Moción en Narón relativa á conmemoración o 14 de Abril da proclamación da II República

Naron Esquerda Unida 31 mar. 2016

Parafraseando a ese gran comunista e poeta que foi Miguel Hernández, que rematou a súa luminosa vida un mes de Marzo de fai 74 anos nunha cadea fascista, “Xamais renunciaremos nin ao máis vello dos nosos sonos”. 

O 14 de abril cumpriranse 85 anos da proclamación da II República, o primeiro réxime democrático da nosa historia que instaurou un verdadeiro Estado de Dereito e proclamou a primeira constitución democrática de España. Esta Constitución plasmou o principio de igualdade dos españois ante a lei, ao proclamar España como “unha república de traballadores de toda clase que se organiza en réxime de Liberdade e de Xustiza”, o principio de soberanía popular, establece o sufraxio universal para homes e mulleres maiores de 23 anos. En economía a propiedade privada quedou suxeita aos intereses da economía nacional, constituíuse un “Estado integral, compatible coa autonomía dos Municipios e as Rexións”, o principio de laicidade “o Estado, as rexións, as provincias e os Municipios, non manterán, favorecerán, nin auxiliarán economicamente ás Igrexas, Asociacións e Institucións relixiosas”, ademais recoñeceuse o matrimonio civil e o divorcio así como o ensino primario laico, gratuíto e obrigatorio, e recoñécese a liberdade de cátedra.

Este sistema democrático acabou coa derrota na Guerra Civil para dar paso a máis de 40 anos de franquismo, de represión e de retrocesos.

O 14 de abril ten que ser unha data reivindicativa para reclamar o dereito á República e facer unha homenaxe a todos os alcaldes e concelleiros que coma nós defendían entón a legalidade e os intereses da veciñanza, moitos deles pagaron coa vida esta defensa, coma tamén o fixeron moitos veciños e veciñas dos concellos daquel período escuro, así como para condenar o golpe de estado contra a II República e a represión franquista. 

“Quen esquece a súa historia esta condenado a repetila”, isto o dixo fai moito tempo un tal Marco Tulio Cicerón, ala no 106 AC, esta é unha gran verdade, precisamos de ter Memoria Histórica. 

Porque a mal chamada Guerra Civil non foi unha guerra, foi un golpe de estado perpetrado por militares traidores as ordenes da oligarquía que defendía os seus privilexios, un golpe de estado contra un goberno lexitimo e referendado nas urnas, un golpe de estado covarde que provocou unha guerra brutal, os fascistas do bando mal chamado “Nacional” contaron con a inestimable axuda do fascista Benito Mussolini que enviou soldados e armas, tamén do NAZISMO de Adolf Hitler que aportou máis armas e a súa aviación, trouxeron tamén a Garda Mora, a todos eles o fascismo español lles abriu as portas para matar o seu propio pobo, no estado español fíxose un verdadeiro xenocidio ideolóxico, as fosas comúns seguen cheas da semente dun pobo que se quería libre. 

Lembro agora unha das imaxes de Castelao onde dicía, “Non enterran cadáveres enterran semente.”

Algúns din que cando falamos de memoria, xustiza e reparación, reábrense feridas, pero ¿como imos a reabrir feridas que nunca foron pechadas? cando eles mesmos encargáronse de mantelas abertas, de potenciar a separación das DOS ESPAÑAS, ¿como perdoar cando nunca se pediu perdón?, a ninguén se lle ocorre en Alemaña falar de que hai que esquecer o holocausto, alí negalo é un delito. 

Por Narón, polo noso concello tamén pasou a besta fascista, as cifras contan unha pequena parte do horror e o terror que se viviu, pero só temos datos estimados, tan só coñecemos a punta do iceberg da barbarie, posto que algúns aínda teiman en perder a Memoria. 

Temos documentados un total de 93 asasinados en Narón, unha parte deles foron mariñeiros que se mantiveron fieis a República e a legalidade durante o golpe, no Val foron fusilados e enterrados no cemiterio 48 mariñeiros do “Acorazado España” e do “Vapor Domine”, en San Mateo foron fusilados e enterrados no cemiterio 17 mariñeiros do “Mar Cantabrico”.

