As cruces de caídos, como a de Vigo, resaltan aos verdugos

Foto: CAPOTILLO

A investigadora da memoria histórica presenta un libro no que fai unha homenaxe ás vítimas da represión franquista

A Voz - Jorge Lamas 26/11/2015

A cafetería Detrás do Marco, a presentación do libro Un cesto de mazás, de Montse Fajardo, no que se fai unha homenaxe ás vítimas da represión franquista. Acompañada polo investigador Luis Bará, o crítico literario Ramón Nicolás e Paloma Reigosa, neta da viguesa Urania Mella.

-¿Que conta no seu libro?

-Recorre 16 historias de vítimas da represión do 36. Está contado por eles, como no caso do soldado Antonio Pérez, de Redondela, e Antonio Alejandre, de Vilaxoán, derradeiro sobrevivente do campo de concentración da illa de San Simón. E en outros casos, as contan os seus familiares, que para min tamén son vítimas.

-¿Como narra esas historias?

-Eu son xornalista e intento que sexan as propias fontes quen as conten coas súas propias palabras e modos de falar, como no caso das mulleres do Grove, nas que lles conservo a gheada. Cada capítulo está contado dun xeito o máis próximo posible á propia fonte e como viviu a historia. É un relato xornalístico pero que tenta que sexan eles quen manteñan o fío da narración.

-¿Mantén o formato que empregou en Matriarcas? 

-Si, é parecido a ese libro coa diferenza de que entón eran as protagonistas quen contaban a historia en primeira persoa, e aquí, na maioría dos casos, son os seus achegados, tratando de manter os seus xeitos de falar.

-¿Considera que é necesario este tipo de libros?

-Máis que nunca. O vindeiro ano cúmprense oitenta anos do pronunciamento militar e corenta da chegada da democracia pero as vítimas están pouco recoñecidas. Hai moi poucas persoas que coñecen o que lle aconteceu aos seus propios veciños nas súas propias vilas. En cambio, polo país, segue a haber rúas con nomes como General Mola, e segue habendo cruces, como a de Vigo, que resaltan aos verdugos. Segue habendo recoñecemento dos verdugos e esquecemento das vítimas; hai moitas familias que non saben onde están enterrados os seus familiares. É necesario ter empatía con esas persoas.

-En Vigo soubemos onte que o Constitucional rexeito involucrarse no derribo da Cruz do Castro.

-É a tónica do que ven pasado dende hai corenta anos, os parabéns da democracia ao que pasou durante o franquismo. As vítimas seguen tendo a sensación de que os seus verdugos están aceptados. Unha cousa é o que é legal, e outra, o que é xusto.

-¿As mulleres foron dobremente vítimas da represión?

-É unha teima miña. Adoitamos poñer un acento especial sobre os homes porque son maioría nos asasinatos e no encarceramento, pero as mulleres non só padeceron esa represión senón que tamén houbo castigos específicos para elas, como a rapa do pelo, o aceite de ricino ou as violacións. Hai tamén un tipo de represión difícil de recoller porque moitas sentiron vergoña e a sufriron en silencio. Penso que todas as mulleres foron vítimas do franquismo, primeiro porque acabou cos seus dereitos e relegounas ao fogar. E sobre todo, porque as viúvas, dos fusilados, quedaban cos fillos e sen o principal sustento. Ademais quedaban sinaladas e sen oportunidades.

-¿Cal foi o caso que máis lle chamou a atención?

-Hai moitos e brutais, pero a min o que máis me impacta son pequenos acenos, como deixar a unha nena de seis anos sen ir a escola porque eran irmá dun represaliado. Eses pequenos acenos cos máis febles amosan a crueldade do fascismo.

-¿Foi moi complicado reunir tantas testemuñas?

-Tiven moitas axudas da xente que investiga na memoria e das testemuñas que me abriron as súas casas. No acto de Vigo vai estar Paloma Reigosa, neta da viguesa Urania Mella. O máis duro foi dende o punto de vista emocional porque as historias son durísimas e as contan os familiares das vítimas ou elas mesmas.

-¿Por que lle puxo este título?

-Nun texto de Luis Bará, que tamén investiga na memoria, dicía que entrevistara a Tucha García para falar do seu pai que estivera tres anos nun tubo na corte. Os falanxistas foron a buscalo e como non o atoparon, destrozaron unha maceira. Luis dixo que ía volver a casa de Tucha para levarlle un cesto de mazás e devolverlle un pouco do que o fascismo lle quitara. Pareceume unha metáfora moi fermosa para definir o que quero facer con este libro, devolverlle as familias a verdade despois de corenta anos de ditadura escoitando que eran uns asasinos, e outros corenta de democracia silenciosa.

Declaración de Vilaboa

 

Iniciativa Galega pola Memoria - Vilaboa, 28 de novembro de 2015

A historia dun país, unha democracia digna de tal nome, non se pode construír sobre o silencio, sobre o esquecemento das vítimas da represión, sobre a ocultación e a desmemoria que aínda perviven hoxe, 79 anos despois do golpe militar fascista, 40 anos após a morte do Ditador.

Proclamámolo aquí, á beira da ría de Vigo, a maior foxa común de Galiza, estación última dos corpos de ducias de sindicalistas, obreiros, traballadores fondeados nas augas deste mar frío, fermoso e profundo. Depósito de loitadores pola República e a liberdade cuxos corpos nunca voltaron.

Berrámolo aquí, fronte ao Lazareto, “a illa dos amores para a morte confiscada”, lugar de prisión, de sufrimento, de humillación, de fame, de frío, de morte. Da morte que presentiron os que saíron da illa para seren fusilados en Pontevedra e en Vigo. Da morte que sufriron os que saíron da illa de noite –as noites da raposa, chamábanlle os presos- rumbo a unha curva, a unha cuneta, a unha praia da que nunca volveron.

Dicímolo alto e forte aquí, ao pé da estrada que construíron centos de presos da illa con man de obra escrava. Neste lugar de memoria que queren prohibir os herdeiros do franquismo, o continuadores da ignominia , os instauradores do Esquecemento.

E neste lugar cargado de simbolismo, de memoria e de dor, denunciamos que o sistema político vixente se instaurou sobre o esquecemento, sobre a amnesia, sobre unha amnistía que contravén o dereito internacional e os dereitos humanos. 

Neste lugar anunciamos que non imos parar a nosa loita. Aquí fronte a San Simón, ao pé do cemiterio mariño, proclamamos unha vez máis a nosa decisión de seguir adiante no labor a prol da memoria histórica en Galiza. A nosa vontade de exercer con firmeza a defensa dos dereitos humanos a nivel local e no seo da Iniciativa Galega pola Memoria.

