Moción en Narón relativa á conmemoración o 14 de Abril da proclamación da II República

Naron Esquerda Unida 31 mar. 2016

Parafraseando a ese gran comunista e poeta que foi Miguel Hernández, que rematou a súa luminosa vida un mes de Marzo de fai 74 anos nunha cadea fascista, “Xamais renunciaremos nin ao máis vello dos nosos sonos”. 

O 14 de abril cumpriranse 85 anos da proclamación da II República, o primeiro réxime democrático da nosa historia que instaurou un verdadeiro Estado de Dereito e proclamou a primeira constitución democrática de España. Esta Constitución plasmou o principio de igualdade dos españois ante a lei, ao proclamar España como “unha república de traballadores de toda clase que se organiza en réxime de Liberdade e de Xustiza”, o principio de soberanía popular, establece o sufraxio universal para homes e mulleres maiores de 23 anos. En economía a propiedade privada quedou suxeita aos intereses da economía nacional, constituíuse un “Estado integral, compatible coa autonomía dos Municipios e as Rexións”, o principio de laicidade “o Estado, as rexións, as provincias e os Municipios, non manterán, favorecerán, nin auxiliarán economicamente ás Igrexas, Asociacións e Institucións relixiosas”, ademais recoñeceuse o matrimonio civil e o divorcio así como o ensino primario laico, gratuíto e obrigatorio, e recoñécese a liberdade de cátedra.

Este sistema democrático acabou coa derrota na Guerra Civil para dar paso a máis de 40 anos de franquismo, de represión e de retrocesos.

O 14 de abril ten que ser unha data reivindicativa para reclamar o dereito á República e facer unha homenaxe a todos os alcaldes e concelleiros que coma nós defendían entón a legalidade e os intereses da veciñanza, moitos deles pagaron coa vida esta defensa, coma tamén o fixeron moitos veciños e veciñas dos concellos daquel período escuro, así como para condenar o golpe de estado contra a II República e a represión franquista. 

“Quen esquece a súa historia esta condenado a repetila”, isto o dixo fai moito tempo un tal Marco Tulio Cicerón, ala no 106 AC, esta é unha gran verdade, precisamos de ter Memoria Histórica. 

Porque a mal chamada Guerra Civil non foi unha guerra, foi un golpe de estado perpetrado por militares traidores as ordenes da oligarquía que defendía os seus privilexios, un golpe de estado contra un goberno lexitimo e referendado nas urnas, un golpe de estado covarde que provocou unha guerra brutal, os fascistas do bando mal chamado “Nacional” contaron con a inestimable axuda do fascista Benito Mussolini que enviou soldados e armas, tamén do NAZISMO de Adolf Hitler que aportou máis armas e a súa aviación, trouxeron tamén a Garda Mora, a todos eles o fascismo español lles abriu as portas para matar o seu propio pobo, no estado español fíxose un verdadeiro xenocidio ideolóxico, as fosas comúns seguen cheas da semente dun pobo que se quería libre. 

Lembro agora unha das imaxes de Castelao onde dicía, “Non enterran cadáveres enterran semente.”

Algúns din que cando falamos de memoria, xustiza e reparación, reábrense feridas, pero ¿como imos a reabrir feridas que nunca foron pechadas? cando eles mesmos encargáronse de mantelas abertas, de potenciar a separación das DOS ESPAÑAS, ¿como perdoar cando nunca se pediu perdón?, a ninguén se lle ocorre en Alemaña falar de que hai que esquecer o holocausto, alí negalo é un delito. 

Por Narón, polo noso concello tamén pasou a besta fascista, as cifras contan unha pequena parte do horror e o terror que se viviu, pero só temos datos estimados, tan só coñecemos a punta do iceberg da barbarie, posto que algúns aínda teiman en perder a Memoria. 

Temos documentados un total de 93 asasinados en Narón, unha parte deles foron mariñeiros que se mantiveron fieis a República e a legalidade durante o golpe, no Val foron fusilados e enterrados no cemiterio 48 mariñeiros do “Acorazado España” e do “Vapor Domine”, en San Mateo foron fusilados e enterrados no cemiterio 17 mariñeiros do “Mar Cantabrico”.

Nove veciños de Narón foron fusilados, quince foron paseados e asasinados nas nosas cunetas, un foi apaleado ata a morte, dous morreron en enfrontamento armado, outro morreu en prisión. 

Estas 93 persoas foron asasinadas, pero tamén están os represaliados, os que foron depurados, os desterrados, os escapados e exiliados, os presos, os multados...

Como terrible anécdota do terror das hordas Nacional Católicas do Franquismo, destas beatas persoas que loitaban por “Deus” e “España”, esta o feito de que o día 26 de Decembro, supoño que para celebrar o Natal, no Val foron fusilados máis de 20 mariñeiros do “Acorazado España”. 

O próximo día 13 de Abril Memoria Histórica acompañada por todas e todos os que queremos ter Memoria fará no cemiterio do Val e no de San Mateo unha ofrenda floral en homenaxe a todas e todos os represaliados. 

Honor e Gloria os nosos mártires. Saúde e República. 

¡A pola terceira!

Presentación en Ferrol do libro "Málaga: base naval accidental"

Presentación do libro Málaga: base naval accidental, de Luis Miguel Cerdera Jiménez

Ateneo Ferrolan

A Asociación Memoria Histórica Democrática presentou o libro "Málaga: base naval accidental" de Luis Miguel Cerdera Jiménez

Hoxe día 23 no salón de actos do Ateneo Ferrolán

O acto presentado por Enrique Barrera Beitia, a continuación o autor disertará sobre o libro.

Cerdera naceu en El Palo (Málaga) en 1962 e na actualidade exerce como funcionario do Concello de Logroño, é un apaixoado investigador da guerra civil, especialmente da guerra no mar.

Precisamente a temática do libro desenvolve os acontecementos dos primeiros meses da guerra civil en Málaga, convertida nunha base provisional da Escuadra republicana.

O libro ten especial relación con Ferrol, debido á presenza de numerosos ferroláns nos buques da flota leal ao Goberno lexítimo.

Máis info: http://www.malagabasenavalaccidental.com/

Nota de Mª José Barreiro López de Gamarra
Máis información
Máis información

Un destes ferrolanos, un tío meu nos buques da republica en defensa do porto de Málaga foi o Xauen, o cal conta cun capitulo no libro.

Esta é a historia da miña familia:

O Xauen en canto o golpe de estado realízase en Ferrol, o 19 de xullo do 36, dirixíase á súa Base Naval de Ferrol onde estaba destinado, ao saber das loitas na devandita Base de Ferrol o seu Comandante vira o seu rumbo e diríxese cara ao sur, alí ocupouse de defender o porto de Málaga ata a huída pola estrada de Almería tristemente famosa polos bombardeos sufridos pola poboación civil que fuxía da cidade.