Nove veciños de Narón foron fusilados, quince foron paseados e asasinados nas nosas cunetas, un foi apaleado ata a morte, dous morreron en enfrontamento armado, outro morreu en prisión. 

Estas 93 persoas foron asasinadas, pero tamén están os represaliados, os que foron depurados, os desterrados, os escapados e exiliados, os presos, os multados...

Como terrible anécdota do terror das hordas Nacional Católicas do Franquismo, destas beatas persoas que loitaban por “Deus” e “España”, esta o feito de que o día 26 de Decembro, supoño que para celebrar o Natal, no Val foron fusilados máis de 20 mariñeiros do “Acorazado España”. 

O próximo día 13 de Abril Memoria Histórica acompañada por todas e todos os que queremos ter Memoria fará no cemiterio do Val e no de San Mateo unha ofrenda floral en homenaxe a todas e todos os represaliados. 

Honor e Gloria os nosos mártires. Saúde e República. 

¡A pola terceira!

Homenaxe en Marín aos que defenderon a liberdade

Homenaxe ao médico dos pobres

Foto cedida, Telmo Bernárdez, líder agrarista. O médico foi asasinado o 12 de novembro de 1936 en Pontevedra. Contaba con 51 anos e era membro do partido Republicano Galego

A familia do médico redondelano fusilado en 1936 Telmo Bernárdez regresa de México

A Voz - Luis Carlos Llera 13 de novembro de 2015

Tal día como onte, Telmo Bernárdez Santomé, o médico dos pobres de Redondela, morría asasinado. E o Concello quixo renderlle homenaxe. Non en balde é o personaxe do ano na súa vila. O acto comezou no cemiterio dos Eidos, un pequeno camposanto rodeado dunha urbanización dormitorio. Alí depositouse un ramo de flores sobre a tumba que, con esmero, coida unha achegada da familia durante todo o ano xa que os descendentes de Telmo residen en México. A ese país tivo que fuxir a viúva cos seus nove fillos no ano 1936. Para asistir á efemérides desprazáronse desde o outro lado do océano a nora de Telmo Bernárdez, Loty da Granxa, unha alacantina que coñeceu no país azteca a Suso Bernárdez, un dos fillos de Telmo, e dous das súas netas. Unha delas, Amaya, recordou os «duros anos» da familia durante a posguerra, na que os seus pais tiveron que «traballar como animais» pero puideron vivir en paz grazas á xenerosidade do presidente da Republica, Lázaro Cárdenas, cos exiliados.

O alcalde de Redondela, Javier Bas, descubriu xunto á súa familia un placa que recorda a casa onde viviu Telmo Bernárdez. No seu día foi confiscada e hoxe é un albergue onde pasan a noite os peregrinos do camiño de Santiago ao seu paso polo municipio. Ao descubrir o recordatorio, un dos dirixentes do Colectivo Republicano, Raimundo Cal, pronunciou unhas improvisadas palabras nas que criticou que non se aplicou a Lei de Memoria Histórica para resarcir a «miles de persoas que morreron nas cunetas». Á homenaxe acudiron políticos de diferentes ideoloxías e, durante os actos, un grupo de achegados á familia portou unha bandeira republicana.

Telmo Bernárdez, ademais de axudar a moitos dos seus veciños como médico, foi o presidente do casino de Redondela no ano 1932. A súa preocupación pola situación dos que traballaban no campo levoulle a converterse en líder agrarista e utilizou xornais da época, como Nova xente ou A Opinión, para dar a coñecer as súas ideas. Tamén foi un destacado membro do Partido Republicano Galego e o 6 de marzo do ano 1936 foi nomeado delegado da Confederación Hidrográfica do Miño. Desde o seu cargo fixo intensa campaña a favor do estatuto de autonomía de Galicia. Tras estalar a guerra, Bernárdez foi asasinado a madrugada do 12 de novembro en Pontevedra. Estaba casado con Isabel Gómez, filla do secretario do Concello do Porriño. Tras o asasinato, a súa familia tivo que fuxir. Primeiro fixérono a Portugal e logo a Francia, desde onde se marcharon a Nova York para finalmente acabar en México. E alí seguen.