En consecuencia, e tendo en conta a singularidade do ano 2016 -80 aniversario do 36, do inicio da represión- facemos pública a seguinte táboa reivindicativa

1. Demandamos a aprobación dunha política pública da memoria de carácter estatal e por parte do goberno galego. Como punto de partida desta política, consideramos de máximo interese as recomendacións do informe do relator da ONU para os dereitos humanos, Pablo de Greiff. Entendemos portanto que a política da memoria debe fundamentarse no respecto aos dereito humanos; e particularmente no respecto ao dereito á Verdade, á Xustiza, á Reparación e a Non Repetición. En consecuencia co anterior, esiximos a derrogación da Lei de Amnistía de 1977.

2. Reclamamos aos gobernos municipais e deputacións –nomeadamente aqueles con gobernos de esquerdas- que inclúan a política da memoria histórica nas súas prioridades políticas.

3. Esiximos ao goberno galego que a Illa de San Simón volva ser Illa da Memoria, e acolla prioritariamente actividades relacionadas coa memoria histórica. Demandamos que nas visitas á Illa se informe con amplitude sobre o seu pasado como cárcere e como corredor da morte, e sobre as sacas das que foron vítimas ducias de militantes republicanos. E que se non se organicen actividades contrarias ao respecto polas vítimas da represión.

4. Demandamos a recuperación e reactivación –con financiación do goberno galego- do Proxecto Nomes e Voces para a investigación e divulgación sobre a represión franquista en Galiza. E a difusión pública da documentación do proxecto: imaxes, documentos escritos, gravacións...

5. Solicitamos o apoio por parte do goberno galego ao labor das asociacións de recuperación da memoria histórica.

6. Apelamos a consciencia democrática de maxistrados e maxistradas para que non amparen a fascistas, integrantes activos da ditadura franquista, aínda vivos; favorecendo o seu xulgamento no noso territorio, así como a colaboración co proceso xudicial aberto desde Arxentina contra o rexime franquista.

 
7. Solicitamos unha decidida política de cara a facilitar o acceso aos arquivos que albergan documentación relacionada coa represión, así como a dotación de medios para a clasificación e a divulgación dos fondos na rede.

8. Esiximos a desaparición da simboloxía franquista e de todo tipo de elementos que lembren a Ditadura e sexan ofensivos para as vítimas: nomes de rúas e praza, monumentos, símbolos...

9. Propoñemos a organización ao longo de 2016 -en colaboración con concellos e deputacións- dun programa de actividades de investigación, divulgación e homenaxe sobre as vítimas do franquismo. No que atinxe á divulgación, prestarase especial atención aos centros educativos. Neste eido, solicitamos a inclusión na programación dos diferentes niveis educativos, de materiais pedagóxicos sobre a historia recente, sobre o golpe militar do 36, e sobre as súas causas e consecuencias.

10. Demandamos a creación dunha rede galega de Lugares da Memoria, sinalizados mediante unha imaxe e simboloxía común. E a edición dun mapa guía dos Lugares da Memoria Democrática de Galiza.

Nesta iniciativa daráselle prioridade a lugares de represión, lugares de resistencia, espazos de solidariedade, foxas comúns, e a ría de Vigo como a maior foxa común de Galiza.

Aquí estamos, seguindo o ronsel que deixaron tantos homes e mulleres valentes, solidarias, xenerosos. En pé de loita, coma eles e elas, que retornan con nós da noite do esquecemento para convertírense en fachos de luz.

Fronte a San Simón, ao pé da ría, en Vilaboa, aquí estamos. Para reclamar Xustiza, Verdade, Reparación. E Memoria, sempre. 

Iniciativa Galega pola Memoria
Vilaboa, 28 de novembro de 2015

Comunicado Asc.Viguesa pola MH do 36 - Resposta as declaracions do Alcalde Sr. Caballero

Comunicado da Asociación Viguesa pola Memoria Histórica do 36 en resposta as declaracións públicas do Alcalde de Vigo Sr. Caballero sobre a resolución do TC con motivo da Cruz franquista do Castro de Vigo.

Asociación Viguesa pola Memoria Histórica do 36

A miña queixa ao P$o€ por permitir que o seu alcalde de Vigo negue o derrube da cruz fascista do Castro

Estación Atlántica: Non admisión recurso amparo Trib Constit x cruz fascista #Vigo gracias @PSOE @sanchezcastejon https://t.co/V4Odyh5EOy

— MJBarreiroLG (@mjbarreirolg) November 24, 2015

@PSOE @sanchezcastejon Gracias a vtras gracias impera negacionismo alcaldia de Vigo que sí ahora vamos y os Botamos pic.twitter.com/zVoWSgbVi6

— MJBarreiroLG (@mjbarreirolg) November 24, 2015

Non admisión a trámite do recurso de amparo do Tribunal Constitucional pola cruz do Castro

Achégase informe do Tribunal Constitucional

INFORMAMOS a socios, simpatizantes e colaboradores que impulsaron e colaboraron tecnica e/ou economicamente. Para todas e todos o noso agradecimiento e admiración.

Pechouse un capitulo pero o proceso segue: a loita continúa e a sociedade cada vez máis plural toma o relevo

Telmo Comesaña

Presidente Asociación Viguesa pola Memoria Histórica do 36

Presentación de “Un cesto de mazás. Memoria das vítimas do 36 e do tempo que veu” en Vigo

O alemán que desertó e viño a Vigo por amor

Imre Kukla, fillo de Hanns Oswald Kukla, é o responsable da tradución e edición deste libro escrito polo seu pai

Traducción Estación Atlántica

Hanns Oswald Kukla participou na II Guerra Mundial; estivo destinado en Vigo, Berlín, a fronte Rusa e Italia, onde se uniu aos partisanos. Regresou a Vigo onde se atopaba o seu gran amor. Agora publícanse as súas memorias

Atlántico - Rosé Carrera - Vigo 11/01/2015

Vigo é unha auténtica caixa de sorpresas que de cando en cando regala ás súas xentes historias épicas que devolven ao home a súa esperanza. Nesta ocasión, o seu protagonista é un soldado alemán, Hanns Oswald Kukla (Beuthen, 1914 - Innsbruck, 1956), cuxa vida, relatada en primeira persoa, foi rescatada por un dos seus fillos e ve agora a luz en forma de libro. ¡Tenia que suceder así! Diario de guerra de un desaparecido (1933-1946) é un canto ao pacifismo en plena II Guerra Mundial. E é, sobre todo, unha das poucas voces críticas contra o nazismo xurdidas na súa época entre os propios alemáns, que na maioría dos casos preferiron ver para outro lado e ignorar o horror do réxime nazi. "O meu pai tivo o convencimiento desde o principio de que era unha guerra perdida, que non tiña sentido". Imre Kukla Boán emociónase cando fala deste home ao que coñeceu moi pouco pero do que conservan na familia todos os seus escritos, documentados tamén con fotografías. El encargouse da tradución dos seus diarios que xa o seu pai redactara en forma de libro e que agora ha autoeditado, en alemán e español, en colaboración coa súa filla Inge e o seu primo Thomas Bronder.