No Xauen estaba destinado o meu tío Mariano Perez Yañez, que durante os bombardeos a Málaga é ferido e sufriu a amputación dunha perna, fué atendido no hospital de sangue de Málaga, onde alí atopábanse como enfermeiras a miña avóa Rafaela Reina Valenzuela e miña tia materna Carmen López de Gamarra, a irmá maior da miña nai con 16 anos; asistiu no quirofano á amputación do seu futuro marido Mariano, ambos realizaron a huída pola estrada de Almería por separado, Mariano xa mutilado de guerra, en Valencia reencontráronse, e alí casáronse, ao ser ocupada Valencia trasládanse a Cartagena onde lles colle o final e perdida da guerra, estando a súa nai de parto o mesmo día 1 de abril do 39, non poden escapar ao exilio nos últimos buques que saíron desde o porto de Cartagena, tiveron unha nena, pero esa nena pasa á historia da familia como falecida ao pouco tempo de nacer, Unha investigación miña, levame a saber que no libro de rexistro do cemiterio de Cartagena nos primeiros días do mes de abril só consta falecida unha nena o día 5 de abril pero sospeitosamente, é sen ser o habitual, a casilla de onde se atopa sepultada esta baleira, a diferenza doutras de adultos que si teñen inscripción, polo cal a considero sospeitosa de ser un bebé roubado e o que si é sen ningunha dúbida é desaparecida, posto que non se sabe onde se atopa.

Ao acabar a guerra todos os que se atopaban no estado español, tiveron por decreto do final da guerra volver ás súas respectivas localidades de orixe, Mariano paso un xuízo que foi sobreseido, a súa xa esposa Carmen, a miña tía materna, xunto coa súa nai xa viuda de Juan López de Gamarra e a miña nai Pilar, trasládanse a vivir a Ferrol, a primeira por reunirse co seu marido aínda que tiveron que volver a casarse pola igrexa xa que o matrimonio civil en Valencia a vista da ditadura fascista non existia, a avóa e a miña nai decídense a irse a vivir a Ferrol por pasar desapercibidas nun lugar onde son descoñecidas dadas as represalias que sufrian os familiares (habitualmente as mulleres) de fusilados. Este éxodo do exilio interior foi moi común en todo o territorio do estado.

Este é o motivo polo cal todos os netos do avó materno malagueño Juan López de Gamarra somos galegos, polo casamente dun marino ferrolán do Xauen casado cunha malagueña que coñece como enfermeira no hospital de sangue de Málaga en enero de 1937.

Entre os buques sublevados que bombardearon tanto Málaga como a fuxida da poboación civil atopábase o Crucero Almirante Cervera, este buque perdeuse en loita armada para o goberno da república na Base Naval de Ferrol e o meu tío paterno tamén ferrolano Manuel Barreiro Rey foi fusilado con 25 anos por defender a tóma de posesión das tropas facciosas do buque con acusación en solitario de promotor da rebelión a bordo do Cervera.

O Concello de Nigrán retoma as homenaxes oficiais a veciños represaliados e asasinados polo franquismo.

Monumento Volta dos Nove do ano 2007

Valminor.info

A demorada estrea da película “A volta dos nove” de Antonio Cairo dou inicio a unha serie de actos que en solitario ou en colaboración con asociacións civís o Concello de Nigrán promoveu en materia de memoria histórica. Continuou o sábado coa participación na homenaxe á Volta dos 9 que organiza todos os anos o Instituto de Estudos Miñoranos en Baiona. E dende alí o goberno anuncia que dará comezo unha serie de actividades na materia cara ao 2016 cando se cumpra o 80 aniversario do golpe de Estado de Francisco Franco.

O alcalde Juan González, autor de varios libros de investigación sobre a represión franquista en Nigrán e o Val Miñor,  convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo” e anima a que se asista aos actos.

Pase da Volta dos Nove

O documental ‘A volta dos nove”, dirixido polo gondomareño Antonio Caeiro, foi visto  por primeira vez en Nigrán o venres 16 de outubro no Auditorio Municipal coincidindo precisamente co 79 aniversario dos brutais asasinatos falanxistas de nove veciños do Val Miñor, cinco deles de Nigrán.

A película foi estreada o ano pasado en Vigo e posteriormente en Gondomar a instancias do Instituto de Estudos Miñoranos, despois de que o anterior goberno do PP non cedese espazo para elo no Auditorio de Nigrán.

Agora dende o Concello sinalan que o alcalde  Juan González, convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo e anima a que asista á proxección”.

Ofrenda floral e actos en Sabarís e Baiona

Ademais, o goberno local uniouse á tradicional ofrenda floral do Instituto de Estudios Miñoranos (IEM) o sábado 17 de outubro no cemiterio de Sabarís e posteriormente na coñecida como curva da ‘Volta dos nove”, en Baredo e baixo a obra do escultor Fernando Casás, onde foron fusiladas estas persoas.

As execucións de veciños do Val Miñor en outubro do 36.

Lembran dende o Concello de Nigrán que a execución de nove veciños do Val Miñor foi froito “da vinganza e represión dos falanxistas polo suceso do día anterior en Sabarís, cando no asalto das forzas nacionais á casa dos irmáns republicanos “Os Ineses” morreron estes e tamén un dos falanxistas”.

Engaden que horas despois os partidarios do golpe de Estado colleron a nove veciños detidos na prisión do Frontón, en Vigo, e os fusilaron na curva de A Bombardeira, en Baredo.

Cinco eran de Panxón (Nigrán) e os cinco eran mariñeiros:  Manuel Aballe Domínguez, de 41 anos; Felicísimo Antonio Pérez Pérez, de 44 anos; Generoso Valverde Iglesias, de 37 anos; Modesto Fernández Rodríguez “O Rei Chiquito”, de 47 anos; e Manuel Barbosa Durán, de 30 anos que aínda natural de O Burgo (Baiona) tamén vivía en Panxón.

Canda eles foron asasinados Elías Alejandro Gonda López, labrador de 36 anos de Sabarís; Francisco Manuel Lijó Pérez, mariñeiro de 34 anos de Baíña; Fidel Leyenda Rodríguez, tamén mariñeiro de Baíña de 51 anos; e José Rodríguez González “O Pelonio”, mariñeiro de Baiona de 45 anos.

“Unha tráxica historia de vinganzas e morte que supuxo nove familias de Nigrán e Baiona destrozadas pola senrazón dunha guerra civil e que deixaría unha pegada imborrable na memoria dos miñoranos, xa que durante os 40 anos de ditadura militar nove cruces apareceron marcadas na terra ou nas rochas de Baredo para que ninguén esquecera o vil asasinato de oito mariñeiros e un labrador que nada fixeran”, afirman.

Cara ao 80 aniversario do Golpe de Franco.

O goberno de Nigrán quere continuar estas actividades no eido da memoria histórica cara ao 2016 cando se cumprirán 80 anos do golpe de Estado, co obxectivo “divulgar o impacto da loita e da represión no municipio e dar así cumprido homenaxe a todos aqueles que loitaron pola liberdade e pola democracia”, avanza o rexedor, Juan González.

Ares dedicará un monumento á fuxida do «Bou Ramón»

Imaxe de época do “Bou Ramón”, ancorado en Pontedeume

En xullo do ano 1939, un grupo de 27 republicanos perseguidos pola ditadura abordaron un pesqueiro no porto

             

C. Elías - Ares / A Voz  08 de xaneiro de 2015                           

En xullo do ano 1939, un grupo de 27 republicanos perseguidos pola ditadura abordaron un barco pesqueiro no porto de Ares, o Bou Ramón, disfrazados de milicianos falanxistas e gardas civís, para escapar a Francia. Esta fuxida da que se cumpre o 75 aniversario será obxecto dunha homenaxe e unha xornada de investigación que terá lugar na Alianza Aresana este sábado.