O Concello de Pontevedra recorda aos fusilados do 36 e anuncia unha homenaxe ás mulleres

Homenaxe aos represaliados, a noite deste xoves. RAFA FARIÑA

Lores presidiu o acto baseado en "un día negro na historia de Pontevedra" e engadiu que "nunca será suficiente o que fagamos polas vítimas do 12 de novembro e por todas as e demais. Especialmente por aquelas que aínda agardan que as rescatemos do anonimato (...) e do silencio da Historia"

Venres 27 de novembro, a partir das 20.30 horas, o Teatro Principal acollerá o acto "que será preámbulo dá programación do ano que vén: Homenaxe ás Abrandares Represaliadas e Resistentes"

13 de Novembro de 2015 | DP | Pontevedra

O alcalde de Pontevedra, Miguel Anxo Fernández Lores, presidiu este xoves o acto de homenaxe aos represaliados do 36 xunto ao monumento da rúa 12 de Novembro, na zona Este de a cidade. Os médicos Amancio Caamaño Cimadevila, Telmo Bernárdez Santomé e Luis Poza Pastrana, os mestres Paulo Novás Souto, Germán Adrio Mañá e Benigno Rey Pavón, o editor Ramiro Paz Carvajal, o avogado José Adrio Barreiro, o xornalista Víctor Casas Rey e o capitán Juan Rico Gonzá­lez viron segadas as súas vidas "pola barbarie fascista", segundo relatou o alcalde, tal día como este xoves, hai 79 anos na zona da Caeira.

"O 12 de novembro de 1936 é unha data funesta, un día negro na historia de Pontevedra, porque tal día coma hoxe (por este xoves), na Caeira, as balas da senrazón e da inxustiza, os disparos do fascismo, mataron a dez homes bos, a dez homes xustos, xenerosos e solidarios", expuxo Lores, que engadiu que "nunca será suficiente o que fagamos polas vítimas do 12 de novembro e por todas as e demais. Especialmente por aquelas que aínda agardan que as rescatemos do anonimato, das tumbas anó­nimas, das cunetas e do silencio da Historia".

80 ANIVERSARIO

O alcalde de Pontevedra adiantou, ademais, que en 2016, con motivo do 80 aniversario, vanse a programar actos de maior calado "que van ter tres obxectivos pincipais: a procura da verdade, da xustiza e da reparación. Faremos especial fincapé naquelas vítimas máis silenciadas, nas esquecidas, para que as súas vidas dignas e o seu sacrificio non sexan inútiles. Para que os seus ideais sigan vivos nun tempo en que os precisamos tanto. E seguiremos na procura do ronsel das abrandares represaliadas e resistentes, que están voltando do silencio da Historia por medio do programa A Memoria das Mulleres, que desenvolve a Concellería de Patrimonio Histórico e que está a dar tan bos resultados grazas á achega xenerosa das familias".

Fernández Lores engadiu, para rematar, que "queremos que esta programación do 2016 arredor da memoria histórica sexa sentida socialmente e moi participativa", á vez que adiantou que o venres 27 de novembro, a partir das 20.30 horas, o Teatro Principal acollerá o acto "que será preámbulo dá programación do ano que vén: Homenaxe ás Abrandares Represaliadas e Resistentes".

Cartas dun fusilado

Pazos e Alonso Montero, entre Enrique Alvarellos (esqda) e Olivia Rodríguez (dereita)

Traducción Estación Atlántica 

Alonso Montero presidiu a presentación do libro coas cartas que José Mejuto escribiu á súa muller no cárcere

Faro de Vigo - Juan Calvo -  Cangas 24.10.2015

Editado por Alvarellos, foi presentado onte no salón de plenos de Cangas o libro "Cartas de un condenado a muerte" que contén as cartas que escribiu á súa muller Alejandra Nogueiras cando estivo prisioneiro na illa de San Simón.