A historia de Hanns Oswald Kukla é a de numerosos novos alemáns aos que o ascenso dos nazis ao poder sorprendeulles en idade de facer o Servizo Militar. Criado no seo dunha familia tradicional católica e de formación agrónoma, trala instrución tocoulle servir na Legión Cóndor. O seu destino como telegrafista neste corpo expedicionario que participou na Guerra Civil tróuxolle a Vigo en 1938 e, para poder operar mellor -a cidade era un auténtico niño de espías onde, desde o Cable Inglés e o Cable Alemán, vixiábanse os movementos de barcos e mercancías mutuamente-, foi presentado como corresponsal de prensa. "Así se introduciu máis fácilmente no que era a sociedade viguesa daquela época", engade o seu fillo, e así coñeceu tamén á que anos máis tarde conseguiría converter na súa esposa, a viguesa Teresa Boán.

Ao final da contenda española os alemáns regresaron ao seu país. Hanns Kukla, lonxe de licenciarse, viuse obrigado a continuar servindo como soldado no departamento de telecomunicaciones. Tal como relata no seu libro, e comenta tamén o seu fillo, estivo en Berlín, no Ministerio do Aire, onde conseguiu que o expulsasen para dar cos seus ósos, castigado, na prisión da Fortaleza de Torgau. De aí, foi enviado á fronte de Rusia, ás portas de Moscú, durante o duro inverno de 1943. Polo seu posto, sempre tivo información de primeira man do que pasaba realmente na guerra e, a base de 'triquiñuelas' e enxeño, logrou que a súa unidade fose destinada a Italia. O atentado a Hitler en xullo de 1944 foi o empujón final que necesitou para decidirse a desertar. Pero non se quedou aí a súa aventura: uniuse aos partisanos italianos e, acabada a guerra, colaborou en Roma cos aliados, ata que finalmente embarcou rumbo a España para reencontrase con Teresa Boán.

Klukla viviu en Vigo e Bilbao, onde se gañou a vida como cronista e comentarista político para numerosos xornais, tanto europeos como de América, entre eles "El Pueblo Gallego". Faleceu en Alemania mentres esquiaba. Preparaba o seu regreso ao seu país, xunto á súa familia, porque non se sentía cómodo na España de Franco. Os seus descendientes seguen asentados na cidade viguesa.

Charla-debate: A Memoria Historica de Mos

Os integrantes da Comisión da Memoria e Dignidade do 36 de Mos charlaran cos asistentes sobre o seu traballo para manter vívida na memoria a barbarie acaecida no franquismo e a sua loita pola xustiza e reparación das vitimas do fascismo español. Contaremos co prefersor Xaquin Pastoriza como presentador e moderador.

Previamente as 18:00h. faremos un acto de homenaxe a Comisión da Memoria e Dignidade do 36 de Mos na explanada da Adecuación, situada detrás do recinto das Pedriñas.

Sábado 14 de novembro ás 19:00h.

Coa participación da Comisión Memoria e Dignidade do 36 de Mos

Organiza: C.S.C.D. As Pedriñas Territorio Cultural

Avda. do Rebullón 24, Tameiga

Galicia, a guerrilla temprana

Benigno Andrade García "Foucellas", quizais
o máis coñecido dos guerrilleiros galegos

Traducción Estación Atlántica

Diagonal - Imanol 19/10/15

Debido ao triunfo fascista en terras galegas nos primeiros días da guerra civil, moitos republicanos de variada ideoloxía víronse obrigados, uns a ocultarse, outros a botarse ao monte, outros conseguiron chegar ata a veciña Asturias para loitar a favor da Republica, outros foron obrigados a alistarse no exército fascista e outros moitos foron apresados e/ou executados. Trataremos de seguir o rumbo aos libertarios que se botaron ao monte tanto no chamado periodo de fuxidos como no de guerrilleiros sen entrar a discutir si de verdade houbo tantas diferenzas entre un e outro.

Unha das primeiras noticias que temos é a morte en enfrontamento armado do cenetista Alejandro Costas Fernández o 13-8-1936 en Soutelo-Salceda de Caselas, dous días despois aparece o cadáver tiroteado no monto do Foxo do libertario coruñés Ramón Ponte Rivas . O 24 de decembro dese ano, nunha batida pola Sierra de Galleiro son abatidos tres libertarios dos que descoñecemos máis datos. Manuel Bergantiños Pouse foi capturado nas proximidades da Coruña en marzo de 1937 e fusilado en outubro do mesmo ano. Tamén en durante o ano 37 foron asasinados nos montes de Viveiro Balbino Gómez Rodríguez en marzo e posteriormente Candido Soto Gómez. O 25-6-1937 é abatido tras un enfrontamento armado o cenetista Alfonso Pérez Cornejo no monte Tureira, formaba parte dunha cuadrilla de fuxidos. Sabemos que estiveron fuxidos pero descoñecemos o que a sorte lles deparó aos libertarios de Almeiras José Castro Seijo e José María Galán Becerra do mesmo xeito que ao veciño de Casal Nicolás Uzal Campos.

Gráfico explicativo sobre voaduras de ferrocarril difundido en Galicia

Nas illas Cies andaron fuxidos un grupo de 7 ou 8 persoas ata ben entrado 1937, a maioría destacados cenetistas da zona, á espera dun barco que os sacase de alí, que finalmente non chegou. Entre eles Antonio Ferrari  Rodal 'O Carabelo', Antonio Fernández Ferrari 'O Amaro', Bernardo Lemos González e Manolo Soliño Soliño 'Carolitos', destes, os dous últimos foron asasinados nas illas, 'O Amaro' entregouse meses despois e 'O Carabelo' entregouse logo de finalizada a guerra.