 

O alcalde do municipio, Julio Iglesias, acompañado do historiador Enrique Barrera, e as concelleiras Olimpia Marcos e Alma Barrón, presentaron onte o programa de actos, no que colabora a Asociación Memoria Histórica Democrática, que servirá para investigar todos os aspectos relacionados coa fuxida, da que os seus protagonistas correron diferente sorte.

 

Eliseo Fernández abrirá o acto ás 11.00 horas cunha conferencia, A fuxida do Bou Ramón, tras a que intervirá Enrique Barrera para falar sobre Ás consecuencias dá fuxida. As actividades continuarán pola tarde, de 17 a 20 horas, cun taller de memoria no que participarán descendentes dos protagonistas, para dar a coñecer de primeira man como foron as súas vidas despois da fuxida.

 

Tras as actividades didácticas e de investigación, a xornada completarase cunha representación artística na que participará o actor Roberto Leal -fillo dun dos fuxidos-, e o músico ferrolán Víctor Aneiros. O acto finalizará ás 20.30 horas cando está previsto que se descubra nos xardíns da Alianza un monumento en memoria do 75 aniversario dos feitos. Trátase dunha obra do escultor Miguel Couto.

Homenaxe a Alianza Mariñeira

Homenaxe esta mañá, no Paseo Antonio Blanco de Marín, a Alianza Mariñeira

 

Organizado pola Asociación Memoria Histórica de Marín

 

Fotos de Está pasando en Marín

"En Marín hai unha parte da nosa historia, a que ten que ver co pobo, completamente anulada"

 

Praza.gal - Marcos Pérez Pena 18/12/14

Neste 2014 celébrase o centenario da creación da Unión de Pescadores A Alianza Mariñeira, un sindicato mariñeiro de Marín, con gran actividade nos anos 10 e 20 do século pasado e cuxos dirixentes sufriron, nalgúns casos, unha forte represión a partir de 1936. Este venres a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica de Marín organiza unha charla sobre a Alianza Mariñeira, que será impartida polo investigador Celso Milleiro Sánchez, a partir das 20 horas na Biblioteca municipal. A Asociación busca con este acto "lembrar os veciños da vila vítimas do Levantamento Militar" e "especialmente os mariñeiros que loitaron dentro das organizacións por mellorar as súas condicións de vida", sendo este colectivo "o máis perseguido e represaliado".

 

En que contexto nace este sindicato e cal foi a súa actividade e implantación?

Este sindicato xogou un papel importante nos anos 10 e 20 do século pasado. Créase en 1914, no contexto da Primeira Guerra Mundial, nun momento en que a flota de arrastre de Marín chegaba ata as augas de Portugal, grazas ao novo motor de explosión. A Alianza Mariñeira pertencía á Federación Obreira, da UGT. En Marín hai unha parte da nosa historia, sobre todo a que ten que ver co pobo, a nivel político ou sindical, que está completamente anulada. Non hai información de ningún tipo, e por exemplo sobre este sindicato non hai xa arquivos, toda a información que temos tivemos que obtela a partir da prensa da época.

 

Foi especialmente sinalada a folga de 1915, non si?

A folga de 1915 foi unha das máis importantes que tiveron lugar na historia de Marín, unha folga de case cinco meses e cun ambiente case de guerra civil entre os mariñeiros e os maquinistas, apoiados polos armadores. Hai disparos, bombas, intervencións da garda civil e da cabalería, bloqueos do concello, ameazas de bombardear a vila por un barco da Armada... Mesmo chegan xornalistas de todo o Estado a cubrir os acontecementos e os dirixentes sindicais máis importantes foron detidos. Tamén viaxou a Marín Pablo Iglesias e presentou varias iniciativas no Congreso a raíz da folga.

 

Que papel xogaba a muller?

A muller xogou un papel moi destacado nas xuntanzas e nas actividades das organizacións obreiras e mariñeiras. Hai unha sociedade de conserveiras moi relevante, El Porvenir de la Mujer, que se implica moito nesta folga. De feito, un dos acordos aos que se chega no remate da folga é a reincorporación aos seus traballos das mulleres que foran despedidas das empresas conserveiras por  apoiar o paro. Hai mulleres detidas tamén, a prensa fala de mulleres que se enfrontan á garda civil...

 

Que outras accións levou a cabo a Alianza Mariñeira?

Eu destacaría a súa oposición á polígono de tiro, unhas mobilizacións nas que tamén participan outros sindicatos obreiros. Este polígono, que estaba no lugar que despois ocupou a Escola Naval, era apoiado pola burguesía e o comercio de Marín, que chegou a organizar unha manifestación ao seu favor, á que acudiron 300 persoas. A Alianza Mariñeira tamén se mobilizou a favor da lonxa pública da vila, organizando unha manifestación en Pontevedra con máis de 3.000 persoas.

 

Nos anos seguintes, a actividade da sociedade decaeu?

Si, en realidade a sociedade tivo uns vinte anos de vida. A partir dos anos vinte entra nunha crise interna, primeiro por mor da ditadura de Primo de Rivera, pero sobre todo polo crecemento do sindicalismo anarquista entre os mariñeiros, pola actividade da CNT. En 1930 créase o Sindicato da Industria Pesqueira, que era un dos sindicatos máis importantes de Galicia, con 1.500 afiliados só en Marín.

 

Como afecta aos mariñeiros e aos representantes do sindicato a represión franquista a partir de 1936?

Algúns dos dirixentes da primeira época morreron antes de 1936, pero outros, como Román Landín ou Urbano Mallo, entraron no sindicato anarquista que che comentaba antes, e polo tanto foron perseguidos moi intensamente. Mallo estivo fuxido no monte durante tres anos e ao acabar a guerra entregouse e foi pechado no cárcere, o mesmo que Landín.

 

A represión fascista en Marín, en xeral, foi especialmente dura?

Houbo moitos consellos de guerra e xuízos, que afectan a uns 200 veciños, con varias condenas a morte, unhas 30. Xunto coas cidades galegas Marín era probablemente o lugar de Galicia onde o movemento obreiro estaba máis establecido e era máis forte, con sindicatos máis activos. Iso nótase moito cando chega a República. Por exemplo, nas eleccións municipais de 1931 en Marín gaña unha conxunción de republicanos, socialistas e agraristas. A partir de 1936 é moi perseguido o sindicalismo uxetista e anarquista. Ademais, por ser Marín un porto da Armada, houbo moitos mariñeiros de Marín que loitaron na guerra no bando republicano. E no Baleares, igualmente, morreu moita xente de Marín.

Centenario da Alianza Mariñeira de Marín

 

A Asociacion para a Recuperación da Memoria Histórica de Marín, chegado o mes de decembro, homenaxea e recorda aos veciños da vila, vítimas do Levantamento Militar que tivo como primordial obxectivo desmantelar o Réxime Democrático iniciado coa 2ª República.

 

Coincidindo este ano o Centenario da Unión de Pescadores A Alianza Mariñeira 1914-2014, queremos adicar aos mariñeiros da nosa vila que loitaron dentro das organizacións por mellorar as súas condicións de vida sendo este colectivo o mais perseguido e represaliado.

O vindeiro venres 19 de decembro, a Asociación organiza unha charla-coloquio a cargo do investigador marinense Celso Milleiro que analizará a evolución do asociacionismo do mar dende finais do século xlx en Marín.