 

O acto estivo presidido polo alcalde de Cangas, Xosé Manuel Pazos, que xa cando estaba na oposición municipal, alá polo mes de xaneiro, organizou a presentación das cartas en Cangas da man da neta do fusilado, Ana Paula Mejuto, ademais de por o presidente da Real Academia Galega, Xesús Alonso Montero. Xosé Manuel Pazos manifestou o seu orgullo porque este acto celébrese en Cangas e dixo que as cartas debía de servir de faro e guía para o futuro. Xosé Alonso Montero aludiu á importancia que as cartas orixinais estean en mans da Academia Galega e recordou o esforzo realizado na publicación deste libro que agora se presenta. Antes, o editor Enrique Alvarellos puxo ao descuberto o verdadeiro desexo de Alonso Montero, que as cartas formen parte dos libros de texto das asignaturas de Historia e Literatura. Precisamente Alonso Montero mencionou que Mejuto era un home sen titulación, pero cun gran talento literario, que tamén puxo de manifesto Olivia Rodríguez, profesora da Universidade da Coruña que foi a encargada de consentir e puír os textos das cartas para a súa publicación. Olivia Rodríguez tamén estivo no acto de presentación. Foi ela a que recordou como se atoparon as cartas, trala morte de Alejandra Nogueiras, as peripecias da súa neta Ana Paula Mejuto para publicar as cartas en Arxentina, as súas conversacións con Serrat e Sabina sobre esta cuestión.

Olivia Rodríguez e o editor Enrique Alvarellos aseguraron que se trataba, sen dúbida, dun libro moi especial, quizais o máis especial que chegou ás súas mans.

Alonso Montero revelou que Mejuto fixera no cárcere dous aneis con pezas de dominou, un estaba na tumba da súa muller e outro o tiña el, pero que ía pasar a mans da Academia.

Nigrán promueve o uso do galego cunha cerimonia na que se cambiará a lápida de Vázquez Grela

Traducción Estación Atlántica

Val Miñor TV  23/10/2015

O Concello de Nigrán sumar ao 'Día da Restauración da Memoria Lingüística de Galicia' cun acto o sábado 24 no cemiterio municipal do Ceán no que se honrará ao mestre republicano fusilado José Vázquez Grela, unha vez que a lápida foi cambiada e traducida ao galego polo consistorio co beneplácito da familia. Ademais, antes descubrirase unha placa na entrada ao camposanto co lema 'En memoria de todas as persoas que aquí xacen, porque grazas a elas Galicia segue tendo cultura e lingua de seu' e posteriormente realizarase un acto de firma de últimas vontades para que todo aquel que o desexe exprese por escrito a decisión de que unha vez falecido a súa liturgia sexa en galego (na propia capela do camposanto). O alcalde de Nigrán, Juan González, sumarase á firma e anima a todos os veciños a que tamén o fagan. Este Día de Restauración da Memoria Lingüística está promovido pola Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística e por vez primeira na súa historia o Concello de Nigrán sumase.

As lápidas dos camposantos galegos demostran a renuncia dos galegos polo seu idioma: prefiren recordar aos seus defuntos nunha lingua que non falan no ámbito familiar. 'Este é un paso máis deste goberno en apoio da lingua galega e de recuperación da memoria histórica ao mesmo tempo. Queremos con este acto contribuír a que cambie esa mentalidad que evita o galego nos camposantos', sinala Juan González, alcalde de Nigrán. Os datos son elocuentes: só una de cada mil lápidas está escrita en galego; e únicamente un 2% das esquelas publicadas nos xornais está redactada no noso idioma.

Por outra banda, o regidor móstrase especialmente orgulloso de homenaxear e recordar a figura de Grela, mestre nacional de Nigrán ao que dedica moitas páxinas do seu libro 'Nigrán. Memoria dunha guerra 1936-1939'. 'Era unha persoa comprometida socialmente, quixo levar o ensino a todos os recunchos do municipio e lograr a alfabetización universal como primeiro paso para lograr unha sociedade máis xusta; desde o goberno de Nigrán quixemos aproveitar este acto de restauración da memoria lingüística para recuperar tamén a memoria histórica', defende González, quen aposta por realizar o ano que vén, 80 anos despois do inicio da Guerra Civil, máis actos nesta liña. Precisamente, Grela ten un parque desde 2011 co seu nome situado á beira de onde era a escola no barrio da Dehesa. O parque bautizouse no mandato de Efrén Juanes a iniciativa do agora alcalde, edil de Cultura entón.

