Moción en Narón relativa á conmemoración o 14 de Abril da proclamación da II República

Naron Esquerda Unida 31 mar. 2016

Parafraseando a ese gran comunista e poeta que foi Miguel Hernández, que rematou a súa luminosa vida un mes de Marzo de fai 74 anos nunha cadea fascista, “Xamais renunciaremos nin ao máis vello dos nosos sonos”. 

O 14 de abril cumpriranse 85 anos da proclamación da II República, o primeiro réxime democrático da nosa historia que instaurou un verdadeiro Estado de Dereito e proclamou a primeira constitución democrática de España. Esta Constitución plasmou o principio de igualdade dos españois ante a lei, ao proclamar España como “unha república de traballadores de toda clase que se organiza en réxime de Liberdade e de Xustiza”, o principio de soberanía popular, establece o sufraxio universal para homes e mulleres maiores de 23 anos. En economía a propiedade privada quedou suxeita aos intereses da economía nacional, constituíuse un “Estado integral, compatible coa autonomía dos Municipios e as Rexións”, o principio de laicidade “o Estado, as rexións, as provincias e os Municipios, non manterán, favorecerán, nin auxiliarán economicamente ás Igrexas, Asociacións e Institucións relixiosas”, ademais recoñeceuse o matrimonio civil e o divorcio así como o ensino primario laico, gratuíto e obrigatorio, e recoñécese a liberdade de cátedra.

Este sistema democrático acabou coa derrota na Guerra Civil para dar paso a máis de 40 anos de franquismo, de represión e de retrocesos.

O 14 de abril ten que ser unha data reivindicativa para reclamar o dereito á República e facer unha homenaxe a todos os alcaldes e concelleiros que coma nós defendían entón a legalidade e os intereses da veciñanza, moitos deles pagaron coa vida esta defensa, coma tamén o fixeron moitos veciños e veciñas dos concellos daquel período escuro, así como para condenar o golpe de estado contra a II República e a represión franquista. 

“Quen esquece a súa historia esta condenado a repetila”, isto o dixo fai moito tempo un tal Marco Tulio Cicerón, ala no 106 AC, esta é unha gran verdade, precisamos de ter Memoria Histórica. 

Porque a mal chamada Guerra Civil non foi unha guerra, foi un golpe de estado perpetrado por militares traidores as ordenes da oligarquía que defendía os seus privilexios, un golpe de estado contra un goberno lexitimo e referendado nas urnas, un golpe de estado covarde que provocou unha guerra brutal, os fascistas do bando mal chamado “Nacional” contaron con a inestimable axuda do fascista Benito Mussolini que enviou soldados e armas, tamén do NAZISMO de Adolf Hitler que aportou máis armas e a súa aviación, trouxeron tamén a Garda Mora, a todos eles o fascismo español lles abriu as portas para matar o seu propio pobo, no estado español fíxose un verdadeiro xenocidio ideolóxico, as fosas comúns seguen cheas da semente dun pobo que se quería libre. 

Lembro agora unha das imaxes de Castelao onde dicía, “Non enterran cadáveres enterran semente.”

Algúns din que cando falamos de memoria, xustiza e reparación, reábrense feridas, pero ¿como imos a reabrir feridas que nunca foron pechadas? cando eles mesmos encargáronse de mantelas abertas, de potenciar a separación das DOS ESPAÑAS, ¿como perdoar cando nunca se pediu perdón?, a ninguén se lle ocorre en Alemaña falar de que hai que esquecer o holocausto, alí negalo é un delito. 

Por Narón, polo noso concello tamén pasou a besta fascista, as cifras contan unha pequena parte do horror e o terror que se viviu, pero só temos datos estimados, tan só coñecemos a punta do iceberg da barbarie, posto que algúns aínda teiman en perder a Memoria. 

Temos documentados un total de 93 asasinados en Narón, unha parte deles foron mariñeiros que se mantiveron fieis a República e a legalidade durante o golpe, no Val foron fusilados e enterrados no cemiterio 48 mariñeiros do “Acorazado España” e do “Vapor Domine”, en San Mateo foron fusilados e enterrados no cemiterio 17 mariñeiros do “Mar Cantabrico”.

Nove veciños de Narón foron fusilados, quince foron paseados e asasinados nas nosas cunetas, un foi apaleado ata a morte, dous morreron en enfrontamento armado, outro morreu en prisión. 

Estas 93 persoas foron asasinadas, pero tamén están os represaliados, os que foron depurados, os desterrados, os escapados e exiliados, os presos, os multados...

Como terrible anécdota do terror das hordas Nacional Católicas do Franquismo, destas beatas persoas que loitaban por “Deus” e “España”, esta o feito de que o día 26 de Decembro, supoño que para celebrar o Natal, no Val foron fusilados máis de 20 mariñeiros do “Acorazado España”. 

O próximo día 13 de Abril Memoria Histórica acompañada por todas e todos os que queremos ter Memoria fará no cemiterio do Val e no de San Mateo unha ofrenda floral en homenaxe a todas e todos os represaliados. 

Honor e Gloria os nosos mártires. Saúde e República. 

¡A pola terceira!

Presentación en Ferrol do libro "Málaga: base naval accidental"

Presentación do libro Málaga: base naval accidental, de Luis Miguel Cerdera Jiménez

Ateneo Ferrolan

A Asociación Memoria Histórica Democrática presentou o libro "Málaga: base naval accidental" de Luis Miguel Cerdera Jiménez

Hoxe día 23 no salón de actos do Ateneo Ferrolán

O acto presentado por Enrique Barrera Beitia, a continuación o autor disertará sobre o libro.

Cerdera naceu en El Palo (Málaga) en 1962 e na actualidade exerce como funcionario do Concello de Logroño, é un apaixoado investigador da guerra civil, especialmente da guerra no mar.

Precisamente a temática do libro desenvolve os acontecementos dos primeiros meses da guerra civil en Málaga, convertida nunha base provisional da Escuadra republicana.

O libro ten especial relación con Ferrol, debido á presenza de numerosos ferroláns nos buques da flota leal ao Goberno lexítimo.

Máis info: http://www.malagabasenavalaccidental.com/

Nota de Mª José Barreiro López de Gamarra
Máis información
Máis información

Un destes ferrolanos, un tío meu nos buques da republica en defensa do porto de Málaga foi o Xauen, o cal conta cun capitulo no libro.

Esta é a historia da miña familia:

O Xauen en canto o golpe de estado realízase en Ferrol, o 19 de xullo do 36, dirixíase á súa Base Naval de Ferrol onde estaba destinado, ao saber das loitas na devandita Base de Ferrol o seu Comandante vira o seu rumbo e diríxese cara ao sur, alí ocupouse de defender o porto de Málaga ata a huída pola estrada de Almería tristemente famosa polos bombardeos sufridos pola poboación civil que fuxía da cidade.

No Xauen estaba destinado o meu tío Mariano Perez Yañez, que durante os bombardeos a Málaga é ferido e sufriu a amputación dunha perna, fué atendido no hospital de sangue de Málaga, onde alí atopábanse como enfermeiras a miña avóa Rafaela Reina Valenzuela e miña tia materna Carmen López de Gamarra, a irmá maior da miña nai con 16 anos; asistiu no quirofano á amputación do seu futuro marido Mariano, ambos realizaron a huída pola estrada de Almería por separado, Mariano xa mutilado de guerra, en Valencia reencontráronse, e alí casáronse, ao ser ocupada Valencia trasládanse a Cartagena onde lles colle o final e perdida da guerra, estando a súa nai de parto o mesmo día 1 de abril do 39, non poden escapar ao exilio nos últimos buques que saíron desde o porto de Cartagena, tiveron unha nena, pero esa nena pasa á historia da familia como falecida ao pouco tempo de nacer, Unha investigación miña, levame a saber que no libro de rexistro do cemiterio de Cartagena nos primeiros días do mes de abril só consta falecida unha nena o día 5 de abril pero sospeitosamente, é sen ser o habitual, a casilla de onde se atopa sepultada esta baleira, a diferenza doutras de adultos que si teñen inscripción, polo cal a considero sospeitosa de ser un bebé roubado e o que si é sen ningunha dúbida é desaparecida, posto que non se sabe onde se atopa.