O 4-11-1937 trala caída da fronte asturiano, e a súa volta a terras galegas, un numeroso grupo de combatentes do batallón 219 Galicia, que estaban dirixidos polo libertario José Moreno Torres tivo un grave enfrontamento no porto do Acebo (Fonsagrada) con gardas civís e falanxistas, no que perderon a vida o propio José Moreno e 12 dos seus compañeiros. José Moreno botouse ao monte en xullo, estando fuxido ata decembro de 1936, cando puido saír de Galicia en compañía doutros 22 anarquistas a bordo de 'A Libertaria', desembarcando en Xixón e alistándose ao Batallón Galicia. Unha vez caído a fronte norte, xunto a unha quincena de cenetistas da súa unidade, deciden volver polo monte desde Xixón onde se atopaban, ata Galicia. Xunto a el, Manuel Bugallo Lois, Jaime Machicado Llorente, Jesús Martínez Castro, Maximino Martínez Fernández, Odilo Masid Masid, Emilio Novás Naya, Manuel Ramos Escariz, Luís Rafael Villar Sánchez e posiblemente Julián Carballo Gómez, Moisés Erguido Blanco, Víctor Paradela Ríos e Julio Roca Gantes. A noite do 29 ao 30 de outubro chegan ata o porto do Acebo, onde fixeron dous grupos e durmiron en senllas cantinas. A que estaba máis penetrada en Galicia foi asaltada por un numeroso contingente de falanxistas e gardas civís, sorprendendo ao grupo de nove que alí se atopaban, sendo apresados e executados. O outro grupo, alertado polos disparos, entabló combate cos asaltantes, matando ao falanxista Emilio Villar. Finalmente, nos días posteriores, foron capturados e executados Manuel Bugallo, Julián Carballo e José Moreno. Tamén foi capturado Julio Rocas, aínda que descoñecemos a súa sorte. Os únicos que conseguiron saír ben librados foron Moisés Ergueito e Víctor Paradela.

Libertarios fuxidos en "A Libertara". Morenos Torres e
outros compañeiros de fuga morrerían despois na emboscada
do Acebo

Desde o triunfo do golpe de estado, bótanse ao monte a partida dirixida polo anarquista Manuel Prado Pereira 'Lolito' quen van funcionar polos alrededores de Gondomar (Pontevedra), a parte de 'Lolito', a partida conta con outros 5 membros. Ademais de varios roubos a man armada, dedicábanse a acosar a delatores da zona. Sabemos que en febreiro de 1938 acabarán coa vida dun tratante de madeira portugués en Priegue-Panxón por consideralo informador da garda civil. Esta partida funcionará ata finais de ano, en novembro, tras un enfrontamento armado nas proximidades de Vigo serán detidos catro dos seus membros, pouco despois serao o propio Manuel Prado en Baiona, sendo posteriormente executado. Sabemos da participación nesta partida, polo menos temporalmente de Francisco Pintado Pérez.

Tamén desde xullo do 36 levaban ocultos no monte o grupo encabezado polos ácratas Víctor Romero Pazo 'Zorrilla', José Fernández Álvarez 'Severo' e José Alonso Álvarez 'Berzas'. Algunhas das noticias que coñecemos sobre eles é que o 27-3-1939 asaltan 5 domicilios en Lameiro-Sárdoma, tres días máis tarde, 3 domicilios en Salgueira-Sárdoma. Finalmente, o 4 de abril, nas proximidades de Vigo, tras un enfrontamento coa benemérita, resultan abatidos 'Severo' e 'Berzas'.

Pola zona de Vilagarcía de Arousa, durante os anos da guerra civil rexistráronse diversos sabotajes contra o alumado público e as vías de comunicación, entre os saboteadores, atopamos aos libertarios José Vidal Bugallo 'Robles' ou Ramón Díaz Hermo.

De Cervantes, Lugo, era a partida familiar dirixida polo libertario Abelardo Gutiérrez Alba, quen trala caída da fronte norte e regresar á súa terra, botouse ao monte xunto aos seus irmáns Jovino e Baldomero, a súa irmá Domitila, a súa nai Consuelo e un irmán desta última chamado Segundo. A maior parte de ell@s acabarían engrosando as filas da federación de guerrillas uns anos máis tarde. Tamén acabou engrosando as filas da federación Eduardo Pérez Veiga 'Tameirón' outro dos derrotados trala caída da fronte norte e que tamén dirixiu unha pequena partida polas terras do sur de orense.

O guerrilleiro cervantino Abelardo Gutiérrez Alba

No verán de 1939, un grupo formado polos anarquistas José Garrido Pasandín e o seu fillo Eduardo Garrido Otero, Amador Domínguez Pan e José Seijo Don eliminan ao axente do SIMP José Barcia Rioboó, no término de Gándara. José Garrido e o seu fillo serán detidos e posteriormente executados, mentres que os seus compañeiros terán unha prolongada carreira nas guerrillas galegas.

Na partida do comunista 'Patitas' que actuaba polas proximidades do Ferrol, atopamos aos libertarios Juan Ares López 'Pallares', Francisco Barcia Casanova 'Paco da Casanova', Jesús López Ardao 'O de Someiro' de quen sabemos que atentou en novembro de 1944 contra o falanxista José Rodríguez 'O Lugués' en Campolongo, Ramiro Martínez López 'Zapateiro' e Victor Bértalo.

Na partida pontevedresa de 'Os Maletas' atopamos a José Luís Quintas Figueroa 'Quintas'.

José Luis Quintas Figueroa "Quintas"

Na zona fronteriza da Raia descubrimos ao militante confederal Juan Salgado Ribeiro, 'O Juan'.

O que posiblemente fose o guerrilleiro máis coñecido de terras galegas, Benigno Andrade García 'Foucellas' era militante libertario aínda que posteriormente foi moi influído polo PCE, montou unha partida na que tamén atopamos a cenetistas como Antonio Sánchez Veiras 'Antonio Varela', Basilio Calvar Solla 'O Roxo de Domaio', Jesús Lavandeira Pérez 'Ladrillo', Andrés Pérez Lavandeira ou Joaquín Sánchez Patiño. Este grupo movíase pola zona de Curtis.

A partida dos irmáns Rodríguez González, Antonio e Eulogio, supuestamente capitaneada polo primeiro deles, ambos libertarios, aos que tamén acompañaba Salvador Gil Moure 'Carolo' e un tal Justo. Este grupo funcionou durante os primeiros 40 pola zona de Chantada e Carballedo. A garda civil acusounos entre outras cousas do asasinato dun capitán de aviación na estrada de chantada a Monforte, de causar outras dúas vítimas na estrada que leva a Orense e do asalto a un coche de feiras. Antonio e Eulogio participarán posteriormente na invasión do val de Arán encadrados na 21ª brigada e despois no AGLA.