José Vázquez Grela (1897-1936)
Natural de Ames (Padrón) coñeceu á súa muller Josefa Iglesias en Bos Aires, a donde emigró con 12 anos. O matrimonio, que tivo seis fillos, pasou uns anos en Cuba antes de volver a Galicia. Foi xa na terra onde sacou as oposicións de Mestre Nacional e, tras diversos destinos, en 1932 tomou posesión en Nigrán. Desde a súa chegada ao municipio gañouse a admiración e respecto dos veciños. Grela asumiu desde o inicio a presidencia do Consello Local de Primeiro Ensino, institución creada coa chegada da República. Era o prototipo de mestre da República, comprometido cos principios do novo ensino e políticamente moi activo, ao momento de que foi un dos organizadores do mitin de xuño de 1936 nas Angustias (Nigrán) a favor do Estatuto de Autonomía de Galicia, ao que asistiría Castelao. Coa nova situación política, Grela pensou que a única opción que tiña para sobrevivir era achegarse ao novo réxime e a igrexa, con esta idea chegou a escribir varias veces a nova comisión xestora do Concello dando mostras do seu suposto novo ideario falanxista. Con todo, nada diso serviulle, o 12 de setembro, ao redor das 12:30 horas da mañá, foron buscar a Grela á escola interrompendo a clase, á que asistía o seu fillo pequeno. Todos intuíron o que ía pasar, o propio mestre pediu que o deixasen despedirse da súa esposa e non o deixaron. Metérono no coche patrulla dirección ás Angustias e fixéronlle baixar cerca do cemiterio, onde lle deron cinco tiros por detrás e deixárono morto coa báta ensangrentada. Grela contaba entón con 50 anos.

Homenaxe no Monumento da Memoria da Cruz da Maceira

Galicia, a guerrilla temprana

Benigno Andrade García "Foucellas", quizais
o máis coñecido dos guerrilleiros galegos

Traducción Estación Atlántica

Diagonal - Imanol 19/10/15

Debido ao triunfo fascista en terras galegas nos primeiros días da guerra civil, moitos republicanos de variada ideoloxía víronse obrigados, uns a ocultarse, outros a botarse ao monte, outros conseguiron chegar ata a veciña Asturias para loitar a favor da Republica, outros foron obrigados a alistarse no exército fascista e outros moitos foron apresados e/ou executados. Trataremos de seguir o rumbo aos libertarios que se botaron ao monte tanto no chamado periodo de fuxidos como no de guerrilleiros sen entrar a discutir si de verdade houbo tantas diferenzas entre un e outro.

Unha das primeiras noticias que temos é a morte en enfrontamento armado do cenetista Alejandro Costas Fernández o 13-8-1936 en Soutelo-Salceda de Caselas, dous días despois aparece o cadáver tiroteado no monto do Foxo do libertario coruñés Ramón Ponte Rivas . O 24 de decembro dese ano, nunha batida pola Sierra de Galleiro son abatidos tres libertarios dos que descoñecemos máis datos. Manuel Bergantiños Pouse foi capturado nas proximidades da Coruña en marzo de 1937 e fusilado en outubro do mesmo ano. Tamén en durante o ano 37 foron asasinados nos montes de Viveiro Balbino Gómez Rodríguez en marzo e posteriormente Candido Soto Gómez. O 25-6-1937 é abatido tras un enfrontamento armado o cenetista Alfonso Pérez Cornejo no monte Tureira, formaba parte dunha cuadrilla de fuxidos. Sabemos que estiveron fuxidos pero descoñecemos o que a sorte lles deparó aos libertarios de Almeiras José Castro Seijo e José María Galán Becerra do mesmo xeito que ao veciño de Casal Nicolás Uzal Campos.

Gráfico explicativo sobre voaduras de ferrocarril difundido en Galicia

Nas illas Cies andaron fuxidos un grupo de 7 ou 8 persoas ata ben entrado 1937, a maioría destacados cenetistas da zona, á espera dun barco que os sacase de alí, que finalmente non chegou. Entre eles Antonio Ferrari  Rodal 'O Carabelo', Antonio Fernández Ferrari 'O Amaro', Bernardo Lemos González e Manolo Soliño Soliño 'Carolitos', destes, os dous últimos foron asasinados nas illas, 'O Amaro' entregouse meses despois e 'O Carabelo' entregouse logo de finalizada a guerra.