Ao acabar a guerra todos os que se atopaban no estado español, tiveron por decreto do final da guerra volver ás súas respectivas localidades de orixe, Mariano paso un xuízo que foi sobreseido, a súa xa esposa Carmen, a miña tía materna, xunto coa súa nai xa viuda de Juan López de Gamarra e a miña nai Pilar, trasládanse a vivir a Ferrol, a primeira por reunirse co seu marido aínda que tiveron que volver a casarse pola igrexa xa que o matrimonio civil en Valencia a vista da ditadura fascista non existia, a avóa e a miña nai decídense a irse a vivir a Ferrol por pasar desapercibidas nun lugar onde son descoñecidas dadas as represalias que sufrian os familiares (habitualmente as mulleres) de fusilados. Este éxodo do exilio interior foi moi común en todo o territorio do estado.

Este é o motivo polo cal todos os netos do avó materno malagueño Juan López de Gamarra somos galegos, polo casamente dun marino ferrolán do Xauen casado cunha malagueña que coñece como enfermeira no hospital de sangue de Málaga en enero de 1937.

Entre os buques sublevados que bombardearon tanto Málaga como a fuxida da poboación civil atopábase o Crucero Almirante Cervera, este buque perdeuse en loita armada para o goberno da república na Base Naval de Ferrol e o meu tío paterno tamén ferrolano Manuel Barreiro Rey foi fusilado con 25 anos por defender a tóma de posesión das tropas facciosas do buque con acusación en solitario de promotor da rebelión a bordo do Cervera.

76º aniversario do fusilamento de Manuel Barreiro Rey

Retrato na prisión 1938

Tal día como hoxe 14 de marzo de 1939 foi fusilado na Punta do Martelo do Arsenal Militar de Ferrol, xunto a dous compañeiros máis un de Ares e o outro Sevillano.

 

Os tres asasinados pola loita na defensa dos buques os días 19 ao 21 de xullo de 1936, ata o seu fusilamiento estiveron na prisión da Escollera do Arsenal

Manuel Barreiro Rey, 25 a. Ferrol

Manuel A. López Iglesia, 27 a. Ares

Antonio Alcántara Mejia, 24 a. Sevilla
 

Por todos eles...  

E por todos os marinos galegos esquecidos pola sociedade mais polos partidos políticos

Para saber máis del:
Resistente con causa

78º y 76º aniversario de un crimen

Homenaxe a Alianza Mariñeira

Homenaxe esta mañá, no Paseo Antonio Blanco de Marín, a Alianza Mariñeira

 

Organizado pola Asociación Memoria Histórica de Marín

 

Fotos de Está pasando en Marín

Vigo y la Segunda Guerra Mundial (I). Vigo y su colonia alemana durante la Segunda Guerra Mundial

 

Vigo y la Segunda Guerra Mundial (I). Vigo y su colonia alemana durante la Segunda Guerra Mundial de Antonio Giráldez Lomba

Instituto de Estudios Vigueses
 

Traducción Estación Atlántica

Este libro reconstrúe como se viviron en Vigo os momentos previos á "2ª Guerra Mundial", como repercutiu o desenvolvemento desta na nosa economía local e que papel xogou a colonia alemá establecida en Vigo; á vez que analiza a importancia da nosa cidade na guerra económica do wólfram, destacándose o papel de Vigo na ruta deste valioso mineral desde que saía das zonas mineras ata que chegaba, tanto o wólfram declarado como o non declarado, a mans inglesas ou alemás. Os Cables Inglés e Alemán, e o Colexio Alemán, teñen o seu propio capítulo, téndose en conta o seu interese local e como a "pre-guerra", a guerra e a posguerra mundial influíron neles. Finalmente, o noso porto e as posibilidades da nosa ciuddad e as súas alrededores ofreceron para poñerse a salvo do conflito bélico e do seu desenlace ocupan capítulo separadamente nesta obra.

Os entresijos da guerra entre as potencias aliadas e as do Eixe en Vigo, cidade rica en historias durante a gran contenda polo papel crucial que xogou o seu porto e o arraigue local das colonias alemá e inglesa, quedan ao descuberto. Sen sombras. Sobre os seus segredos esquecidos, claves e capítulos máis sorprendentes arroxa luz o Instituto de Estudos Vigueses (IEV) co seu último libro, Vigo e a súa colonia alemá durante a Segunda Guerra Mundial, obra do historiador Antonio Giráldez Lomba. O seu volume é o primeiro da trilogía "Vigo y la Segunda Guerra Mundial", que se estrea este ano coincidindo co 75 aniversario do estallido daquela debacle bélica; e continuará, nos próximos, impulsada por Giráldez Lomba e o ex presidente do IEV e recoñecido investigador e autor, José A. Martín Curty.

O libro presentouse o 10 de outubro do 2014 no Salón Regio do Círculo Mercantil ante un nutrido público formado por apaixonados da Historia contemporánea e ata descendientes da colonia germana e inglesa do Vigo da primeira metade do século XX. Á mesa sentábase tamén o presidente de Estudos Vigueses, o historiador Juan Carlos Abad. Durante a cita trazouse un breve repaso ao contido da publicación, que abarca desde os tempos previos a 1939, cando as tropas do III Reich avanzaron sobre Polonia, aos anos que seguiron á contenda. O importante rol dos peiraos olívicos no tráfico de wolfram ou o Colexio Alemán merecen tamén unha atención especial no volume.

Para alumar Vigo e a súa colonia alemá durante a Segunda Guerra Mundial, Giráldez Lomba hase zambullido en bibliotecas, arquivos persoais, británicos e alemáns, unha extensísima bibliografías... E o testemuño das familias que viviron o desenvolvemento da gran contenda na cidade. O volume repasa tamén o complexo papel dos cables de telégrafo inglés e alemán en Vigo, o Eastern Telegraph e o Deustch Atlantische. Como afectou a guerra á industria e a actividade pesquera local, que non logrou escapar do terrible influxo do conflito bélico, é outro punto no que centra a súa atención Giráldez Lomba.

O Faro de Vigo

Así era a ´embaixada´ nazi en Vigo

Os longos tentáculos da Segunda Guerra Mundial alcanzaron tamén a Vigo. Cunha nutrida colonia de 200 germanos ben asentada -dotada dun "Fogar" e "Colexio Alemán"-, o seu enclave estratéxico como porto de acceso ao Atlántico e a proximidade a minas de wolfram, a urbe olívica viviu de cerca os avatares da gran contenda entre o Eixe e os Aliados. O historiador Antonio Giráldez Lomba analiza en detalle ese episodio da crónica local no novo libro de Estudos Vigueses: "Vigo e a súa colonia alemá durante a Segunda Guerra Mundial".

Noventa e sete días antes de que as tropas do III Reich avanzasen sobre Polonia no que resultou o primeiro compás da Segunda Guerra Mundial, as tropas nazis despregaban todo o seu boato militar nas rúas de Vigo. Ao filo do mediodía do venres 26 de maio de 1939, baixo un ceo asaeteado con lumes artificiais e o frío restallar metálico das fanfarrias, preto de 5.000 soldados da "Legión Cóndor" desfilaron cara ao porto para partir rumbo ás costas germanas. Á cabeza da marcha: unha bandeira coa cruz gamada e outra de España. Cinco transatlánticos -o Wilhelm Gustloff, Deutsche, Stuttgart, Sierra Córdoba e Robert Ley, enumeran as crónicas da época- esperaban a súa embarque fondeados na ría. A eles sumouse, entre outros, o xeneral Antonio Aranda, invitado polo goberno de Hitler. Miles de curiosos contemplaron o paso da soldadesca apostados na contorna do Berbés ou ás portas do Hotel Continental, onde se hospedaba Aranda con cargos e oficiais do réxime.

