, en horario de 11h a 14h e de 17h a 20.30h, recolle a historia do penal máis duro do franquismo, no que máis de 4.000 presos republicanos sufriron cadea durante a Guerra Civil. Máis de 600 presos eran galegos e 96 deles perderon a vida polos malos tratos, a enfermidade e a fame. O coñecido como “Cemiterio das Botellas”, centra boa parte do contido da exposición.

Dedican unha mostra ao forte de San Cristóbal, onde morreron 96 galegos

Imaxe do evento en Facebook

Traducción Estación Atlántica

07-02-2015 / EFE
En colaboración co Ateneo e a USC, o equipo que estudou durante 25 anos o Forte de San Cristóbal, en Navarra, onde padeceron prisión 608 galegos, ofrece unha mostra dos resultados do seu traballo no Colexio de Fonseca, que se abrirá ao público o vindeiro luns.

Considerado o penal máis duro do franquismo, no forte morreron 96 galegos, fusilados, por aplicación da lei de fugas, por fame ou malos tratos, os cales reciben hoxe homenaxe coa mostra, denominada "Que aflore ou soterrado".

A exposición foi explicada por Koldo Pla Larramendi, o principal historiador deste lugar, un forte que permaneceu en labores carcelarias aberto de 1934 a 1945, e esta recolle as condicións de frío, fame e malos tratos que os propios presos expresaron en graffitis nas paredes, que tamén se mostran.

Un dos apartados refírese á fuga que se rexistrou en mayo do 38, sen axuda exterior e que permitiu a saída de 2.500 presos, pero foi abortada polo aviso que conseguiu dar un soldado, polo que, finalmente, só tres lograron chegar a Francia e 207 morreron, dos que 55 eran galegos.

Tamén se referiu o investigador á figura de Francisco Lamas, médico que fora alcalde de Lugo e que tivo un importante papel no coidado dos seus compañeiros de prisión, e cando se converteu nun hospital penitenciario, do que foi "médico case oficial".

Varios dos paneles da exposición recollen o denominado "cemiterio das botellas", xa que os corpos eran enterrados cunha botella entre as pernas con información sobre a súa identidade, condena ou domicilio, aínda que foron poucas, unha ducia, as que non perderon o tapón ou nas que non entrou a humidade que destruíse esa información.

Polo Ateneo compostelano, Francisco Candea resaltou o carácter de homenaxe que ten esta iniciativa cara ás persoas que deron a vida polas liberdades democráticas e os valores republicanos, mentres que o tamén comisario da exposición, o xornalista Xosé Ramón Pousa, sobrino-neto dun dos falecidos no forte e identificados, resaltou que a recuperación da memoria histórica é un acto de Xustiza.

Pousa sinalou o papel dunhas persoas que contribuíron á democracia e comentou que o proceso de transición en España foi tan rápido que deixou moitas cousas "tapadas", como os máis de 600 presos galegos a case 1.000 quilómetros das súas casas e a maioría con condenas a cadea perpetua.

O vicerrector Roberto López sinalou que, para a USC, esta exposición entronca cos traballos de recuperación da memoria histórica que se seguen por equipos da facultade compostelana e cuxos membros, encabezados polo catedrático Lorenzo Fernández Prieto, intervirán na mesa redonda coa que se clausurará a exposición o próximo 2 de marzo.

López recordou as palabras dun discurso do político Manuel Azaña cando se referiu a aqueles que, envolvidos pola terra nai, iluminan coa súa luz recordándonos o que debemos facer.

A morte do guerrilleiro Perfecto Dios en Chaherrero e nova fuga de Xoán Sorga

Camilo de Dios coa foto retocada do cadáver de seu hirmán Perfecto de Dios

Historia de Xinzo - mirocerredelo / xullo 17, 2014

O grupo de guerrilleiros superviventes da disolta II Agrupación con base na Limia, na que se atopaban Carmen Fernández Seguín o seu fillo Perfecto Dios, Xoán Sorga e Manuel González, na súa fuxida a Castela dende a Serra de San Mamede, foron sorprendidos ás trece horas da tarde do día 16 de maio de 1950, por unha parella de Gardas Civís do posto de Crespos (Ávila), o grupo de catro persoas emprendeu a fuxida; un dos gardas fixo un disparo para detelos, pero soamente Perfecto Dios Fernández se detivo tirándose a unha gabia que había nas inmediacións da beirarrúa da aldea de Chaherrero (Ávila) e sacando unha pistola, respondeu ao fogo contra a parella da Garda Civil quen repeleu a agresión resultando morto Perfecto Dios. Rapidamente acudiu ao lugar dos feitos outra parella de gardas que se atopaba nas inmediacións, iniciando a persecución dos fuxidos (Xoán Sorga e Manuel González) e sendo detida a nai de Perfecto, Carmen Fernández Seguín. Con motivo desta acción, foron atopadas dúas pistolas e propaganda comunista. No tiroteo resultou tamén ferida grave una moza do lugar que ingresou no hospital de Ávila.