Os irmáns Eulogio, Antonio e Custodio Rodríguez González

Dos seguintes guerrilleiros libertarios, coñecemos os nomes pero non temos datos relevantes sobre as súas partidas nin zonas de actuación, Antonio Alejandre Ramos, Antonio Calviño actuaba pola zona ourensá de Alláriz, foi apuñalado por detrás en 1953, Daniel Calvo Rodríguez, abatido pola garda civil o 19-7-56, hai un Dá Silva, que poida que fose José Dá Silva Bartomeu 'Moreno', pero non podemos confirmalo, Antonio González Pérez 'Tono' estivo tres anos no monte, ata 1939, entón pasou a Francia, anos despois estaba como guía confederal na zona de Euskadi, (tamén exerceu de mugalari Juan Romeu Ramos), Eusebio González Pedreira, José Liró Louro 'Pepe o Cocheiro', José López Chao, Juan Mosquera Vázquez, Eduardo Rego Álvarez, Santiago Rey, José Rosende Calvo 'Negro' e Cándido Soto Gómez.

Integrados nas diversas agrupaciones do Ejercito Guerrilleiro de Galicia dirixido polos comunistas, atopamos a varios militantes confederales, entre eles, Benigno Andrade García 'Foucellas', Francisco Barcia Casanova 'Paco dá Casanova', Claudio Díaz Milía 'Manolete', Manuel e José María Díaz Pan 'Rogelio' e 'Jaime' respectivamente, Amador Domínguez Pan 'José Pimentel', Gregorio Dopico Fernández 'Bolichero', Jesús Iglesias Escourido 'O Tizón', Jesús Lago Díaz, José López Ardao 'O de Someiro', Elías López Armesto 'Pajaro', Vicente López Novo 'Rufino', José Pedreira de la Iglesia 'Queimarán', Ceferino Rodríguez Arias 'Bailarín', Juan Salgado Rivero 'O Juan', José Santiago Temprano 'Henares' e José Seijo Don 'Ramón'.

José Pedreira de la Iglesia "Queimarán".

Integrados na plural Federación de Guerrillas León Galicia, atopamos aos libertarios galegos Eduardo Pérez Vega 'Tameirón', Abelardo Gutiérrez Alba, Antonio López Fernández 'Corchas' e Ceferino Rodríguez Arias 'Bailarín'.

Noticia sobre os combates entre guerrilleiros e gardas
en Cambedo en 1946

Fontes: O movemento libertario en Galiza. 1936-1976 (Dionisio Pereira e Eliseo Fernández), Terra e tempo Nº 163/170 (vvaa), Entremontes Nº 3 (vvaa), Enciclopedia histórica del  anarquismo español (Miguel Iñiguez), Proceso e morte de Luís Nodar (Juan Sobrino e Manuel Domínguez), A represión franquista en Galiza , actas do congreso dá memoria Narón 2003 (vvaa), O batallón Galicia nº 19 (Eliseo Fernández), http://losdelasierra.info/  e  http://vitimas.nomesevoces.net/gl/

O Concello de Nigrán retoma as homenaxes oficiais a veciños represaliados e asasinados polo franquismo.

Monumento Volta dos Nove do ano 2007

Valminor.info

A demorada estrea da película “A volta dos nove” de Antonio Cairo dou inicio a unha serie de actos que en solitario ou en colaboración con asociacións civís o Concello de Nigrán promoveu en materia de memoria histórica. Continuou o sábado coa participación na homenaxe á Volta dos 9 que organiza todos os anos o Instituto de Estudos Miñoranos en Baiona. E dende alí o goberno anuncia que dará comezo unha serie de actividades na materia cara ao 2016 cando se cumpra o 80 aniversario do golpe de Estado de Francisco Franco.

O alcalde Juan González, autor de varios libros de investigación sobre a represión franquista en Nigrán e o Val Miñor,  convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo” e anima a que se asista aos actos.

Pase da Volta dos Nove

O documental ‘A volta dos nove”, dirixido polo gondomareño Antonio Caeiro, foi visto  por primeira vez en Nigrán o venres 16 de outubro no Auditorio Municipal coincidindo precisamente co 79 aniversario dos brutais asasinatos falanxistas de nove veciños do Val Miñor, cinco deles de Nigrán.

A película foi estreada o ano pasado en Vigo e posteriormente en Gondomar a instancias do Instituto de Estudos Miñoranos, despois de que o anterior goberno do PP non cedese espazo para elo no Auditorio de Nigrán.

Agora dende o Concello sinalan que o alcalde  Juan González, convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo e anima a que asista á proxección”.

Ofrenda floral e actos en Sabarís e Baiona

Ademais, o goberno local uniouse á tradicional ofrenda floral do Instituto de Estudios Miñoranos (IEM) o sábado 17 de outubro no cemiterio de Sabarís e posteriormente na coñecida como curva da ‘Volta dos nove”, en Baredo e baixo a obra do escultor Fernando Casás, onde foron fusiladas estas persoas.

As execucións de veciños do Val Miñor en outubro do 36.

Lembran dende o Concello de Nigrán que a execución de nove veciños do Val Miñor foi froito “da vinganza e represión dos falanxistas polo suceso do día anterior en Sabarís, cando no asalto das forzas nacionais á casa dos irmáns republicanos “Os Ineses” morreron estes e tamén un dos falanxistas”.

Engaden que horas despois os partidarios do golpe de Estado colleron a nove veciños detidos na prisión do Frontón, en Vigo, e os fusilaron na curva de A Bombardeira, en Baredo.

Cinco eran de Panxón (Nigrán) e os cinco eran mariñeiros:  Manuel Aballe Domínguez, de 41 anos; Felicísimo Antonio Pérez Pérez, de 44 anos; Generoso Valverde Iglesias, de 37 anos; Modesto Fernández Rodríguez “O Rei Chiquito”, de 47 anos; e Manuel Barbosa Durán, de 30 anos que aínda natural de O Burgo (Baiona) tamén vivía en Panxón.

Canda eles foron asasinados Elías Alejandro Gonda López, labrador de 36 anos de Sabarís; Francisco Manuel Lijó Pérez, mariñeiro de 34 anos de Baíña; Fidel Leyenda Rodríguez, tamén mariñeiro de Baíña de 51 anos; e José Rodríguez González “O Pelonio”, mariñeiro de Baiona de 45 anos.