O embarque da "Legión Cóndor" en Vigo é só un exemplo da clara pegada que imprimiu o conflito na cidade antes, durante e logo de devastar Europa. O historiador Antonio Giráldez Lomba relata e despexa dúbidas sobre esa "pisada" no seu libro Vigo e a súa colonia alemá durante a Segunda Guerra Mundial, a última obra publicada polo Instituto de Estudos Vigueses e primeira entrega da trilogía Vigo y la Segunda Guerra Mundial, na que tamén traballa José Antonio Martín Curty. Da economía á sociedade, a política ou ata o lecer, poucas facetas da vida do Vigo de finais dos anos 30 e principios dos 40 mantivéronse á marxe da contenda.

Unha das cuestións nas que centra a súa lupa Giráldez Lomba é como viviu Vigo os inicios da Segunda Guerra Mundial. "Hai algúns erros sobre o que se comenta daquela época; un exemplo é que a xente confundía os buques mercantes cos submarinos", explica o historiador antes de dimensionar a notable afluencia de navíos de bandeira germana nas Rías Baixas. No seu libro, explícase, por exemplo, que tralo estallido da contenda, durante a campaña de Polonia, o 10% dos cargueros alemáns -petroleros, a maioría- buscou refuxio na ensenada de Vigo. Un exemplo é o Bessel, que ata 1942 apoiou á Armada do III Reich para abastecer aos submarinos que surcaban a ría. Nese punto Giráldez desmonta outro mito: "Non se detiñan a dar descanso aos seus tripulaciones, só parábanse para encher combustible e repoñer víveres". Como denunciaba o Consulado Británico na cidade, a urbe non xogaba entón un papel neutral na guerra.

Importante tamén foi o papel que desempeñou Vigo no comercio de wolfram desde España cara aos países en lid. O legal, suxeito ás leis que obrigaban a un reparto equitativo; e o clandestino, propiciado polas cantidades ingentes do mineral que demandaban os estados para blindar os seus proxectís. Malia a rigorosa vixilancia da Embaixada Británica e as súas frecuentes queixas ao Ministerio de Asuntos Exteriores, das minas de Beariz, Varilongo ou Fontao partían camións de patacas ou viño con cargamentos ocultos de wolfram para embarcar en Bouzas, Rande ou o porto de Vigo. Dos seus peiraos partía nas bodegas de barcos de pesca rumbo ás costas da Francia ocupada polas forzas do Eixe. "Había barcos a soldo da Armada alemá para levar wolfram e outros traballaban como espías para os ingleses", apunta Giráldez Lomba, que no seu libro Vigo e a súa colonia alemá durante a Segunda Guerra Alemá analiza tamén a influencia de Inglaterra nese mercado clandestino. "Tiña que facerse baixo corda por que Inglaterra tiña unha capacidade de presión xa que a súa flota podía impoñer o bloqueo ao combustible", reflexiona o historiador.

Afundidos no Gran Sol

O tráfico de tugsteno non foi o único efecto do conflito sobre a economía viguesa. "Dunha forma especial víronse afectados os sectores pesquero e conservero"-revela Giráldez Lomba- "Os principais caladeros da flota de altura, os bancos do Gran Sol, estaban ameazados pola batalla do Atlántico que libraban Alemania e Gran Bretaña". A flota de arrastre galega topouse así con que os seus principais bancos para captúra da merluza e pescadilla convertéronse -por obra e graza da Segunda Guerra Mundial, desde setembro do 39- no escenario dun duelo colosal entre a Kriegsmarine germana e a Royal Navy británica. As accións dos submarinos e avións alemáns condenaron a barcos con base en Vigo, vestindo o loito a familias de pescadores e armadores locais. Malia ese negro e inhumano telón de fondo, os gransoleros tamén escribiron pasajes heroicos. "Algúns daqueles marineros salvaron busques e vidas dos países en guerra ao remolcar buques en apertos ou recoller náufragos dun ou outro bando", relata o historiador de Estudos Vigueses. Outra consecuencia para os marineros foi a dificultade para abastecerse de combustible, redes e hoxalata, materiais dos que España era deficitaria.

Como un gran seísmo alleo ás fronteiras, o éxito do Partido Nacionalsocialista Obreiro (NSDAP) en 1933 e a encarnizada guerra do Eixe contra os Aliados convulsionó Vigo cunha forza moito maior que a doutras urbes do Norte peninsular. A razón? A importante colonia alemá asentada na cidade: numerosa, con preto de 200 persoas durante os anos que durou a contenda; e ben cohesionada coa sociedade olívica. Catro décadas antes de que Adolf Hitler alzásese co poder en Berlín, en 1896 a Deutsch Atlantische Telegraphengesellchaft (o "Cable Alemán") abría en Vigo unha sucursal que non pechou ata 1969, xa baixo control de Inglaterra. Aos germanos que recalaron en Vigo para empregarse en "o cable" a principios do século XX seguiulles moi pronto os atraídos pola ruta marítima con Hamburgo ou o atractivo da industria local. En pouco tempo polas rúas da cidade podíanse atopar consignatarios, empresarios, fabricantes de tintas, compostos eléctricos ou ortopédicos, enxeñeiros, prósperos comerciantes... con pasaporte germano. O ascenso fulminante do NSDAP en Alemania e o seu afinidad coa ditadura de Franco favoreceu o caldo de cultivo ideal para que se adherisen ao Partido Nazi. Así, e malia os preto de 3.000 quilómetros que distan entre Vigo e Berlín, en travesías tan céntricas como Príncipe podía verse hondear bandeiras coa cruz gamada ou os saúdos a man alzada.

O Colexio Alemán

Nese contexto, Giráldez Lomba recorda no seu ensaio como ao cónsul alemán en Vigo, Richard Kindling, "como representante do Estado alemán, non lle quedou máis remedio que crear unha sección local das 'Mocidades Hitlerianas' no Colexio Alemán de Vigo". "O propio director do centro -fundado anos antes da guerra e que permaneceu aberto ata 1976- non se librou de vestir o uniforme nazi e animar aos seus alumnos para que fixesen ben o seu saúdo", relata o historiador de Estudos Vigueses. Xa antes da invasión de Polonia e o estallido da Segunda Guerra Mundial, as seccións xuvenís de Falange e as Mocidades Hitlerianas compartían desfiles ou organizaban excursións conxuntas ás Cíes. O vínculo chegou a ser tan estreito que na cartelera do Teatro García Barbón incluíronse cintas como O triunfo nazi en Alemania.

Malia esa atmosfera e a afinidad entre o réxime alemán e o franquista, o autor de Vigo e a súa colonia alemá asegura que a maioría dos xudeus lograban escapar sen dificultades a Portugal. En ocasións lográbano sen que a policía española esforzásese por impedilo. "Hai casos de persoas con apelidos evidentemente xudeus aos que anotaban como apátridas", apunta Giráldez Lomba. Si esa "laxitud" foi a norma xeral, non foi desde logo a única. O experto recoñece que algúns axentes de Vigo si colaboraban na cruel misión da Gestapo, a policía secreta da Alemania nazi dirixida por Reinhard Heydrich. "Coñécense rutas para cruzar a fronteira ou ata dun taxista que trasladaba aos xudeus desde a estación de tren ou en embarcadoiros de Redondela", apunta Giráldez Lomba. Casos hai tamén de perseguidos que lograron esquivar o cárcere grazas á colaboración de empresarios germanos afincados en Vigo. A mesma actitude "laxa" mantivo a policía cos alemáns que fuxían en 1945, tras desmoronarse o III Reich.