O 4-11-1937 trala caída da fronte asturiano, e a súa volta a terras galegas, un numeroso grupo de combatentes do batallón 219 Galicia, que estaban dirixidos polo libertario José Moreno Torres tivo un grave enfrontamento no porto do Acebo (Fonsagrada) con gardas civís e falanxistas, no que perderon a vida o propio José Moreno e 12 dos seus compañeiros. José Moreno botouse ao monte en xullo, estando fuxido ata decembro de 1936, cando puido saír de Galicia en compañía doutros 22 anarquistas a bordo de 'A Libertaria', desembarcando en Xixón e alistándose ao Batallón Galicia. Unha vez caído a fronte norte, xunto a unha quincena de cenetistas da súa unidade, deciden volver polo monte desde Xixón onde se atopaban, ata Galicia. Xunto a el, Manuel Bugallo Lois, Jaime Machicado Llorente, Jesús Martínez Castro, Maximino Martínez Fernández, Odilo Masid Masid, Emilio Novás Naya, Manuel Ramos Escariz, Luís Rafael Villar Sánchez e posiblemente Julián Carballo Gómez, Moisés Erguido Blanco, Víctor Paradela Ríos e Julio Roca Gantes. A noite do 29 ao 30 de outubro chegan ata o porto do Acebo, onde fixeron dous grupos e durmiron en senllas cantinas. A que estaba máis penetrada en Galicia foi asaltada por un numeroso contingente de falanxistas e gardas civís, sorprendendo ao grupo de nove que alí se atopaban, sendo apresados e executados. O outro grupo, alertado polos disparos, entabló combate cos asaltantes, matando ao falanxista Emilio Villar. Finalmente, nos días posteriores, foron capturados e executados Manuel Bugallo, Julián Carballo e José Moreno. Tamén foi capturado Julio Rocas, aínda que descoñecemos a súa sorte. Os únicos que conseguiron saír ben librados foron Moisés Ergueito e Víctor Paradela.

Libertarios fuxidos en "A Libertara". Morenos Torres e
outros compañeiros de fuga morrerían despois na emboscada
do Acebo

Desde o triunfo do golpe de estado, bótanse ao monte a partida dirixida polo anarquista Manuel Prado Pereira 'Lolito' quen van funcionar polos alrededores de Gondomar (Pontevedra), a parte de 'Lolito', a partida conta con outros 5 membros. Ademais de varios roubos a man armada, dedicábanse a acosar a delatores da zona. Sabemos que en febreiro de 1938 acabarán coa vida dun tratante de madeira portugués en Priegue-Panxón por consideralo informador da garda civil. Esta partida funcionará ata finais de ano, en novembro, tras un enfrontamento armado nas proximidades de Vigo serán detidos catro dos seus membros, pouco despois serao o propio Manuel Prado en Baiona, sendo posteriormente executado. Sabemos da participación nesta partida, polo menos temporalmente de Francisco Pintado Pérez.

Tamén desde xullo do 36 levaban ocultos no monte o grupo encabezado polos ácratas Víctor Romero Pazo 'Zorrilla', José Fernández Álvarez 'Severo' e José Alonso Álvarez 'Berzas'. Algunhas das noticias que coñecemos sobre eles é que o 27-3-1939 asaltan 5 domicilios en Lameiro-Sárdoma, tres días máis tarde, 3 domicilios en Salgueira-Sárdoma. Finalmente, o 4 de abril, nas proximidades de Vigo, tras un enfrontamento coa benemérita, resultan abatidos 'Severo' e 'Berzas'.

Pola zona de Vilagarcía de Arousa, durante os anos da guerra civil rexistráronse diversos sabotajes contra o alumado público e as vías de comunicación, entre os saboteadores, atopamos aos libertarios José Vidal Bugallo 'Robles' ou Ramón Díaz Hermo.

De Cervantes, Lugo, era a partida familiar dirixida polo libertario Abelardo Gutiérrez Alba, quen trala caída da fronte norte e regresar á súa terra, botouse ao monte xunto aos seus irmáns Jovino e Baldomero, a súa irmá Domitila, a súa nai Consuelo e un irmán desta última chamado Segundo. A maior parte de ell@s acabarían engrosando as filas da federación de guerrillas uns anos máis tarde. Tamén acabou engrosando as filas da federación Eduardo Pérez Veiga 'Tameirón' outro dos derrotados trala caída da fronte norte e que tamén dirixiu unha pequena partida polas terras do sur de orense.