“Unha tráxica historia de vinganzas e morte que supuxo nove familias de Nigrán e Baiona destrozadas pola senrazón dunha guerra civil e que deixaría unha pegada imborrable na memoria dos miñoranos, xa que durante os 40 anos de ditadura militar nove cruces apareceron marcadas na terra ou nas rochas de Baredo para que ninguén esquecera o vil asasinato de oito mariñeiros e un labrador que nada fixeran”, afirman.

Cara ao 80 aniversario do Golpe de Franco.

O goberno de Nigrán quere continuar estas actividades no eido da memoria histórica cara ao 2016 cando se cumprirán 80 anos do golpe de Estado, co obxectivo “divulgar o impacto da loita e da represión no municipio e dar así cumprido homenaxe a todos aqueles que loitaron pola liberdade e pola democracia”, avanza o rexedor, Juan González.

"O fiscal militar arrepentiuse toda a súa vida de haberlles xulgado"

Flor Baena e Eva Solla, familiares dos vigueses fusilados no 1975

Traducción Estación Atlántica

Rosé Carrera. Vigo Atlantico.net 28/09/2015

Flor Baena, irmá de Humberto Baena, leva corenta anos defendendo a honarabilidad do seu irmán, cuxa única culpa foi publicar unha esquela nun xornal local tralo asasinato dun obreiro en Vigo naqueles convulsos días de 1975. As vías emprendidas ante a Xustiza española pecháronse. Agora, as súas esperanzas están postas nun xulgado arxentino e na ONU.

Emocionada polo número de persoas que acudiron este ano á homenaxe?
Moito. Todos os anos non o esquecen.

Como se atopa os trámites legais para reparar a figura de Humberto Baena?
O proceso está agora en Arxentina, coa xuíza Servini, (investiga os crimes do franquismo e pediu a extradición de varios supostos maltradores). Este mes foi á ONU para que se saiba máis o caso. A ver en que queda, porque a cousa non pinta moi ben.

Que pasou en España?
Levouse o proceso ao Tribunal Constitucional, pero rexeitárono porque naquela época non había Constitución en España. Levámolo ao Tribunal de Dereitos Humanos da Haya, pero España non asinara a Carta de Dereitos Humanos, pero iso non hai que asinalo; é algo que hai que respectar. Na ONU tamén o rexeitaron porque o viron na Haya.

Están nun punto morto, salvo pola vía arxentina.

Estamos estudando algunha outra alternativa, porque empezan a aparecer testemuños. Un fillo do fiscal militar que os xulgou dixo que o seu pai arrepentiuse toda a vida de celebrar aquel xuízo e que nunca se debía xulgar.

Corenta anos despois, cal é a súa opinión sobre o tratamento que fai España ás vítimas do franquismo?
Pon todas as trabas posibles para que non se esclarezan os feitos. Ata agora, non deixan acceso aos expedientes e si entréganos fano tapando os nomes con típex, censurados. Iso demostra que o que fixeron foi unha chapuza.

Ata 1948 non terminou a Guerra en Oia (Vigo)

Membros do sindicato agrícola de San Miguel en maio de 1934

O vigués Bernardo Vazquez Acuña publica a súa obra "Memoria dunha parroquia republicana"

Faro de Vigo - Elena Villanueva | Vigo 01.10.2015 

Na mañá do 16 de xullo de 1946 terminaba a Guerra Civil na parroquia viguesa de Oia. Ese día, o último escapado da zona, Javier Costas Comesaña, entregouse na Comandancia e con el púxose fin aos 12 anos de máis que se estenderon as represións e ataques na zona. O escritor Bernardo Vázquez pon voz aos seus protagonistas.

Toda parroquia garda unha historia detrás. A de San Miguel de Oia atópase encadernada e plasmada en...
Ler máis 

Homenaxe aos asesinados do fascismo franquista en Mos

Vigo lembra aos represaliados vigueses Baena e Sánchez-Bravo

O cemiterio de Pereiró acolle un acto na súa honra no 40 aniversario do seu fusilamento durante o franquismo

Redacción Faro de Vigo  27/9/15
Fai corenta anos foron fusilados. Pagaron coa súa vida pola súa loita pola liberdade. Hoxe, o cemiterio de Pereiró acolle un acto de homenaxe aos vigueses Xosé Humberto Baena e José Luis Sánchez-Bravo, loitadores antifranquistas executados polo réxime franquista o 27 de setembro de 1975.

En Pereiró, representantes políticos e sociais lembraron aos mozos asasinados cando tiñan pouco máis de 20 anos, léronse poemas na súa honra e colocouse unha bandeira republicana na tumba de Baena.
Estes dous mozos vigueses, incansables loitadores da liberdade, foron condenados tras confesar despois de torturas e manipulacións nun xuízo sen a mínima garantía de defensa. Con todo, a pesar do intento do réxime, estes mozos non caeron no esquecemento.

Acto de Homenaxe a Xosé Humberto Baena no cemiterio de Pereiro de Vigo

Galería de fotos da Iniciativa Galega pola Memoria  

Unhas 300/350 persoas asistiron hoxe no cemiterio de Pereiro de Vigo ao acto de homenaxe en lembranza de Xose Humberto Baena e tamén de Xosé Luis Sánchez-Bravo, Ramón Garcia Sanz, Angel Otaegi e Yon Paredes Manot “Txiki asasinados pola ditadura franquista o 27 de setembro de 1975 . 

O acto abriuse coa lectura pola miña parte dunha declaración en nome da Comisión 27 de setembro ( vai en arquivo adxunto). Logo Mari Luz Maset leu unha carta que Ramón García Sanz escribiu ao seu irmán e única famila (enfermo de poliomenitis e impedido nun hospital de Zaragoza) días antes da súa execución e onde lle deixaba todas as súas pertenzas. A continuación Luis Viñas, leu un fragmento do relato El Relog que Baena escribira días antes da súa morte. Proseguiuse coa lectura de sendos poemas escritos para a ocasión por Manuel Pipas e Manuel Sio. Acto seguido Laura Quintillán ofereceu ao violino un fragmento dunha sonata de J.S Bach. Despois da intervención do poeta Xosé María Álvarez Cáccamo que escolleu a lectura duns versos do seu libro “De mañá que medo”, oa cto rematoi coas intervencións de Eva Solla e Flor Baena, curmán e irma respectivamente de Xose Luis Sánchez-Bravo e de Xosé Humberto Baena 

27 DE SETEMBRO DE 1975-27 DE SETEMBRO DE 2015 

40 ANOS DESPOIS DUNS ASASINATOS DE ESTADO 

O 27 de setembro de 1975, a cidade de Vigo e o mundo enteiro estremecíase diante das derradeiras penas de morte executadas en Europa por motivos políticos. Cinco loitadores antifranquistas eran asasinados logo de ser detidos e procesados nuns xuízos farsa realizados baixo xurisdición militar, en consellos de guerra sumarísimos. Foron condenados a morte en sentenzas ditadas de antemán, en base a probas inexistentes e sen testemuñas presenciais, sustentadas exclusivamente en declaracións autoinculpatorias obtidas baixo tortura. Estes feitos golpearon sobre todo a nosa cidade, porque entre os cinco asasinados, dous, Xosé Humberto Baena Alonso e Xosé Luís Sánchez Bravo-Solla eran veciños de Vigo. Xunto a eles caian tamén diante do pelotón de fusilamento Ramón García Sanz, Juan Paredes Manot”Txiki” e Angel Otaegi. 