O Faro de Vigo

 

 "Legión Cóndor" en Vigo

"En Marín hai unha parte da nosa historia, a que ten que ver co pobo, completamente anulada"

 

Praza.gal - Marcos Pérez Pena 18/12/14

Neste 2014 celébrase o centenario da creación da Unión de Pescadores A Alianza Mariñeira, un sindicato mariñeiro de Marín, con gran actividade nos anos 10 e 20 do século pasado e cuxos dirixentes sufriron, nalgúns casos, unha forte represión a partir de 1936. Este venres a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica de Marín organiza unha charla sobre a Alianza Mariñeira, que será impartida polo investigador Celso Milleiro Sánchez, a partir das 20 horas na Biblioteca municipal. A Asociación busca con este acto "lembrar os veciños da vila vítimas do Levantamento Militar" e "especialmente os mariñeiros que loitaron dentro das organizacións por mellorar as súas condicións de vida", sendo este colectivo "o máis perseguido e represaliado".

 

En que contexto nace este sindicato e cal foi a súa actividade e implantación?

Este sindicato xogou un papel importante nos anos 10 e 20 do século pasado. Créase en 1914, no contexto da Primeira Guerra Mundial, nun momento en que a flota de arrastre de Marín chegaba ata as augas de Portugal, grazas ao novo motor de explosión. A Alianza Mariñeira pertencía á Federación Obreira, da UGT. En Marín hai unha parte da nosa historia, sobre todo a que ten que ver co pobo, a nivel político ou sindical, que está completamente anulada. Non hai información de ningún tipo, e por exemplo sobre este sindicato non hai xa arquivos, toda a información que temos tivemos que obtela a partir da prensa da época.

 

Foi especialmente sinalada a folga de 1915, non si?

A folga de 1915 foi unha das máis importantes que tiveron lugar na historia de Marín, unha folga de case cinco meses e cun ambiente case de guerra civil entre os mariñeiros e os maquinistas, apoiados polos armadores. Hai disparos, bombas, intervencións da garda civil e da cabalería, bloqueos do concello, ameazas de bombardear a vila por un barco da Armada... Mesmo chegan xornalistas de todo o Estado a cubrir os acontecementos e os dirixentes sindicais máis importantes foron detidos. Tamén viaxou a Marín Pablo Iglesias e presentou varias iniciativas no Congreso a raíz da folga.

 

Que papel xogaba a muller?

A muller xogou un papel moi destacado nas xuntanzas e nas actividades das organizacións obreiras e mariñeiras. Hai unha sociedade de conserveiras moi relevante, El Porvenir de la Mujer, que se implica moito nesta folga. De feito, un dos acordos aos que se chega no remate da folga é a reincorporación aos seus traballos das mulleres que foran despedidas das empresas conserveiras por  apoiar o paro. Hai mulleres detidas tamén, a prensa fala de mulleres que se enfrontan á garda civil...

 

Que outras accións levou a cabo a Alianza Mariñeira?

Eu destacaría a súa oposición á polígono de tiro, unhas mobilizacións nas que tamén participan outros sindicatos obreiros. Este polígono, que estaba no lugar que despois ocupou a Escola Naval, era apoiado pola burguesía e o comercio de Marín, que chegou a organizar unha manifestación ao seu favor, á que acudiron 300 persoas. A Alianza Mariñeira tamén se mobilizou a favor da lonxa pública da vila, organizando unha manifestación en Pontevedra con máis de 3.000 persoas.

 

Nos anos seguintes, a actividade da sociedade decaeu?

Si, en realidade a sociedade tivo uns vinte anos de vida. A partir dos anos vinte entra nunha crise interna, primeiro por mor da ditadura de Primo de Rivera, pero sobre todo polo crecemento do sindicalismo anarquista entre os mariñeiros, pola actividade da CNT. En 1930 créase o Sindicato da Industria Pesqueira, que era un dos sindicatos máis importantes de Galicia, con 1.500 afiliados só en Marín.

 

Como afecta aos mariñeiros e aos representantes do sindicato a represión franquista a partir de 1936?

Algúns dos dirixentes da primeira época morreron antes de 1936, pero outros, como Román Landín ou Urbano Mallo, entraron no sindicato anarquista que che comentaba antes, e polo tanto foron perseguidos moi intensamente. Mallo estivo fuxido no monte durante tres anos e ao acabar a guerra entregouse e foi pechado no cárcere, o mesmo que Landín.

 

A represión fascista en Marín, en xeral, foi especialmente dura?

Houbo moitos consellos de guerra e xuízos, que afectan a uns 200 veciños, con varias condenas a morte, unhas 30. Xunto coas cidades galegas Marín era probablemente o lugar de Galicia onde o movemento obreiro estaba máis establecido e era máis forte, con sindicatos máis activos. Iso nótase moito cando chega a República. Por exemplo, nas eleccións municipais de 1931 en Marín gaña unha conxunción de republicanos, socialistas e agraristas. A partir de 1936 é moi perseguido o sindicalismo uxetista e anarquista. Ademais, por ser Marín un porto da Armada, houbo moitos mariñeiros de Marín que loitaron na guerra no bando republicano. E no Baleares, igualmente, morreu moita xente de Marín.

Centenario da Alianza Mariñeira de Marín

 

A Asociacion para a Recuperación da Memoria Histórica de Marín, chegado o mes de decembro, homenaxea e recorda aos veciños da vila, vítimas do Levantamento Militar que tivo como primordial obxectivo desmantelar o Réxime Democrático iniciado coa 2ª República.

 

Coincidindo este ano o Centenario da Unión de Pescadores A Alianza Mariñeira 1914-2014, queremos adicar aos mariñeiros da nosa vila que loitaron dentro das organizacións por mellorar as súas condicións de vida sendo este colectivo o mais perseguido e represaliado.

O vindeiro venres 19 de decembro, a Asociación organiza unha charla-coloquio a cargo do investigador marinense Celso Milleiro que analizará a evolución do asociacionismo do mar dende finais do século xlx en Marín.

A Alianza Mariñeira tivo o seu domicilio en Marín na rúa de Riestra nº 14 (rúa da Ponte) e o seu primeiro presidente foi Alejandro de los Santos Zapatero e a primeira Comisión Organizadora está formada por Andrés Iglesias Otero, José Rodríguez e Laureano Arosa.

Caballero non fixo nada en Vigo por cumprir a Lei de Memoria Histórica

                        Voadura no 2008 do monólito franquista das Cíes                  
        Foto Xoán Carlos Gil

A intervención do alcalde foi lateral na retirada dalgúns símbolos

             

Jorge Lamas Vigo / A Voz 14 de setembro de 2014

Aínda que Carmela Silva, tenente de alcalde do Concello de Vigo e secretaria da Mesa do Congreso dos Deputados, afirme que no goberno local están «orgullosísimos do noso comportamento ante a Lei de Memoria Histórica», o certo é que non hai datos que avalen esa afirmación. O propio Abel Caballero inchaba peito esta mesma semana para atribuírse a retirada dalgúns símbolos franquistas nos últimos anos, como o reitorado, as placas das igrexas, os símbolos da Casa dás Artes ou o monólito das Cíes pero tampouco foi así.
 

Antigo reitorado

Corina Porro.

O goberno presidido por Corina Porro substituíu o escudo franquista do edificio do antigo reitorado, na rúa Areal por outra da cidade de Vigo, meses antes da aprobación da Lei de Memoria Histórica. Non é que o fixese convencida senón que cumpría desta forma un acordo plenario impulsado por BNG, PSOE e PG, que conformaban a maioría na corporación viguesa. Aquel acordo plenario incluía tamén a retirada de todos os símbolos derivados do réxime franquista, incluída a Casa dás Artes, algo que non se realizaría ata o seguinte mandato municipal. Así pois, o escudo do reitorado debe atribuírse a Corina Porro, por mandato do resto da corporación.
 

Monólito das Cíes

Estado.