O guerrilleiro cervantino Abelardo Gutiérrez Alba

No verán de 1939, un grupo formado polos anarquistas José Garrido Pasandín e o seu fillo Eduardo Garrido Otero, Amador Domínguez Pan e José Seijo Don eliminan ao axente do SIMP José Barcia Rioboó, no término de Gándara. José Garrido e o seu fillo serán detidos e posteriormente executados, mentres que os seus compañeiros terán unha prolongada carreira nas guerrillas galegas.

Na partida do comunista 'Patitas' que actuaba polas proximidades do Ferrol, atopamos aos libertarios Juan Ares López 'Pallares', Francisco Barcia Casanova 'Paco da Casanova', Jesús López Ardao 'O de Someiro' de quen sabemos que atentou en novembro de 1944 contra o falanxista José Rodríguez 'O Lugués' en Campolongo, Ramiro Martínez López 'Zapateiro' e Victor Bértalo.

Na partida pontevedresa de 'Os Maletas' atopamos a José Luís Quintas Figueroa 'Quintas'.

José Luis Quintas Figueroa "Quintas"

Na zona fronteriza da Raia descubrimos ao militante confederal Juan Salgado Ribeiro, 'O Juan'.

O que posiblemente fose o guerrilleiro máis coñecido de terras galegas, Benigno Andrade García 'Foucellas' era militante libertario aínda que posteriormente foi moi influído polo PCE, montou unha partida na que tamén atopamos a cenetistas como Antonio Sánchez Veiras 'Antonio Varela', Basilio Calvar Solla 'O Roxo de Domaio', Jesús Lavandeira Pérez 'Ladrillo', Andrés Pérez Lavandeira ou Joaquín Sánchez Patiño. Este grupo movíase pola zona de Curtis.

A partida dos irmáns Rodríguez González, Antonio e Eulogio, supuestamente capitaneada polo primeiro deles, ambos libertarios, aos que tamén acompañaba Salvador Gil Moure 'Carolo' e un tal Justo. Este grupo funcionou durante os primeiros 40 pola zona de Chantada e Carballedo. A garda civil acusounos entre outras cousas do asasinato dun capitán de aviación na estrada de chantada a Monforte, de causar outras dúas vítimas na estrada que leva a Orense e do asalto a un coche de feiras. Antonio e Eulogio participarán posteriormente na invasión do val de Arán encadrados na 21ª brigada e despois no AGLA.

Os irmáns Eulogio, Antonio e Custodio Rodríguez González

Dos seguintes guerrilleiros libertarios, coñecemos os nomes pero non temos datos relevantes sobre as súas partidas nin zonas de actuación, Antonio Alejandre Ramos, Antonio Calviño actuaba pola zona ourensá de Alláriz, foi apuñalado por detrás en 1953, Daniel Calvo Rodríguez, abatido pola garda civil o 19-7-56, hai un Dá Silva, que poida que fose José Dá Silva Bartomeu 'Moreno', pero non podemos confirmalo, Antonio González Pérez 'Tono' estivo tres anos no monte, ata 1939, entón pasou a Francia, anos despois estaba como guía confederal na zona de Euskadi, (tamén exerceu de mugalari Juan Romeu Ramos), Eusebio González Pedreira, José Liró Louro 'Pepe o Cocheiro', José López Chao, Juan Mosquera Vázquez, Eduardo Rego Álvarez, Santiago Rey, José Rosende Calvo 'Negro' e Cándido Soto Gómez.

Integrados nas diversas agrupaciones do Ejercito Guerrilleiro de Galicia dirixido polos comunistas, atopamos a varios militantes confederales, entre eles, Benigno Andrade García 'Foucellas', Francisco Barcia Casanova 'Paco dá Casanova', Claudio Díaz Milía 'Manolete', Manuel e José María Díaz Pan 'Rogelio' e 'Jaime' respectivamente, Amador Domínguez Pan 'José Pimentel', Gregorio Dopico Fernández 'Bolichero', Jesús Iglesias Escourido 'O Tizón', Jesús Lago Díaz, José López Ardao 'O de Someiro', Elías López Armesto 'Pajaro', Vicente López Novo 'Rufino', José Pedreira de la Iglesia 'Queimarán', Ceferino Rodríguez Arias 'Bailarín', Juan Salgado Rivero 'O Juan', José Santiago Temprano 'Henares' e José Seijo Don 'Ramón'.