A Alianza Mariñeira tivo o seu domicilio en Marín na rúa de Riestra nº 14 (rúa da Ponte) e o seu primeiro presidente foi Alejandro de los Santos Zapatero e a primeira Comisión Organizadora está formada por Andrés Iglesias Otero, José Rodríguez e Laureano Arosa.

"Estamos nunha época na que os temas de memoria volveron a un espazo marxinal"

Nove cruces pintadas na Volta dos Nove

Praza Pública - Marcos Pérez Pena 23/9/14
 

O 15 de outubro de 1936 un grupo de falanxistas asasinou na Enseada da Bombardeira, preto de Baiona, nove persoas (Felicísimo, O Ghonda, O Lijó de Corrubedo, O Rei Quiquito, Fidel, O Pelonio, O Ferreiro do Burgo, Generoso e Manuel Aballe), os máis deles mariñeiros e afiliados a sindicatos anarquistas. Días antes da matanza, dous irmáns, os Ineses, un anarquista da CNT e outro sindicalista da UXT, que vivían agochados dos falanxistas, deran morte a un garda civil cando os fascistas entraron na casa a detelos. No asalto morreron os dous irmáns e outras dúas persoas que vivían alí. Ademais, a vinganza dos falanxistas acabou coa vida destas outras nove persoas, que foron sacadas dos calabozos de Vigo. Porén, dende entón cada 15 de outubro aparecían no lugar, xa coñecido coma a Volta dos Nove, outras tantas cruces, unha por cada executado. Os franquistas tentaron saber quen as pintaba pero cada ano volvían aparecer as nove cruce pintadas para lembrar o sucedido. 

 

O auditorio do Concello de Vigo acolle este sábado 27 a estrea do documental A Volta dos 9, de Antonio Caeiro, despois de que o Concello de Nigrán denegase o uso do salón de actos para a estrea.

 

O acto deste sábado non só servirá para lembrar os mortos do ano 36, senón que coincide co aniversario das últimas execucións do franquismo, as de Ramón García Sanz, Juan Paredes Manot, Ángel Otaegui e os vigueses Humberto Baena, José Luis Sánchez Bravo. "Queriamos establecer unha especie de ponte entre algúns dos primeiros executados do franquismo, os da Volta dos nove, e os últimos executados", destaca Antonio Caeiro, director do documental. Falamos con el sobre este filme, que se une a unha lista moi ampla de traballos audiovisuais relacionados coa memoria: A memoria dos tempos do volfram, Aillados, Arde Madrid, ou o labor realizado dende o proxecto O Faiado da Memoria, en Vilagarcía de Arousa.

 

Comezaches este proxecto hai xa anos, en 2006, deixáchelo aparcado, retomáchelo... Supoño que é difícil sacar adiante traballos coma este, sobre todo nestes tempos, non si?

Si, require de moito traballo e paciencia. Eu comecei este proxecto no ano 2006, e naquel tempo estaba case rematado, pero despois quedou un pouco apartado, si, sentía que lle perdera un pouco a perspectiva, e necesitaba poñerme en situación. O ano pasado lanzamos un crowdfunding, simplemente para recadar 1.200 euros para algúns detalles que lle quedaban ao documental. Pero sobre todo quería comprobar se valía a pena rematalo, case coma unha enquisa, e a resposta foi moi boa. Estamos pasando por unha época na que os temas de memoria volveron a un espazo un tanto marxinal. Sempre foron marxinais, se cadra houbo un momento co bipartito no que había un apoio institucional e xurdían asociacións de memoria. Pero rematou iso e desapareceron, e volvemos estar os de sempre, os que non recibimos nada nin nos tempos bos, nin nos tempos malos.

 

A estrea é en Vigo porque o Concello de Nigrán denegou o uso do salón de actos?

Si. Xa pasou cando quixemos consultar unha documentación no Concello de Baiona e non nos deron permiso. Tivo que actuar o Valedor do Pobo para que nos deixasen entrar. E en Nigrán acontece o mesmo: din que non nos deixan facer alí a proxección porque hai actos programados. E en realidade non hai acto ningún.

 

Esta é unha historia sobre a Memoria, na que a propia memoria xoga un papel protgonista, con ese esforzo, xa nos anos inmediatamente posteriores aos asasinatos, para que o crime non quedase impune... Resultábache interesante, como símbolo?

Esta é a memoria da Memoria, si. É coma aquel poema de Cernuda de 'recuérdalo tú y recuérdalo a otros'. Asasinatos hóuboos en todos os lugares, pero non o feito de que esa historia se lembrase a partir desas marcas no chan. Eu son de Gondomar, e cando era pequeno escoitaba historias de algo que pasaba en Baiona, de persoas que facían marcas. Até moitísimos anos despois non souben de que eran esas marcas e aínda máis anos despois souben de verdade o que significaban. Ese tema callou tanto na xente que a historia non rematou nunca.

 

Eu no documental falo dos nove asasinatos, pero tamén de todo o que sucedeu antes, do contexto, da historia dos Ineses, e de quen eran estas persoas, como quedou truncada a súa vida, todo o que cambiou. Aínda o outro día, presentando o documental Arde Madrid nun colexio de Monforte, preguntáballe aos rapaces se sabían que fora o Foucellas. E dicían “un guerrilleiro”. E eu insistía: “Pero que era? Que profesión tiña?”. E só un dixo: “carpinteiro”. Foucellas era carpinteiro, os mesmo que os nove da Volta eran mariñeiros, e teríano sido toda a vida de non ser pola guerra.

 

Que elementos utilizas para contar a historia?

Hai tres elementos nos que baseamos todo o traballo: primeiro, as propias testemuñas; despois, unha serie de pequenas interpretacións realizadas por persoas. E tamén unhas animacións que serven para recrear algúns momentos da historia, sobre todo as execucións dos nove, ou o episodio dos Ineses. Ademais, tiña claro que non quería utilizar a voz en off, pero había elementos na historia que non sabía como contar. Asi que utilizamos unha gravación, que se escoita nun radiocasete, que relata estas partes da historia.

 

Como vai o traballo do Faiado da Memoria?

Seguimos traballando, xusto hoxe veño dunha casa, de recoller un material ben interesante. O Faiado segue funcionando, iso si, non funciona na parte económica. Creo que a memoria e o diñeiro non se levan demasiado ben.

 

teaser a volta por antonxxxl

 

"A morte dos ineses" é un dos capítulos do documental "a volta dos nove" baseado na historia dos acontecido na guerra civil entre os días 13 e 15 de outubro na vila pontevedresa de Baiona. 

O regidor Abel Caballero mentiu: A pegada franquista persiste en Vigo

Fachada do edificio de Aduanas de Vigo

O regidor Abel Caballero mentiu (Nota Estación Atlántica)

 

Todas as Administracións manteñen elementos con simboloxía preconstitucional

             

Jorge Lamas - Vigo / A Voz  14 de setembro de 2014. Fotos Alba Pérez

Esta semana, o alcalde de Vigo, Abel Caballero, afirmaba na cadea de televisión La Sexta que en Vigo non había simboloxía franquista nas súas rúas. Sete anos despois da aprobación da Lei de Memoria Histórica, diversos edificios públicos seguen exhibindo elementos derivados da sublevación militar de 1936, e contradín as manifestacións do rexedor vigués.