No verán do 2008, pouco antes de que o Estado transferise á Xunta de Galicia a titularidade do Parque Nacional das Illas Atlánticas, a vicepresidenta do Goberno María Teresa Fernández de la Vega ordenaba a demolición do monólito dedicado a Franco en 1961 por «a provincia de Pontevedra». O mamotreto sobreviviu a unha primeira tentativa de voadura, pero non aguanto a segunda acometida da dinamita. A nova baixa foi obra do Estado.
 

Casa dás Artes

BNG.

A retirada das dúas lendas alusivas ao triunfo franquista en 1939, que presidiron o frontispicio da Casa dás Artes desde as súas orixes materializouse en decembro do 2010. Era entón alcalde Abel Caballero. Con todo, o rexedor estaba controlado polos seus socios de goberno, o BNG. Coa Tenencia de Alcaldía e a Concellaría de Cultura en mans dos nacionalistas efectuouse a retirada daqueles símbolos. Foi iniciativa desta forza política, aínda que tamén é certo que cumprían tamén un mandato do pleno da anterior corporación. A consecuencia, a retirada dos símbolos preconstitucionales da parte alta da Casa dás Artes foi impulsada por Santiago Domínguez e o BNG.

Lápidas das igrexas

Obispado.

O anterior bispo, José Diéguez, pactou co alcalde a retirada dos símbolos fascistas de varios templos parroquiais en abril do 2008. O rexedor, a cambio, ofreceu a permanencia do Monumento aos Caídos do Castro. E a Igrexa cumpriu só unha parte do seu trato. Retirou as listas dos soldados falecidos durante a guerra no bando franquista, pero deixou en todos os edificios o nome de José Antonio Primo de Rivera, fundador da Falanxe Española. Así pois, neste caso a influencia de Abel Caballero foi lateral, pero non efectiva completamente xa que soldados, cuxos nomees borráronse das lápidas de caídos, nin se queira eran todos voluntarios.

Estación Marítima

Abel Caballero.

A única actuación protagonizada directamente por Abel Caballero no ámbito da Lei de Memoria Histórica produciuse cando era presidente da Autoridade Portuaria. Entón, mandou retirar unha placa que dicía: «Francisco Franco, caudillo de España, inaugurou este edificio o 14 de setembro de 1961».

 

Pola contra, mantivo unhas pésimas relacións coa única asociación que reclama a execución da lei, a Asociación Viguesa pola Memoria Histórica do 36. Incluso deu mostras de descoñecer a historia de entón porque reitera que o alcalde Blein Budiño foi fusilado, cando morreu de cancro nun hospital.

O regidor Abel Caballero mentiu: A pegada franquista persiste en Vigo

Fachada do edificio de Aduanas de Vigo

O regidor Abel Caballero mentiu (Nota Estación Atlántica)

 

Todas as Administracións manteñen elementos con simboloxía preconstitucional

             

Jorge Lamas - Vigo / A Voz  14 de setembro de 2014. Fotos Alba Pérez

Esta semana, o alcalde de Vigo, Abel Caballero, afirmaba na cadea de televisión La Sexta que en Vigo non había simboloxía franquista nas súas rúas. Sete anos despois da aprobación da Lei de Memoria Histórica, diversos edificios públicos seguen exhibindo elementos derivados da sublevación militar de 1936, e contradín as manifestacións do rexedor vigués.

 

A famosa lei, impulsada polo Goberno socialista de José Luis Rodríguez Zapatero , indicaba que debería ser retirados de edificios e espazos públicos os «escudos, insignias, placas e outros obxectos ou mencións conmemorativas de exaltación persoal ou colectiva do levantamento militar, da Guerra Civil e da represión da ditadura».

 

Atendendo ao texto, todas as Administracións están incumprindo a lei actualmente na cidade de Vigo, aínda que é ben certo que ningunha delas, salvo o Concello de Vigo, trata de defender o seu inacción ante a lei, e menos recorre unha sentenza xudicial para continuar sen cumprir a reparación.

 

Ao incumprimento do Concello de Vigo materializado na negativa a derrubar a cruz do Castro hai que engadir a estraña dualidade do Goberno do Estado. Mentres o Ministerio de Defensa si modificou os escudos preconstitucionales existentes nas dúas fachadas da Comandancia de Marina , o Ministerio de Facenda non fixo o mesmo no veciño edificio de Aduanas. A súa fachada principal segue presidida polo escudo que contén a aguia de San Xoán e o xugo e as frechas. As dimensións do elemento decorativo provocan que non pase desapercibido, aínda que no Ministerio de Facenda parecen esquecerse da supresión deste vestixio do pasado ditatorial.

 

Fachada do sindicato de estibadores.

Alén da sede da Comandancia de Marina existe outro edificio con dous escudos franquistas. É a actual sede do sindicato de estibadores de UGT e o local adxacente, onde se abre un restaurante. No primeiro espazo pódese ver un pequeno escudo preconstitucional, amentas que no outro espazo sitúase un escudo relacionado co sindicato vertical falanxista.

Fachado do Instituto Sta. Irene no barrio das Travesas en Vigo

Instituto Santa Irene

A responsabilidade da Xunta de Galicia está patente na fachada do Instituto de Ensino Secundario Santa Irene. O edificio, que foi concluído polo arquitecto Antonio Cominges Tapias en 1946, ofrece un escudo franquista de grandes dimensións na súa fachada principal.

 

Nas igrexas segue presente o nome de José Antonio Primo de Rivera.
                                 

Se é certo que a Igrexa retirou as listas de caídos dos seus templos parroquias no termo municipal vigués, tamén o é que non puido tocar as inscricións realizadas por incisión. Son varios os templos da cidade que seguen acollendo o nome de José Antonio Primo de Rivera nos seus muros. E a cuestión non deixa de ser curiosa porque moitos dos nomes que engrosaban a lista de caídos, é dicir os soldados franquistas falecidos en combate, eran novos que foron chamados a filas e non todos, aínda tamén os houbo, foron voluntarios a defender as súas idea políticas á fronte de guerra.

 

Pero o elemento franquista máis estendido por toda a cidade son as placas do antigo Instituto Nacional da Vivenda. Son as placas que anuncian que as vivendas que as portan están «acollidas aos beneficios das leis de 15 de xullo de 1954 e de 13 de novembro de 1957. Estas placas son moi habituais nas rúas nacidas a finais da década dos anos cincuenta.

 

Pero, sen dúbida, o elemento máis destacado deste ronsel de símbolos franquistas na cidade de Vigo é o Monumento aos Caídos, tamén coñecido pola Cruz do Castro. Este conxunto foi inaugurado por Francisco Franco o 14 de setembro de 1961, é dicir, hoxe cúmprense 53 anos diso.

 

O monumento foi construído polo Concello, atendendo a petición da xefatura local da Falanxe. O motivo do elemento era recordar aos soldados do bando franquista falecidos na Guerra Civil. Concretamente, aos 330 vigueses do bando vencedor falecidos na guerra. O Concello gastouse entón máis dun millón de pesetas na construción deste elemento, que serviu para acoller as concentracións falanxistas durante anos.

 

Máis información:

 

Placas e vidreiras

 

A Armada elimina o escudo franquista da comandancia

Homenaxe aos Mártires de Anguieiro

   A ASOCIACION MEMORIA HISTÓRICA

   “28 DE AGOSTO” – CANGAS 

 

         Convida a Vde aos actos a celebrar na data  

 

       “MÁRTIRES DE ANGUIEIRO”

 

      que se celebrarán o

    XOVES 28 de AGOSTO  de 2014

 

       19 h.- OFRENDA FLORAL

         no Monolito “Mártires de Anguieiro”

          ( Estrada de Cangas a Pontevedra)

           Lectura do Manifesto, Música e Palabra na Memoria

 

        20 h.- Casa do Pobo – Antiga Lonxa –

            Centenario de ALIANZA MARIÑEIRA (1914-2014)

 

         PRESENTACIÓN DO LIBRO

            “ A Alianza Mariñeira de Cangas–1914-1936”

            Antonio Nores Soliño e Iago Santos Castroviejo

 

Agardando a súa presenza.