 

O asunto foi comunicado o mesmo día dos feitos polo gobernador civil de Ávila ao ministro da gobernación por oficio que di: “Hacia las trece horas del día de hoy, por una pareja de la Guardia Civil, fueron vistos tres individuos y una mujer en la inmediaciones de Chaherrero, anejo de Crespos, que se les hicieron sospechosos y al darles el alto, en vez de entregarse, dispararon con pistolas al parecer, y al ser repelida la agresión por la fuerza, dieron muerte a uno de ellos, encontrando en su poder dos pistolas y unas 500 pesetas, pudiendo además detener a una mujer y dándose a la fuga los otros dos individuos que, hasta el momento, no han podido ser detenidos(…)[i]. “La detenida se llama Carmen Fernández Seguín, de 44 años, viuda, natural y vecina de Sandianes (Orense), la cual desde hace aproximadamente año y medio se juntó en unión de dos hijos a una partida de bandoleros que operaban por la provincia de Orense, capitaneada por Juan Sorga Rodríguez, y como hace más de seis meses, según manifiesta, han perdido todo enlace con el jefe de la agrupación, llamado Saúl, decidieron ante la persecución de que eran objeto por parte de la Guardia Civil de Orense, pues de los veinte que integraban la partida habían sido capturados entre muertos y heridos doce, abandonar la provincia y venir en busca de trabajo de siega a las de Madrid, Segovia o Ávila, pues el Sorga , por haberle sorprendido el Movimiento como segador en la provincia de Madrid y tenía en ella patronos conocidos (…) Y los dos que lograron escapar, son el Juan Sorga y Manuel Rodríguez González, el primero de 30 años y el segundo de 20 (…) Al muerto se le ocuparon dos pistolas, propaganda comunista y efectos de uso personal”[ii]. Perfecto Dios foi enterrado nunha fosa fora do cemiterio católico, segundo foto da ARMH que se publica. Carmen Fernández Seguín, foi xulgada en Ourense polo delito: “de formar partidas armadas dedicadas al bandidaje y terrorismo”. O fiscal solicitou pena de morte sendo finalmente condenada a trinta anos de prisión maior en outubro de 1950. (Do meu libro: Historia e memoria: A LIMIA: 1951-1953).

 

[i] Archivo Histórico Nacional. Fondos expedientes policiais, caixa: H-6561.
[ii] Archivo Militar I. Región Militar Noroeste. Ferrol. Causa militar nº 201/1950.

Máis información:

 

 

Como atopamos o guerrilleiro Dios?

 

Publicam online o 'Álbum da Memória' do guerrilheiro galego Camilo de Dios

 

Álbum da memoria de Camilo de Dios

 

As botas de Perfecto de Dios

Homenaxe no Pozo da Revolta

 

Acto: Homenaxe no Pozo da Revolta

Día: 27 setembro

Hora: 13h

Lugar: Pozo da Revolta

 

Organiza: Asociación Pola Recuperación da Memoria Histórica de Marín

O acto, que comezará ás 12.30 horas no Pozo dá Revolta (Bagüín-Mogor) contará coa presenza da poeta Lucía Novas Garrido, a escritora e pensadora Prado Esteban Diezma, e os músicos Felipe Rea e Samu Acuña.

 

Buscarán o corpo dun guerrilleiro no cemiterio de Rao

 

06/08/2014 - Lucía García / El Progreso (Lugo)

A Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica (ARMH) exhumará o corpo dun guerrilleiro que supostamente se atopa nunha fosa do cemiterio parroquial de Rao, no concello de Navia de Suarna. Trátase de Salvador Voces Canónica, natural do Bierzo e membro da federación de guerrilleiros de León e Galicia.

 

Carmen García Rodeja, membro da ARMH, asegura que as investigacións confirman que o corpo se atopa no cemiterio de Rao, polo que programaron as tarefas de exhumación para este mes.

Un colectivo busca á familia dun lancarés exhumado en Burgos

Traballos de exhumación en Valdenoceda. (EP)

29/07/2014 - L.P. / El Progreso (Sarria)

Fai 75 anos faleceu na prisión burgalesa de Valdenoceda un lancarés, Adolfo Pérez López. Os seus restos foron recuperados pola Agrupación de Familiares de Represaliados en Valdenoceda, que intenta localizar os achegados do home co fin de realizar análise de ADN e confirmar o 100% a identidade de Adolfo Pérez para entregar os restos os seus descendentes.

 

O lancarés era natural da parroquia de Ronfe, aínda que residía en Madrid. Segundo consta no seu expediente, faleceu o 18 de novembro de 1939 á idade de 47 anos e era empregado. O colectivo busca á súa familia, aínda que cos apelidos Pérez López, tan habituais, «é case imposible conseguir a alguén en Madrid», explicaron desde a entidade. Agora traballan con novas pistas, pois o lancarés estaba casado con Rosario Sola, coa que tivo tres fillos.