 

A famosa lei, impulsada polo Goberno socialista de José Luis Rodríguez Zapatero , indicaba que debería ser retirados de edificios e espazos públicos os «escudos, insignias, placas e outros obxectos ou mencións conmemorativas de exaltación persoal ou colectiva do levantamento militar, da Guerra Civil e da represión da ditadura».

 

Atendendo ao texto, todas as Administracións están incumprindo a lei actualmente na cidade de Vigo, aínda que é ben certo que ningunha delas, salvo o Concello de Vigo, trata de defender o seu inacción ante a lei, e menos recorre unha sentenza xudicial para continuar sen cumprir a reparación.

 

Ao incumprimento do Concello de Vigo materializado na negativa a derrubar a cruz do Castro hai que engadir a estraña dualidade do Goberno do Estado. Mentres o Ministerio de Defensa si modificou os escudos preconstitucionales existentes nas dúas fachadas da Comandancia de Marina , o Ministerio de Facenda non fixo o mesmo no veciño edificio de Aduanas. A súa fachada principal segue presidida polo escudo que contén a aguia de San Xoán e o xugo e as frechas. As dimensións do elemento decorativo provocan que non pase desapercibido, aínda que no Ministerio de Facenda parecen esquecerse da supresión deste vestixio do pasado ditatorial.

 

Fachada do sindicato de estibadores.

Alén da sede da Comandancia de Marina existe outro edificio con dous escudos franquistas. É a actual sede do sindicato de estibadores de UGT e o local adxacente, onde se abre un restaurante. No primeiro espazo pódese ver un pequeno escudo preconstitucional, amentas que no outro espazo sitúase un escudo relacionado co sindicato vertical falanxista.

Fachado do Instituto Sta. Irene no barrio das Travesas en Vigo

Instituto Santa Irene

A responsabilidade da Xunta de Galicia está patente na fachada do Instituto de Ensino Secundario Santa Irene. O edificio, que foi concluído polo arquitecto Antonio Cominges Tapias en 1946, ofrece un escudo franquista de grandes dimensións na súa fachada principal.

 

Nas igrexas segue presente o nome de José Antonio Primo de Rivera.
                                 

Se é certo que a Igrexa retirou as listas de caídos dos seus templos parroquias no termo municipal vigués, tamén o é que non puido tocar as inscricións realizadas por incisión. Son varios os templos da cidade que seguen acollendo o nome de José Antonio Primo de Rivera nos seus muros. E a cuestión non deixa de ser curiosa porque moitos dos nomes que engrosaban a lista de caídos, é dicir os soldados franquistas falecidos en combate, eran novos que foron chamados a filas e non todos, aínda tamén os houbo, foron voluntarios a defender as súas idea políticas á fronte de guerra.

 

Pero o elemento franquista máis estendido por toda a cidade son as placas do antigo Instituto Nacional da Vivenda. Son as placas que anuncian que as vivendas que as portan están «acollidas aos beneficios das leis de 15 de xullo de 1954 e de 13 de novembro de 1957. Estas placas son moi habituais nas rúas nacidas a finais da década dos anos cincuenta.

 

Pero, sen dúbida, o elemento máis destacado deste ronsel de símbolos franquistas na cidade de Vigo é o Monumento aos Caídos, tamén coñecido pola Cruz do Castro. Este conxunto foi inaugurado por Francisco Franco o 14 de setembro de 1961, é dicir, hoxe cúmprense 53 anos diso.

 

O monumento foi construído polo Concello, atendendo a petición da xefatura local da Falanxe. O motivo do elemento era recordar aos soldados do bando franquista falecidos na Guerra Civil. Concretamente, aos 330 vigueses do bando vencedor falecidos na guerra. O Concello gastouse entón máis dun millón de pesetas na construción deste elemento, que serviu para acoller as concentracións falanxistas durante anos.

 

Máis información:

 

Placas e vidreiras

 

A Armada elimina o escudo franquista da comandancia

Homenaxe aos Mártires de Anguieiro

   A ASOCIACION MEMORIA HISTÓRICA

   “28 DE AGOSTO” – CANGAS 

 

         Convida a Vde aos actos a celebrar na data  

 

       “MÁRTIRES DE ANGUIEIRO”

 

      que se celebrarán o

    XOVES 28 de AGOSTO  de 2014

 

       19 h.- OFRENDA FLORAL

         no Monolito “Mártires de Anguieiro”

          ( Estrada de Cangas a Pontevedra)

           Lectura do Manifesto, Música e Palabra na Memoria

 

        20 h.- Casa do Pobo – Antiga Lonxa –

            Centenario de ALIANZA MARIÑEIRA (1914-2014)

 

         PRESENTACIÓN DO LIBRO

            “ A Alianza Mariñeira de Cangas–1914-1936”

            Antonio Nores Soliño e Iago Santos Castroviejo

 

Agardando a súa presenza.

Un saúdo republicano

Memoria Histórica 28 de agosto de Cangas homenaxea o xoves aos ´Mártires de Anguieiro´

Acto ante o monolito de Anguieiro no ano 2010

Faro de Vigo -Cangas 23.08.2014

A Asociación Memoria Histórica 28 de agosto de Cangas celebra o vindeiro xoves 28 a tradicional ofrenda aos "Mártires de Anguieiro".

 

Este ano está previsto que ás 19.00 horas teña lugar a ofrenda froral ao monolito situado na estrada de Cangas a Pontevedra, onde se dará lectura do manifesto: "Música e Palabra na Memoria".

 

Ás 20.00 horas, na Casa do Pobo, antiga lonja, celebrarase o centenario da Alianza Marinera (1914-2014) coa presentación do libro A Alianza Mariñeira de Cangas 1914-1936, de Antonio Nores Soliño e Iago Santos Castroviejo.

 

Trátase de dous actos de carácter republicano que pretende rememorar uns acontecementos que quedaron gravados na memoria colectiva do pobo. A ofrenda aos Mártires de Anguieiro converteuse co tempo nun acontecemento que reivindica a memoria histórica, pero con claros tintes culturais e ata artísticos. É a homenaxe que rende Cangas a uns homes que morreron pola liberdade baixo as armas dos seguidores da ditadura.

 

Polo que respecta á Alianza Mariñeira, pódese dicir que é o primeiro sindicato marinero que houbo en O Morrazo. Foi o culpable de organizar aos traballadores do mar para loitar contra as duras condicións de traballo impostas a principios do século pasado polos armadores. De aí saíron destacados líderes políticos e agora quérese recordar a importancia do citado movemento obreiro, sempre baixo tutéla do colectivo que preside Xoán Carlos Chillón.

Nordés pon en marcha as IV Xornadas Memoria dun tempo

 

Crónica3.com 04-08-14

Nordés, a asociación para o desenvolvemento das Terras da Faladora, organiza para o 21, 22 e 23 de agosto as IV Xornadas “Memoria dun tempo” que, como é xa habitual, teran lugar no pobo de O Barqueiro (Concello de Mañón)

 

As devanditas xornadas, das cais lle facemos chegar o cartaz en arquivo adxunto, seguen la liña das anteriores coa apertura a novas temáticas sin perder de vista aquela que foi básica para o seu nascemento: a recuperación da chamada memoria histórica da bisbarra, é dicer, aquila que se centra nos anos da II República, Guerra Civil e represión franquista.