Un saúdo republicano

Memoria Histórica 28 de agosto de Cangas homenaxea o xoves aos ´Mártires de Anguieiro´

Acto ante o monolito de Anguieiro no ano 2010

Faro de Vigo -Cangas 23.08.2014

A Asociación Memoria Histórica 28 de agosto de Cangas celebra o vindeiro xoves 28 a tradicional ofrenda aos "Mártires de Anguieiro".

 

Este ano está previsto que ás 19.00 horas teña lugar a ofrenda froral ao monolito situado na estrada de Cangas a Pontevedra, onde se dará lectura do manifesto: "Música e Palabra na Memoria".

 

Ás 20.00 horas, na Casa do Pobo, antiga lonja, celebrarase o centenario da Alianza Marinera (1914-2014) coa presentación do libro A Alianza Mariñeira de Cangas 1914-1936, de Antonio Nores Soliño e Iago Santos Castroviejo.

 

Trátase de dous actos de carácter republicano que pretende rememorar uns acontecementos que quedaron gravados na memoria colectiva do pobo. A ofrenda aos Mártires de Anguieiro converteuse co tempo nun acontecemento que reivindica a memoria histórica, pero con claros tintes culturais e ata artísticos. É a homenaxe que rende Cangas a uns homes que morreron pola liberdade baixo as armas dos seguidores da ditadura.

 

Polo que respecta á Alianza Mariñeira, pódese dicir que é o primeiro sindicato marinero que houbo en O Morrazo. Foi o culpable de organizar aos traballadores do mar para loitar contra as duras condicións de traballo impostas a principios do século pasado polos armadores. De aí saíron destacados líderes políticos e agora quérese recordar a importancia do citado movemento obreiro, sempre baixo tutéla do colectivo que preside Xoán Carlos Chillón.

Nordés pon en marcha as IV Xornadas Memoria dun tempo

 

Crónica3.com 04-08-14

Nordés, a asociación para o desenvolvemento das Terras da Faladora, organiza para o 21, 22 e 23 de agosto as IV Xornadas “Memoria dun tempo” que, como é xa habitual, teran lugar no pobo de O Barqueiro (Concello de Mañón)

 

As devanditas xornadas, das cais lle facemos chegar o cartaz en arquivo adxunto, seguen la liña das anteriores coa apertura a novas temáticas sin perder de vista aquela que foi básica para o seu nascemento: a recuperación da chamada memoria histórica da bisbarra, é dicer, aquila que se centra nos anos da II República, Guerra Civil e represión franquista.

 

Exemplos do aumento de temas son a conferencia que abre a Xornadas, e que se centrará no Centeario da 1ª Guerra Mundial facendo unha aproximación ós feitos pasados en Galiza nos que iste conflicto foi protagonista. Estamos a falar do Congreso Internacional pola Paz que se levou a cabo en Ferrol no ano 1915. Para iste acto contaremos co historiador e Presidente do Ateneo Ferrolán Eliseo Fernández.

 

O venres 22 sí está máis centrado nos feitos da Guerra Civil e posguerra coa evocación da memoria e feitos da guerrilla antifranquista. Alejandro Rodríguez falaranos dos conflictos internos no seo da propia guerrilla, cuxo froito máis definido foi o abandono e fuxida de moitos dos seus integrantes, caso da saída dun grupo dende a praia de A Abrela, no concello de O Vicedo. Tamén se proxectará dentro diste acto o documental de Helena Villares e Pilar Faxil “A cidade da selva”.

 

Para o sábado 23 téñense programadas varias cousas, escomenzando cun roteiro didáctico que nos levará a percorrer as varias escolas construídas coas aportacións económicas da Unión Mañonesa, asociación de emigrantes fundada en Cuba en 1907. O roteiro contará como guieiros con Bernardo Penabade, Diana M. Rodríguez e o experto no asociacionanismo da emigración en Cuba Sixto Gómez.

 

Ás 8 da tarde contaremos de novo con Juan Carlos Salgado, que si ven en novembro pasado nos falou do afundimento do submariño alemán U966 en augas próximas á Estaca de Vares, esta vez se centrará nos ataques ós pesqueiros galegos durante a 1ª e 2ª Guerras Mundiais, así cómo na Guerra Civil. O título da súa poñencia é “Pescando en augas perigrosas: pesqueiros galegos nas guerras do século XX”.

 

Seguirá o sábado cunha cea de fraternidade no Restaurante Relojes, para o cal haberá que reservar primeiro chamando ó teléfono 653756454 (Ricardo).

 

E para rematar un concerto co título de “Cancións para un tempo de loita”, e que pódese definir coma unha segunda parte do recital co que se pecharon as Xornadas do ano pasado cun grande éxito de público e animación. De novo será Andrés Rodríguez, músico de O Carballiño, quen evocará as cancións que soaban nos ámbitos contestatarios durante o franquismo e maila transición, moitas dilas convertidas en himnos de loita universais.

 

Os actos terán lugar no Salón de Actos da Casa do Concello de Mañón, na Praza do Mesón de O Barqueiro, agás o roteiro que terá como ponto de partida a Escola da Unión Mañonesa restaurada en Mañón, a cea no lugar xa indicado, e o concerto que será en ” O Bar Queiro” .

Unha decena de barcos tradicionais renden mañá homenaxe á Alianza Mariñeira

Camilo Camaño, Carmen Rodal, Antonio Nores, Antonio Lima,

David Fernández e Xoán Chillón. // Gonzalo Núñez

Colectivos de Cangas queren recordar a importancia da agrupación sindical no centenario do seu fundación » Acudirán barcos de Cangas, Bueu, Moaña e Vigo

 

Faro de Vigo - Carlos Asensio | Cangas 02.08.2014

A Asociación Mar dá Pedra Amigos dás Gamelas de Cangas e a Asociación dá Memoria Histórica do 28 de Agosto preparan para mañá, unha reunión de embarcacións tradicionais dentro do marco de lal celebracións do centenario da fundación da Alianza Mariñeira, unha data que supuxo un punto de inflexión na evolución sindical da comarca. Con esta unión, os marineros conseguiron sacar adiante moitas reivindicacións ante os armadores.

 

Os promotores destes actos queren brindar unha sentida homenaxe aos impulsores daquela alianza a través dun encontro de embarcacións tradicionais, na que tamén colaboran a Cofradía de Mariñeiros San José de Cangas, o Club de Remo Vila de Cangas, a Fundación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial e o Club Náutico Rodeira.

 

Os barcos permanecerán atracados na rampa de descarga da lonja de Cangas e estarán expostas ao público. Cara ás 11. 30 horas, soltarán amarras e emprenderán unha ruta en grupo ata Punta Borneira e reuniranse cara ás 13.00 horas en Punta Balea, á beira da praia da Congorza, para facer unha ofrenda floral aos fundadores da Alianza Mariñeira. Á cita acudirán embarcacións procedentes de diferentes puntos de Galicia. Desde Combarro e Portonovo virán dous dornas, desde Bueu un bote xeiteiro e desde Moaña o galeón Eliseo pertencente á Asociación Sueste. De Vigo acudirán seis embarcacións, cinco delas pertencentes aos Mariñeiros de Bouzas e outra dun particular.

 

Trala ofrenda floral en Punta Balea, os barcos volverán atracar en Cangas e farase un pequeno discurso de agradecimiento aos participantes e asistentes no que intervirán, por unha banda, os organizadores do evento e o patrón maior da Cofradía San José de Cangas, Francisco Javier Costa.

Na presentación de onte, fronte á lonja de Cangas, os membros da Asociación Memoria Historica do 28 de agosto quixeron agradecer a colaboración dos membros de Protección Civil e ás diferentes institucións públicas a súa participación neste evento xa que "é un momento moi importante dá historia dá comarca" resalta Antonio Lima, presidente da Asociación Mar dá Pedra.