Para todos e todas os que creemos na necesidade de verdade, xustiza e reparación das vitimas da ditadura é unha obriga inescusable que a lembranza deste tráxico acontecemento non esmoreza ou desapareza para sempre da memoria colectiva. 

Cúmprense hoxe cuarenta anos desde aquel 27 de setembro. E desde hai trinta e nove, os amigos e amigas, compañeiros e compañeiras e camaradas de Xose Humberto Baena e tamén de Xosé Luis Sánchez-Bravo, vímonos xuntando aquí coa idea clara de manter viva a súa lembranza, celebrando actos como o que hoxe nos convoca diante da tumba de Pite. Sexan pois benvidas todas aquelas persoas que hoxe nos acompañan por primeira vez. 

Porén, a nosa presencia aquí non pode nin debe constituír só un acto de emocionada e irada lembranza dos compañeiros mortos. Ninguén ten dúbidas cando se trata de reivindicar con orgullo a memoria dos que, coas armas na man, loitaron para defender a lexitimidade do goberno da República. Ninguén ten dúbida tampouco á hora de calificar aquela loita como un combate xusto na defensa da legalidade. Pois ben, hoxe nós estamos tamén aquí para reivindicer e sentirmonos orgullosos da loita que Baena e tantos outros, homes e mulleres, mantiveron contra a ditadura franquista. 

Cómpre non esquecer que a loita dos que defenderon a lexitimidade republicana contra o golpe militar fascista de xullo de 1936 –comunistas,socialistas, anarquistas, nacionalistas, obreiros e campesiños, xentes sen adscripción política, antifascistas todos, republicanos en fin, - foi a mesma loita que mantiveron Baena e os seus compañeiros asasinados e outros loitadores e loitadoras contra o fascismo. 

Por iso, diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

ESIXIMOS Verdade Xustiza e Reparación moral, social e xurídica para todos os que, homes e mulleres, loitaron contra a ditadura e foron as súas vitimas 

Por iso, diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

ESIXIMOS a anulación dos xuízos da ditadura 

Por iso, diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

ESIXIMOS a fin da impunidade e a extradición a Arxentina de todos os asasinos, torturadores e políticos cómplices da ditadura, para que sexan xulgados por crimes contra a humanidade 

E tamén por iso e diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

RECLAMAMOS das forzas políticas e sindicais e das organizacións e asociacións veciñais que actúan na nosa cidade que colaboren con nós para esixir á Corporación municipal que adique un espazo público á lembranza de Xosé Humberto Baena e dos seus compañeiros asasinados polo franquismo. 

Moitas grazas 

COMISIÓN 27 DE SETEMBRO 

Vigo 27 de setembro de 2015

Acto de homenaxe en Pereiró

"Aquela bala esnaquizou a toda a nosa familia"

Faro de Vigo 26.09.2015 

A "Comisión 27 de setembro" formouse en 1995 en Galicia entre amigos e camaradas de Xosé Humberto Baena, para conmemorar o 20 aniversario dos asasinatos de Estado. Agora que se cumpre o 40 aniversario e grazas á participación cidadá, lograron sufragar dous grandes valos publicitarias que lembran aos fusilados en vías céntricas de Vigo e tamén publicar dúas necrolóxicas na súa memoria en FARO. O cemiterio de Pereiró acolle mañá ás 12.00 horas un acto de homenaxe que se celebra en Vigo desde 1976 -hai 39 anos ininterrompidos- . Lembrarán a Baena e a Sánchez- Bravo con poemas e intervencións e colocarán flores coas cores da bandeira republicana na tumba de Xosé Humberto.

Valados en memoria dos asasinados o 27 de setembro de 1975

Avenida Europa rotonda Navia

Avda. Clara Campoamor. Saida do hospital novo hacia Vigo, no vial da Universidade 

 Estes valados que aquí  remito en arquivo adxunto, estarán colocados ata o día 29 deste mes en Vigo. Foron costeados coas aportacións económicas de moitos e moitas de vos. Moitas grazas. Pero aínda queda pendente a publicación en Faro de Vigo dunha  grande esquela, laica, reivindicativa e memorialista que sexa quen de golpear a conciencia do pobo e, ao tempo, axude a realizar  un exercicio de memoria e homenaxe aos que deron a súa vida loitando contra a dictadura.

Para poder sufragala permanece aberta un numero de conta de Abanca ES20 2080 5217 2130 4000 2915 na que podedes facer as aportacións económicas que consideredes oportunas, debendo indicar no concepto 27 DE SETEMBRO 2015.

Grazas outra vez a todas e todos

Celso López

Pola Comisión 27 de Setembro

PD Pregamos  difusión

"Os últimos fusilados do Franquismo foron vítimas dun simulacro de xustiza"

Traducción Estación Atlántica

"Papá, mamá: execútanme mañá. Quero darvos ánimos. Pensade que eu morro, pero que a vida segue".

Atlántico - Ana Fuentes - Vigo 9/9/15

Estas primeiras liñas da carta que o vigués Xosé Humberto Baena escribiu aos seus pais antes de ser fusilado na madrugada do 27 de setembro de 1975 ilustran a portada de "Mañá cando me maten. As últimas ejecuciones do franquismo", de Carlos Fonseca (Madrid, 1959). Entre os cinco fusilados estaban o vigués Xosé Humberto Baena e José Luís Sánchez-Bravo, de Gondomar. O xornalista e escritor preséntao hoxe ás 19:30 horas na Casa do Libro.

Como chega ao tema dos últimos fusilados do franquismo?
Este ano cumpríase o corenta aniversario e a min todos estes temas da Guerra Civil e a posguerra interésanme e pareceume un bo momento para abordar un tema do que pasaron moitos anos e é bastante descoñecido. Sobre todo penso nos que naceron logo da morte do dictador, que descoñecen o tema ou teñen un coñecemento bastante difuso.