 

Exemplos do aumento de temas son a conferencia que abre a Xornadas, e que se centrará no Centeario da 1ª Guerra Mundial facendo unha aproximación ós feitos pasados en Galiza nos que iste conflicto foi protagonista. Estamos a falar do Congreso Internacional pola Paz que se levou a cabo en Ferrol no ano 1915. Para iste acto contaremos co historiador e Presidente do Ateneo Ferrolán Eliseo Fernández.

 

O venres 22 sí está máis centrado nos feitos da Guerra Civil e posguerra coa evocación da memoria e feitos da guerrilla antifranquista. Alejandro Rodríguez falaranos dos conflictos internos no seo da propia guerrilla, cuxo froito máis definido foi o abandono e fuxida de moitos dos seus integrantes, caso da saída dun grupo dende a praia de A Abrela, no concello de O Vicedo. Tamén se proxectará dentro diste acto o documental de Helena Villares e Pilar Faxil “A cidade da selva”.

 

Para o sábado 23 téñense programadas varias cousas, escomenzando cun roteiro didáctico que nos levará a percorrer as varias escolas construídas coas aportacións económicas da Unión Mañonesa, asociación de emigrantes fundada en Cuba en 1907. O roteiro contará como guieiros con Bernardo Penabade, Diana M. Rodríguez e o experto no asociacionanismo da emigración en Cuba Sixto Gómez.

 

Ás 8 da tarde contaremos de novo con Juan Carlos Salgado, que si ven en novembro pasado nos falou do afundimento do submariño alemán U966 en augas próximas á Estaca de Vares, esta vez se centrará nos ataques ós pesqueiros galegos durante a 1ª e 2ª Guerras Mundiais, así cómo na Guerra Civil. O título da súa poñencia é “Pescando en augas perigrosas: pesqueiros galegos nas guerras do século XX”.

 

Seguirá o sábado cunha cea de fraternidade no Restaurante Relojes, para o cal haberá que reservar primeiro chamando ó teléfono 653756454 (Ricardo).

 

E para rematar un concerto co título de “Cancións para un tempo de loita”, e que pódese definir coma unha segunda parte do recital co que se pecharon as Xornadas do ano pasado cun grande éxito de público e animación. De novo será Andrés Rodríguez, músico de O Carballiño, quen evocará as cancións que soaban nos ámbitos contestatarios durante o franquismo e maila transición, moitas dilas convertidas en himnos de loita universais.

 

Os actos terán lugar no Salón de Actos da Casa do Concello de Mañón, na Praza do Mesón de O Barqueiro, agás o roteiro que terá como ponto de partida a Escola da Unión Mañonesa restaurada en Mañón, a cea no lugar xa indicado, e o concerto que será en ” O Bar Queiro” .

Unha decena de barcos tradicionais renden mañá homenaxe á Alianza Mariñeira

Camilo Camaño, Carmen Rodal, Antonio Nores, Antonio Lima,

David Fernández e Xoán Chillón. // Gonzalo Núñez

Colectivos de Cangas queren recordar a importancia da agrupación sindical no centenario do seu fundación » Acudirán barcos de Cangas, Bueu, Moaña e Vigo

 

Faro de Vigo - Carlos Asensio | Cangas 02.08.2014

A Asociación Mar dá Pedra Amigos dás Gamelas de Cangas e a Asociación dá Memoria Histórica do 28 de Agosto preparan para mañá, unha reunión de embarcacións tradicionais dentro do marco de lal celebracións do centenario da fundación da Alianza Mariñeira, unha data que supuxo un punto de inflexión na evolución sindical da comarca. Con esta unión, os marineros conseguiron sacar adiante moitas reivindicacións ante os armadores.

 

Os promotores destes actos queren brindar unha sentida homenaxe aos impulsores daquela alianza a través dun encontro de embarcacións tradicionais, na que tamén colaboran a Cofradía de Mariñeiros San José de Cangas, o Club de Remo Vila de Cangas, a Fundación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial e o Club Náutico Rodeira.

 

Os barcos permanecerán atracados na rampa de descarga da lonja de Cangas e estarán expostas ao público. Cara ás 11. 30 horas, soltarán amarras e emprenderán unha ruta en grupo ata Punta Borneira e reuniranse cara ás 13.00 horas en Punta Balea, á beira da praia da Congorza, para facer unha ofrenda floral aos fundadores da Alianza Mariñeira. Á cita acudirán embarcacións procedentes de diferentes puntos de Galicia. Desde Combarro e Portonovo virán dous dornas, desde Bueu un bote xeiteiro e desde Moaña o galeón Eliseo pertencente á Asociación Sueste. De Vigo acudirán seis embarcacións, cinco delas pertencentes aos Mariñeiros de Bouzas e outra dun particular.

 

Trala ofrenda floral en Punta Balea, os barcos volverán atracar en Cangas e farase un pequeno discurso de agradecimiento aos participantes e asistentes no que intervirán, por unha banda, os organizadores do evento e o patrón maior da Cofradía San José de Cangas, Francisco Javier Costa.

Na presentación de onte, fronte á lonja de Cangas, os membros da Asociación Memoria Historica do 28 de agosto quixeron agradecer a colaboración dos membros de Protección Civil e ás diferentes institucións públicas a súa participación neste evento xa que "é un momento moi importante dá historia dá comarca" resalta Antonio Lima, presidente da Asociación Mar dá Pedra.

Centenario da Alianza Mariñeira 1914-2014


Reunión de directivos do Sindicato de Industrias Pesqueiras (CNT) e presidentes das sociedades mariñeiras no local da CRG na Coruña. Sentados de esquerda a dereita: Manuel Fandiño, José Villaverde, Manuel Montes e Manuel Nores Sotelo ( presidente da Alianza Mariñeira de Cangas). Foto dos fondos de Voces e Nomes da familia Villaverde Otero

 

Asociación de Memoria Histórica 28 de agosto

Cangas 05/07/2014

"La Alianza Mariñeira" creouse en 1914. O seu primeiro presidente foi Lorenzo Corbacho Rodal, canteiro socialista. Definiuse como sindical e política, chegando a ser de vital importancia.
 

Desde 1913 as motoras de Cangas atrévense a ir pescar a sardiña as costas portuguesas, especialmente dende que termina a ceifa en Galicia, é dicir, de setembro a abril. As primeiras accións da Alianza Marinera foi regular a contratacións e o traballo a bordo. Ós armadores non se lle permitía contratar mariñeiros  que non estivesen asociados á Alianza, os barcos tiñan que  levar un delegado da Alianza que tiña a misión fundamental de controlar as contas e facer respectar a regulamentación do traballo a bordo e as instrucións da Alianza.  As negociacións das Bases de Traballo  (o convenio colectivo para os tripulantes das motoras de Cangas que andaban principalmente á sardiña á ardora nas costas galegas e portuguesas) ocupan os principais esforzos da Alianza durante especialmente os anos 1914 a 1916, 1919 e 1931 a 1933,

Desde 1915 a Alianza cataliza unha batalla frontal ó caciquismo, que culmina en 1917, no dobre éxio da folga xeral e do trunfo nas eleccióna municipais, anque respecto destas últimas o caciquismo conseguirá manipular para impedir o acceso ó poder municipal dos candidatos da Alianza e das forzas democráticas ata 1920, con cinco anos de forcexeos. Estes esforzos de democratización levan a anos de inestabilidade municipal e de eleccións repetidas que terminan coa elección do alcalde proposto pola Alianza. Dende as eleccións de febreiro de 1920, xa quedaba claro que en condicións democráticas, sería a Alianza quen poría alcalde en Cangas. Nos períodos de plenitude ten entre 1500 e 2000 socios activos, e nos de inacción descende ata quedar practicamente sen socios cotizantes.