Centenario da fundación da "Alianza Mariñeira" Cangas 1914-2014. Duas exposicións na Capela do Hospital

 

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

                 

Daniel Bernardino Pazó Vila, nado en Nigrán en 1914 e finado no mesmo concello en 2008, foi un mariñeiro e inventor galego.

 

Entrou na Armada como mariñeiro voluntario en 1934, a bordo do acoirazado Jaime I. Na Guerra Civil combateu no exército republicano, foi un dos poucos superviventes da sabotaxe ao acoirazado Jaime I. Tiña causa aberta en Ferrol por deserción e foi declarado fuxido e en rebeldía. Ao rematar a guerra burlou un fusilamento e sufriu prisión durante un año e sete meses. Ao regresar a Nigrán sufriu o acoso dos seus compañeiros de profesión.

 

Inventou o casulo, un aparello para a pesca do polbo cara 1966. Coa chegada da democracia loitou polo recoñecemento dos seus dereitos e servizos prestados no exército da República, obtendo finalmente o rango de capitán de corveta, equivalente ao de comandante

«No 1936, só un oficial votou contra unha pena de morte en Ferrol»

Mención de Manuel Barreiro en la 2ª parte: Consejos de guerra de La Armada

O historiador di que son os netos hoxe os que reivindican a memoria dos seus avós

              

Francisco Varela - Ferrol / A Voz  04 de maio de 2014                     

Xosé Manuel Suárez (Cedeira, 1958), profesor e historiador, acaba de sacar en papel Crónica negra de la Marina Española (Ed. La Central Librera, 15 euros 100 pax.) que xa aparecera en edición dixital. Recolle un relato ameno do acontecido en Ferrol do 18 ao 22 de xullo de 1936. E tamén fala da represión que veu despois, tema do que é especialista, materia da sua tese doctoral e motivo dos seus libros anteriores. Detense na guerra no Cantábrico e os apresamentos de buques mercantes, que logo acaban en Ferrol, outro tema do que é bon coñecedor.

ADVERTISEMENT

-¿Por qué o título historia negra?

-Porque sempre se fala da responsabilidade dos militares alzados, en xeral, pero non do caso concreto da Mariña, que foi clave en Ferrol, e tamén na represión. Dos cen sumarios que estudiéi, en nada máis que un hai un voto particular contra a pena de morte. E é do oficial Sánchez Barcáiztegui, da familia do personaxe histórico, que di que non vota a pena de morte porque non está disposto a tal condena sen probas. O resto son xuizos sumarísimos de aplicación rigorosa do Código Penal da Mariña de Guerra. A Mariña alentou e favoreceu aquel clima que veu despois do 18 de xullo, de fusilamentos, paseos e torturas. Logo, moitos dos líderes alzados en Ferrol formaron parte da camarilla de Franco, como os Moreno, Camilo Alonso Vega, Suánzes o garda civil...

-A Mariña tamén foi clave na victoria dos alzados en Ferrol.

-Sí. O Goberno da República mandou para o Estreito os mellores barcos que estaban en Ferrol, para cortalle o paso a Franco. Aquí quedou só o Cervera, que estaba no dique e non o diron sacado á ría. Se o conseguiran, as tropas do Exército que tomaron o Concello, que estaba no Cantón, podían ser bombardeadas.

-Case que 80 anos despois, ¿a Guerra Civil segue presente?

-Claro, nos netos. Eu o vexo nos actos e conferencias nos que participo. E se non se lle da o tratamento e recoñecemento adecuados, serán os bisnetos.

-¿Trátase hoxe nas escolas?

-Eu fixen unha unidade didáctica que si, está nos temas de estudio, pero queda no final.

O último gran martirio dos republicanos galegos en Vigo

Carmen Miguel Agra e Ángel Nogueira, matrimonio comunista que se suicidou no Bou Eva

Hai 77 anos nove republicanos suicidaronse no Bou Eva rodeados por fascistas. Esta é a historia do que pasou en Vigo aquel 23 de abril de 1937

Galicia Confidencial - Lois Pérez Leira | Vigo | 23/04/2014      

Este 23 de abril cúmprese un novo aniversario da heroica xesta de resistencia colectiva dos tripulantes do Bou Eva. Co alzamento nazi-fascista do 18 de xullo do 1936, comeza en Galiza unha terríbel etapa de xenocidio e terrorismo de Estado. Miles de persoas foron asasinadas, encarceradas ou tiveron que marchar ao exilio. Segundo algúns historiadores a cifra de asasinados chegou ás 20.000 persoas. Galiza estaba baixo ou dominio de “Atila” e a barbarie estaba bendicida pola “Santa Igrexa Católica”. Non noso país e no resto do Estado habilitáronse numerosos campos de concentración, onde se amoreaban miles de presos, condenados sen posibilidade ningunha de defensa: Camposancos, Ribadeo, Cedeira (fabrica de salgaduras), Betanzos, Muros, Rianxo, Cuartel de Figueirido, Mosteiro de Oia, Illa de San Simón... En Vigo, separadamente do cárcere dos xulgados na Rúa do Príncipe, estaba ou Frontón, na rúa Maria Berdiales, que foi habilitado especialmente, debido á necesidade de situar aos centenares de simpatizantes da IIª República.

O domingo 19 de xullo as novas de dous xornais salientaban a gravidade dos acontecementos. Os partidos obreiros e os sindicatos convocaban un paro xeral para o día seguinte. Entrementres o día 20 ou Capitán Antonio Carreró, con 40 ou 50 homes armados, percorría varias rúas da cidade de Vigo co fin de chegar á Porta do Sol, para ler o bando militar que declara ou Estado de Guerra. Cando chegaron os soldados o xentío que seguía o traxecto dos militares, berrou consignas e vivas a favor da República. Algún que outro soldado respondeu aos devanditos “vivas”. Nese intre o Capitán Carreró -con aire provocativo- leu o bando onde deixaba claro que o comandante da Praza militar, Felipe Sánchez, tomaba partido polos sublevados. A indignación foi xigantesca entre os asistentes á concentración. Comezou o balbordo, os berros e os forcexos. Un dos traballadores intentou arrebatarlle o bando ao Capitán Carreró. Produciuse unha situación de gran tensión e o militar ordenou que se abrise fogo contra a multitude indefensa. Así comezou a matanza da Porta do Sol. A xente sen armas intentaba refuxiarse nos edificios próximos ou nas rúas adxacentes. Varios dos presentes naquela manifestación eran integrantes do Partido Comunista. Ángel Nogueira que foi con outros camaradas ata a Porta do Sol, ao decatarse de que os soldados «tiraban a matar» contra os manifestantes, comezou a berrarlles aos integrantes do piquete militar: “Soldados, Non tiredes somos os vosos irmáns!” Os berros desesperados de Ángel non puideron cambiar as pulsións asasinas do sanguiñento Capitán, que empuñando a súa pistola tiraba deliberadamente contra os desarmados veciños. Unha daquelas balas impactou fatalmente no corpo de Ángel Nogueira, quen caeu ao chan con importantes feridas, porén os seus compañeiros lograron auxilialo arrastrándoo até unha das rúas laterais e desde alí a unha vivenda, para facerlle as primeiras curas.

Flora de Dios Rodríguez e Agustín Leira, meus avós, tamén estaban na Porta do Sol, enfrontándose ao pelotón de soldados, que tomaban militarmente Vigo. Aínda lembro a voz emocionada da miña avoa Flora, cando contaba como ela e outras mulleres berraban a aqueles soldados, que facían fogo contra a multitude e como con outras compañeiras abrían a súas camisas, mostrando os peitos nus mentres berraban: “Tirade covardes.... tirade! Tirade contra o noso peito”. Alí naquela heroica resistencia perdían a vida traballadores, anciáns e mozos, entre eles Lenin Moreda Vázquez, que con só 15 anos caeu asasinado polas balas do Capitán Carreró.