Conta na introdución que se atopou moitas dificultades para acceder á documentación. pasou moito tempo pero parece que non foi tanto.
Si, porque temos unha lei de patrimonio histórico que establece que a documentación daquelas persoas das que se coñeza o seu falecemento é de acceso público transcorridos 25 anos, pero dos que non conste ou non falezan son 50. Aquí hai condenados que foron fusilados e eu tiña autorización das familias, pero hai outros que faleceron pero despois. A situación é bastante absurda porque teño autorización das familias, que teñen dereito a acceder ás causas. Ademais, facilitáronlleme copia dos sumarios de dous dos procedementos censuradas, tachando nomes e datas de forma bastante absurda. Incluso a sentenza facilítalleme de forma incompleta, cando hoxe os xulgados facilitan sentenzas todos os días. E dáse a paradoja de que sentenzas de fai corenta anos, que o Parlamento declarou ilexítimas coa Lei de Memoria Histórica, non se poden consultar íntegramente. Grazas a que os avogados tiñan copias puiden completar os procedementos.

Logo de ver a documentación, os sumarios e falar coas familias cal é a súa opinión sobre aqueles acontecementos?
Clarísima. Foron vítimas dun simulacro de xustiza. Hai probas que se obtiveron mediante torturas, noutros casos as probas manipuláronse e recorreuse a procedementos sumarísimos que convertían nun teatro calquera simulacro de xustiza. Instruíanse co coñecemento exclusivo do xuíz e o fiscal, os acusados permanecían incomunicados durante toda a instrución, só cando se daba por terminada a investigación dábase traslado á defensa, que tiña un periodo de catro horas para ler o expediente, entrevistarse co seu cliente e propoñer medios de proba, que eran rexeitados na súa práctica totalidade. Había unha condena de antemán. Houbo once condenas de morte, seis foron conmutadas e executáronse cinco. Tocoulles a eles coma se tocoulle a calquera dos outros.

Iso para a familia debe ser aínda hoxe moi duro.
Pois si. Por iso foi especialmente emotivo falar con Flor e coa noiva de Baena, que me contou en primeira persoa como os carearon a ambos e como Baena estaba esnaquizado polas torturas, non podía nin falar. Ela sostivo con firmeza que non lle coñecía de nada e grazas a iso puido salvarse. Falar coa irmá de Sánchez-Bravo, que estivo toda a noite previa aos fusilamientos con el. Falar coa muller de Sánchez-Bravo que tiña 21 anos e estaba embarazada. Todos estes testemuños en directo seguen mantendo unha forza tremenda. Todos teñen os feitos moi presentes.

Flor Baena: "A persecución ao meu irmán empezou por mor dunha necrolóxica que puxo en Faro"

A familia do vigués asasinado loita desde hai 40 anos para tratar de demostrar a súa inocencia -"Eu e a miña nai pensamos que o perdoarían; ao final só quedounos chorar"

Faro de Vigo - Elena Villanueva | Vigo 10.09.2015

O escritor Carlos Fonseca presentou onte en Vigo a súa nova obra histórica, "Mañá cando me maten". 

O autor non puido estar mellor acompañado durante a charla e posterior firma de libros. Flor e Fernando Baena, irmáns dun dos fusilados galegos que narra a obra, non quixeron faltar á presentación da novela. Os asistentes, ademais de escoitar as peripecias persoais de Carlos Fonseca á hora de escribir o libro, puideron 'revivir' os feitos en primeira persoa grazas a Flor Baena, quen non dubidou en contar como se viviu na súa familia o fusilamento do seu irmán, Xose Humberto Baena.

Este vigués, natural da parroquia de San Pedro de Xárdoma, loitou contra todo e contra todos por defender a xustiza, pero finalmente terminou fusilado en Hoyos de Manzanares sendo, xunto con outro catro homes, os últimos asasinados do réxime franquista. Agora, 40 anos despois, a súa irmá non dubida en lembrar a historia que levou ao seu irmán ante as metralletas da Guardi Civil aquel 27 de setembro de 1975.

A historia do seu fusilamento comezou cinco anos antes. Xose Humberto buscaba desesperadamente traballo. "Tiña antecedentes por mor dunha manifestación, polo que terminou traballando en Fumensa ata o 1975", explica Flor Baena. O 1 de maio dese mesmo ano produciuse unha revolta, na que el non chegou a participar.

"Nela, un policía de paisano disparou ao aire e matou a un traballador, Manuel Montenegro. Ao decatarse, o meu irmán e outros compañeiros puxeron unha necrolóxica en FARO. Tivo que dar o seu DNI. Días despois empezaron a deter aos que pagaron a necrolóxica", relata. As detencións comezaron polo marido da propia Flor Baena. Ante isto, Xose Humberto fuxiu a Madrid.

Foi acusado dun atentado
O 14 de xullo produciuse un atentado na capital, e o 22, ás 22.30 da noite, os axentes da Garda Civil detéñeno. "Decatámonos polo telexornal de que o acusaban de ser o autor material do atentado", explica unha Flor Baena xa máis nerviosa que ao comezo.

Tras 26 días incomunicado nunha cela de 3 metros, a familia empezou a poder falar con el. No xuízo, celebrado o 11 de setembro, piden pena de morte. A familia escribiu unha misiva ao principe, naquel momento Juan Carlos de Borbón, pero a súa resposta foi tajanate. "Non era da súa competencia. Non podían facer nada". Días despois, o 27 de septimbre, Xose Humberto Baena foi fusilado.

"El sabía perfectamente que non volvería a casa, pero nós, sobre todo a miña nai, aínda confiabamos en que cando o meu pai e o meu irmán Fernando foron a Madrid o día 26 volverían con el. Finalmente non puidemos facer outra cousa que chorar, e agora loitar para que se recoñeza a inocencia do meu irmán", sentencia Flor Baena.

Presentación do libro "Mañana cuando me maten. Las últimas ejecuciones del franquismo"

A Comisión 27 de setembro de 1975
Convocavos a asistir o vindeiro mércores 9 se setembro ás 19:30h. na Casa del Libro de Vigo (Velázquez Moreno 27) á presentación de "Mañana cuando me maten. Las últimas ejecuciones del franquismo" (La esfera de los libros) do que é autor o xornalista Carlos Fonseca.

Intervirán, xunto ao autor, Flor Baena, irmá de Xosé Humberto Baena