Na noite do 5 ó 6/2/1922 a Sociedade, como estaba decaída, pasaba por malos momentos. O local foi incendiado, pero os mariñeiros superaron o duro suceso  mercando un solar que logo cos sindicatos construirían unha casa que se terminou de facer a últimos do 1924 e que seria chamada a Casa do Pobo que seria o foro asembleario dos obreiros e mariñeiros,e cando se chegan a organizar, a partir de 1935, das redeiras e fabricantes.

En setembro do 1931 a Alianza federase na CNT e sepárase da UXT. A finais de outubro do 1931 Alianza Mariñeira participa no Congreso de Constitución da Federación Nacional do Sindicato de Industrias Pesqueras (CNT).

En toda historia da Alianza  Marinera poucas veces foi clausurada arbitrariamente. Unha delas foi en outubro de  1934 e ata xaneiro de 1935 sen ningún fundamento legal, pois a dereita instalada no goberno da república exerceu unha feroz represión contra os obreiros organizados que non se parou en ningunha consideración legal, e obedecía principalmente ó seu afán de vinganza.

No 1936 a Alianza Marinera participa no Congreso da CNT en Zaragoza.

A creación da Alianza Mariñeira representa unha transformación moi radical tanto socialmente  como politicamente en Cangas. Dende a súa fundación ata a clausura, os mariñeiros teñen un apreciable control social e político. A Alianza Mariñeira, tivo moito que loitar contra os abusos por parte dos armadores, conserveiros e de outros estamentos sociais, esta  foi capaz de conseguir moitas melloras sociais para a colectividade mariñeira. Estes anos foron socialmente intensos na historia  de Cangas, os mariñeiros tiveron que  loitar e sacrificarse a caso foi demasiado breve a súa historia  que rematou cun final  tráxico a finais de xullo de 1936 polo goberno nacional-católico que “silenciou o mar” clausurando e incauta o patrimonio da sociedade e incendia a biblioteca e reprimindo e asasinando ós dirixentes .

Centenario da fundación da "Alianza Mariñeira" Cangas 1914-2014. Duas exposicións na Capela do Hospital

 

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

                 

Daniel Bernardino Pazó Vila, nado en Nigrán en 1914 e finado no mesmo concello en 2008, foi un mariñeiro e inventor galego.

 

Entrou na Armada como mariñeiro voluntario en 1934, a bordo do acoirazado Jaime I. Na Guerra Civil combateu no exército republicano, foi un dos poucos superviventes da sabotaxe ao acoirazado Jaime I. Tiña causa aberta en Ferrol por deserción e foi declarado fuxido e en rebeldía. Ao rematar a guerra burlou un fusilamento e sufriu prisión durante un año e sete meses. Ao regresar a Nigrán sufriu o acoso dos seus compañeiros de profesión.

 

Inventou o casulo, un aparello para a pesca do polbo cara 1966. Coa chegada da democracia loitou polo recoñecemento dos seus dereitos e servizos prestados no exército da República, obtendo finalmente o rango de capitán de corveta, equivalente ao de comandante

Centenario da Alianza Mariñeira

 

Traducción Estación Atlántica

En 2014 conmemórase que fai cen anos naceu un colectivo que marcaría o devir sindical na comarca

Faro de Vigo - Juan Calvo | Cangas 24.11.2013
A asociación "Memoria Histórica 28 de agosto" de Cangas reúne datos para render homenaxe a unha da institucións pioneras na loita sindical no municipio. O próximo ano cúmprese o centenario deste colectivo que supuxo unha profunda transformación social e política nesta vila pesquera. Os que conformaron aquel movemento sindical sintan as bases da loita obreira en Cangas nun sector que tiña que facer fronte aos abusos dos armadores.

A Alianza Mariñeira, segundo recolle o libro "Historia de Cangas 1900-1936" créase en 1914. Os autores consideran que posiblemente tiña os seus antecedentes na Sociedade de Mariñeiros que aínda existía en 1912, ata pensan que é posible que fose unha reforma da mesma. O seu primeiro presidente foi Lorenzo Corbacho Rodal, que naceu en 1891. Estivo embarcado durante catro anos e del coñécese que o seu pai pertenceu ao Centro de Canteiros. Os autores sinalan que coa Alianza Mariñeira, os marineros tiveron un apreciable control social e político de Cangas e conseguiron sacar adiante reivindicacións con éxito diante dos armadores. Un acontecemento que pon de manifesto o éxito é que poucos meses despois do nacemento da Alianza Mariñeira, en novembro ou decembro de 1912, os armadores constitúen o seu patronal: O Progreso Pesqueiro. Propietarios de vapores de pesca do porto de Cangas, segundo relatan os autores Iago Santos Castroviejo e Antonio Nores de  "Historia de Cangas 1900-1936" apuntan que entre os marineros máis activos figura Lorenzo Corbacho, Juan Luís Barreiro e tamén outros retornados de América, como Taratola, José dá Vicente, Faustino Nores Refojos, Camilo Rodal "O Pitiscado", Rufino Miranda Lagoa (que foi dos últimos de Filipinas) ou José Molanes "Maneghra", que viña de Cuba. No traballo que se realiza sobre a Alianza Mariñeira faise mención a que o reglamento da mesma sinala que aspira a "reunir non seu seo a todolos traballadores que se adiquen ás faenas dá pesca dá ría de Vigo, sempre que sexan matriculados, se ben exceptúanse deste caso (?) por razón de conveniencia dá organización ocupen cargos na Xunta Directiva, aínda que non sexan maiñeiros. Neste caso, so terán voz nas deliberacións, pero non voto". É esta excepción a que vai permitir que en momentos de fragilidad a organización sindical estea dirixida por políticos profesionais non marineros, como Bernardino González Paz, en 1916; Eusebio Álonso Viéitez, en 1917, José Gómez Osorios (como secretario) en 1919, José Viñas del Monte en 1922 e 1923 ou Manuel Piñeiro Pastoriza, en 1936.

As primeiras accións da Alianza están encamiñadas, segundo relatan Castroviejo e Nores, a regular a contratación e o traballo a bordo, aumentar a participación do traballador no posto de traballo e mellorar a distribución do produto. Os marineros teñen que ser socios da Alianza, non se lles permite aos armadores contratar tripulación non asociada, fóra diso os propios armadores ou familiares. En 1914 reclama unha mellora na distribución do produto, que non aceptan os armadores e en 1914 comeza a folga de "tripulantes dos vapores e motoras". Comentan como dos 1.400 folguistas, ao redor de 200 ou 300 acoden a Moaña para impedir que alí se embarque a xente, mentres que outros van a Bueu. "En Cangas amotínanse as mullers e fillos dos folguistas, acantazan unha motora dás últimas en saír, a sucursal do almacenista Francisco Gómez, as casas dos armadores que a moitas nin un cristal san lles quedou. Cervera mesmo tivo que lles ir pedir clemencia, pois vos cantazo chegabanlle á mesma cama dá muller co neno recén. É o 18 de setembro cando os armadores de Cangas, Vigo e Marín e a directiva da Alianza Mariñeira de Cangas asinan un acordo. "En atención á grave crise que se atravesa por causa dá guerra europea e outros motivos de carácter local, os armadores só aceptan dás peticións feitas polos mariñeiros, aumenta ata 17 partes as correspondentes a aqueles, sendo a dos patronos 24 partes, en total, xa que logo, 41. Vos armadores admiten dede logo ou compromiso de que non poden exceder de 24 ou número de homes de cada embarcación".