Unha das testemuñas daquela traxedia conta o sucedido: “Eu, corrín con todos os meus folgos, como todos os demais, namentres ollaba como caían asasinados, por detrás das miñas costas, os que corrían ao meu carón. Ía xa lonxe, á altura do café Moderno e do Club Náutico, cando aínda nos perseguían unha morea de soldados e as súas orballadas de balas. Na porta do Café Moderno vin caer xunto a min a algúns curiosos que se asomaban para ver o que sucedía. Na Porta do Sol e nas rúas adxacentes quedaron tendidas máis de cen persoas. Un dos que eu mesmo vin caer mortalmente ferido foi a Diego Lence, un mozo republicano, ao que lle atravesaron o peito dun baionetazo. Tamén vin caer feridos a un capataz do peirao chamado Taboada e a un raparigo de dezasete anos apelidado Domínguez. Estes dous libráronse aquel día da morte para caer vilmente asasinados máis tarde... Ao terminar o balbordo das últimas balas, a Porta do Sol quedou deserta con decenas de corpos ensanguentados no chan.

A represión fascista en Vigo

Os traballadores fóronse repregando para os barrios obreiros. A maioría eran de Teis ou Lavadores. Varios centenares marcharon por Urzaiz cara ao Calvario. No camiño ían erguendo barricadas con lastros e lousas da rúa. Ao chegar aos Choróns decidiron erguer a primeira barricada. Alí sumáronse outros veciños e comezou a resistencia. Namentres Ángel Nogueira era curado das súas feridas, a súa muller Carmen Miguel Agra, decatada do sucedido, acudía ao seu encontro. Daquela ninguén sabía aínda exactamente cal era a gravidade do que estaba acontecendo. O que estaba claro era que Vigo quedara nas mans dos militares golpistas.

Por recomendación dos seus compañeiros do partido, o matrimonio decide refuxiarse na casa duns familiares, por uns días. Tratarían de continuar agochados para poder seguir facendo as curas e controlar como se desenvolvían os acontecementos. Os días seguintes a situación estaba máis clara, desatouse unha feroz persecución e cacería, contra todos os militantes e simpatizantes da Fronte Popular.

Ángel Nogueira e Carmen Miguel Agra era unha parella moi coñecida en Vigo. Nogueira era un destacado militante da dirección do Partido Comunista de Vigo e a súa compañeira Carmen, desenvolvía un intenso labor entre as mulleres, especialmente na Directiva da Organización das Mulleres contra a Guerra e o Fascismo, que en Vigo estaba integrada por Urania Mella, Purita Garrido, filla do Alcalde de Vigo e afiliada ás Mocidades Socialistas Unificadas entre outras. Tamén Carmen era integrante do Socorro Vermello.

En outubro de 1934 cando estoupa a revolución obreira en Asturias, Ángel Nogueira é detido xunto con outros comunistas e republicanos.

Tres días que cambiaron o norte

Na 2ª parte no capítulo sobre o Cruceiro Almirante Cervera menciona o caso de Manuel Barreiro

Autor: Xosé Manuel suárez
Editorial: Central Librera (Ferrol)

A audacia e o terror dos alzados lograron o dominio do Arsenal

             

Francisco Varela - Ferrol / A Voz  16 de marzo de 2014                

A vitoria dos sublevados en Ferrol en xullo de 1936 decidiuse no Arsenal Militar. ¿Como foi posible que media ducia de oficiais rebeldes lograsen dominar unha das principais cidades militares de España fronte a unha enorme masa de traballadores e mariñeiros fieis á República?. A pregunta failla o historiador Xosé Manuel Suárez, no seu libro Crónica negra da Marina Española, editado este mes en Ebook.

Ocorreu que coñecida a noticia do golpe no norte de África, o Goberno republicano decidiu enviar os seus mellores navíos de guerra cara ao Estreito para cortarlles o paso. De Ferrol saíron os modernos cruceiros Liberdade e Cervantes, e do Cantábrico onde se atopaba virou rumbo ao sur o Jaime I. Intentouse tapar un flanco pero quedou ao descuberto Ferrol. Se a iso se engade a descoordinación entre o movemento obreiro e os líderes da mariñeiría republicana a sorte estaba botada. Caeu Ferrol entre o 20 e o 23 e como fichas de dominou logo Galicia e o Cantábrico quedaron en mans franquistas. Co que o abastecemento das frontes de Asturias e resto da cornixa quedou cortado. Para Suárez, «Ferrol, pola súa tradición obreira e militar, foi na zona norte o principal escenario da ofensiva do fascismo sublevado contra a poboación maioritariamente republicana e unha clase media de ideais democráticos».

A pesar de todo, as forzas leais non permaneceron cos brazos cruzados. O oficial Dionisio Mouriño, do acoirazado España, intentou saír do Arsenal ao mando de 200 mariñeiros para chegar ao Concello, que se atopaba no Cantón, e protexer aos líderes republicanos que alí se atopaban, Xaime Quintanilla, López Bouza, o alcalde Santamaría... Pero non o conseguiron porque á porta lles esperaban unidades de artilleiros e Dionisio é abatido. Ao caer o líder morto, o efecto é demoledor para os leais. Á vez, o pobo desarmado manifestouse con heroísmo, engade, ante o Arsenal para pedir armas e defender a legalidade republicana. Tamén foi dispersado a tiros: Só en tres días, tres días que cambiaron Ferrol, máis de 30 mortos e un centenar de feridos. En realidade, «os obreiros e os mariñeiros -suxire o historiador- como nas xornadas da revolución rusa, loitaban xuntos contra a reacción fascista e enfrontábanse aos oficiais que querían dominar os barcos para sumalos á rebelión militar».

A artillería toma a rúa

O Rexemento de Artillería de Ferrol, o mellor armado de España, facíase coas rúas da cidade. Aínda que a loita decisiva se daba no interior do Arsenal, polo control dos buques que quedaban en Ferrol. Cabos, mariñeiros e fogoneros chegaron a dominar o acoirazado España e o cruceiro Almirante Cervera onde subiron a bordo incluso obreiros, mulleres e nenos. Pero ao non estar en condicións de combate tivo que renderse o mércores día 22 de xullo. No éxito dos alzados xogou un papel determinante o capitán de navío Francisco Moreno sobre todo no acontecido intramuros do Arsenal.

Nomeado enseguida Francisco xefe da Frota sublevada e máis tarde ministro con Franco, co que participara, en 1934, na represión da revolución mineira de Asturias. Un ferrolán líder no levantamento fascista, que non foi o único, porque tamén o foi o seu irmán Salvador, e Camilo Alonso Vega e outros moitos.

Pero o Cervera non puido saír do dique seco da que logo foi Bazán. De facelo podía situarse no medio da ría e bombardear as posicións dos sublevados. O día 22 de xullo, a sorte estaba botada. Iniciouse o período de terror para consolidar a vitoria en Ferrol cos fusilamentos sumarios e paseos e asasinatos dos opositores. Nesta fase xogou un papel determinante, di o historiador, o ferrolán Victoriano Suanzes, primeiro responsable do período máis duro da represión. Premiado máis tarde co generalato. Entre xullo e novembro de 1936 foron pasados polas armas en Ferrolterra preto de 500 persoas, cunha media de sete homicidios diarios, a metade das vítimas de toda a provincia. A incidencia da represión franquista elevou en catro puntos a taxa de mortalidade en municipios como Ferrol, Fene e Mugardos e afectou a todos os sectores sociais, aínda que con maior virulencia nos asalariados. Os alzados eliminaron tamén ao almirante Azarola.

O triunfo en Ferrol levou a destitución de todas as corporacións democráticas. No seu lugar foron recolocadas as elites da etapa monárquica. As forzas mariñeiras e suboficialidad máis dinámicas e republicanas do momento deixaran Ferrol a bordo do Liberdade e Cervantes.