Trala Alianza Mariñeira de Cangas haberían de vir despois a de Moaña e a de Aldán.

O asalto ao barco do exilio

Exemplar do xornal de Bristol do verán de 1937

Imaxe cedida polo proxecto Nomes e Voces

 

Nota de Nomes e Voces: O xornal Público contactou co Proxecto 'Nomes e Voces' para interesarse polo asalto ao buque 'El as' na Costa da Morte fuxindo da Guerra Civil. Alejandro Torrús falou co investigador Andrés Domínguez Almansa sobre este feito

 

Traducción Estación Atlántica

En 1937, doce mozos galegos asaltaron o buque 'El as' na Costa da Morte para fuxir da Guerra Civil. Os 'escapados' chegaron á costa de Bristol (Inglaterra), desde onde foron repatriados á España republicana. A causa militar que abriu o réxime de Franco non puido condenar a ninguén porque ningún veciño delatounos.

 

Público - Alejandro Torrús - Madrid- 04/11/2012

25 de xullo de 1936. O golpe de estado militar contra o lexítimo Goberno da República triunfara sen apenas resistencia en Galicia. A Garda Civil e a Falanxe van ocupando as comarcas e concellos da Galicia rural. A eliminación do adversario político é rápida e selectiva. A Guerra Civil parece cuestión de días. O 25 de xullo, apenas unha semana máis tarde da sublevación miliar, a ocupación chega ata o Concello de Carnota, un pequeno concello coruñes formado por varias pequenas aldeas no suroeste da provincia. Decenas de dirixentes políticos, sindicalistas abandonan as súas casas e refúxianse nos montes de Pindo xunto a mozos que, simplemente, queren fuxir da guerra.

Entre eles atópase o Catelo, un mozo de esquerdas orixinario de Quilmas (A Coruña), que pronto se converte no líder dos “foucellas” dos montes de Pindo, nome que reciben os republicanos escondidos nas montañas de Galicia. “Por entón críase que o conflito sería breve. Os que se marcharon ás montañas pretendían quitarse do medio durante os días que durase o conflito para despois regresar á súa vida cotiá”, explica a Público Luís Lamela, autor do libro “Escapado”, que recorda a vida dos fuxidos no monte Pindo en 1936.

Con todo, a Guerra, contra o prognóstico dos locais, alargábase e o fin non se vía cerca. “O día a día era terrible. Os "foucellas" baixaban ás súas casas, pero podían ser sorprendidos en calquera momento. Un salvador con nome de rapaz ocupábase de avisar cando viñan as milicias cun Omesomonte!! (Homes ao monte)”, rememora Uvaldo Cerqueiro, autor do diario dixital da Costa da Morte, Que pasa na Costa . Outra táctica que utilizaban os familiares dos fuxidos para comunicarse con iso foi o da bandeira branca, neste caso, o sinal de perigo.
 

Desde os montes de Pindo era posible divisar a gran nave conserveira de Carnota. Cando chegaban os falanxistas ao pobo en procura dos fuxidos, as mulleres izaban unha especie de saba branca para avisar aos fuxidos de que non podían baixar ao pobo. “As familias escondían a comida en lugares determinados, pero cada día era máis complicado. Había que actuar”, prosegue Cerqueiro.

Un asalto planeado
O plan de fuxida definitiva do Catelo e os seus homes tardou un ano en chegar. Cada noite, desde o alto dos montes de Pindo, os mozos divisaban nas Illas Lobeiras, un arquipélago situado fronte á costa de Carnota, dous buques que faenaban na zona. A fuxida pasaba polo mar.

No verán de 1937, o grupo de 12 homes liderado por Catelo, descendeu ata o porto de O Pindo, que se atopaba sen vixilancia esa noite, e colleron dúas pequenas barcas coas que achegarse aos buques faeneros. “negociaran co vixiante do porto para que este marchásese a Santiago coa desculpa dun familia enfermo para que ninguén denunciase a falta das lanchas”, explica Luís Lamela.

Coa axuda das dúas barcas, os doce mozos asaltaron a punta de pistola o buque faenero 'El As' e mandaron a toda a tripulación ao segundo buque, ao que quitaron toda o gasoil para que non puidesen dar a voz de alarma. “Foron roubando o combustible que podían para facer a travesía. Saíron a mar aberto e puxeron rumbo a Inglaterra”, apunta Lamela.

Días máis tarde, sen combustible, co puño no alto e cantando a Internacional os doce mozos chegaron ao porto de Bristol (Inglaterra). Pero non foi o final da súa viaxe. O destino tíñalles reservada unha sorpresa. Inglaterra acolléndose ao pacto de Non Intervención deulles dúas opcións: Volver á España sublevada ou, pola contra, regresar á España republicana. Os doce mozos, que fuxiran de Galicia para non combater na guerra, foron repatriados ao bando republicano onde combateron fronte ao exército sublevado de Franco.

“Eles querían fuxir da guerra e quedar en Inglaterra. Pensaban que o golpe de estado sería unha 'Sanjurjada' pero o destino xogoulles unha mala pasada. Sábese que un deles terminou nun campo de concentración francés desde onde puido embarcar no Winnipeg e exiliarse en Chile. Outro morreu no campo de concentración nazi de Mauthausen. E do resto foise perdendo a pista”, resume Lamela.

Con todo, Catelo conseguiu retornar ao seu Galicia natal tempo despois tras unha longa estancia no cárcere. Augusto Castro, o seu fillo, relata a Público que na súa casa case nunca se falou da fuxida do seu pai. El morreu cando Augusto tiña soamente un ano e medio. A súa nai relatáballe a historia pero sempre “con moitos parches”. “O único que sei do meu pai é que tratou de fuxir a Inglaterra en barco e que as autoridades inglesas o deportaron a España a través de Francia. Despois, tras estar no cárcere volveu e cando eu era un recentemente nado el morreu dunha pulmonía”, conta Castro.

Unha causa militar e un pobo unido
A fuxida dos doce mozos non pasou desapercibida para as autoridades militares do réxime de Franco. Iniciouse unha causa militar para depurar responsabilidades pola fuxida e secuestro do buque. “Na causa militar, as autoridades tratan de investigar quen do pobo axudounos porque non podían facelo sos. Estaban convencidos diso”, asegura a Público Andrés Domínguez Almansa é Doutor en Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela.

Con todo, a causa quedou en nada. Os investigados aseguraron non saber nada dos fuxidos na montaña e as autoridades tiveron que dar o seu brazo a torcer ante a imposibilidade de condenar a un pobo enteiro. “Non poden tirotear a todo o pobo. As autoridades están convencidas de que o pobo os axuda. E é así. É o pobo enteiro quen parece actuar. Hai que ter en conta que a todos únenos lazos familiares e de veciñanza. Por encima da traxedia que viviron os escapados, esta é unha historia de solidariedade dun pobo cos seus veciños”, sentenza Dominguez.