José Pedreira de la Iglesia "Queimarán".

Integrados na plural Federación de Guerrillas León Galicia, atopamos aos libertarios galegos Eduardo Pérez Vega 'Tameirón', Abelardo Gutiérrez Alba, Antonio López Fernández 'Corchas' e Ceferino Rodríguez Arias 'Bailarín'.

Noticia sobre os combates entre guerrilleiros e gardas
en Cambedo en 1946

Fontes: O movemento libertario en Galiza. 1936-1976 (Dionisio Pereira e Eliseo Fernández), Terra e tempo Nº 163/170 (vvaa), Entremontes Nº 3 (vvaa), Enciclopedia histórica del  anarquismo español (Miguel Iñiguez), Proceso e morte de Luís Nodar (Juan Sobrino e Manuel Domínguez), A represión franquista en Galiza , actas do congreso dá memoria Narón 2003 (vvaa), O batallón Galicia nº 19 (Eliseo Fernández), http://losdelasierra.info/  e  http://vitimas.nomesevoces.net/gl/

O Concello de Nigrán retoma as homenaxes oficiais a veciños represaliados e asasinados polo franquismo.

Monumento Volta dos Nove do ano 2007

Valminor.info

A demorada estrea da película “A volta dos nove” de Antonio Cairo dou inicio a unha serie de actos que en solitario ou en colaboración con asociacións civís o Concello de Nigrán promoveu en materia de memoria histórica. Continuou o sábado coa participación na homenaxe á Volta dos 9 que organiza todos os anos o Instituto de Estudos Miñoranos en Baiona. E dende alí o goberno anuncia que dará comezo unha serie de actividades na materia cara ao 2016 cando se cumpra o 80 aniversario do golpe de Estado de Francisco Franco.

O alcalde Juan González, autor de varios libros de investigación sobre a represión franquista en Nigrán e o Val Miñor,  convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo” e anima a que se asista aos actos.

Pase da Volta dos Nove

O documental ‘A volta dos nove”, dirixido polo gondomareño Antonio Caeiro, foi visto  por primeira vez en Nigrán o venres 16 de outubro no Auditorio Municipal coincidindo precisamente co 79 aniversario dos brutais asasinatos falanxistas de nove veciños do Val Miñor, cinco deles de Nigrán.

A película foi estreada o ano pasado en Vigo e posteriormente en Gondomar a instancias do Instituto de Estudos Miñoranos, despois de que o anterior goberno do PP non cedese espazo para elo no Auditorio de Nigrán.

Agora dende o Concello sinalan que o alcalde  Juan González, convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo e anima a que asista á proxección”.

Ofrenda floral e actos en Sabarís e Baiona

Ademais, o goberno local uniouse á tradicional ofrenda floral do Instituto de Estudios Miñoranos (IEM) o sábado 17 de outubro no cemiterio de Sabarís e posteriormente na coñecida como curva da ‘Volta dos nove”, en Baredo e baixo a obra do escultor Fernando Casás, onde foron fusiladas estas persoas.

As execucións de veciños do Val Miñor en outubro do 36.

Lembran dende o Concello de Nigrán que a execución de nove veciños do Val Miñor foi froito “da vinganza e represión dos falanxistas polo suceso do día anterior en Sabarís, cando no asalto das forzas nacionais á casa dos irmáns republicanos “Os Ineses” morreron estes e tamén un dos falanxistas”.

Engaden que horas despois os partidarios do golpe de Estado colleron a nove veciños detidos na prisión do Frontón, en Vigo, e os fusilaron na curva de A Bombardeira, en Baredo.

Cinco eran de Panxón (Nigrán) e os cinco eran mariñeiros:  Manuel Aballe Domínguez, de 41 anos; Felicísimo Antonio Pérez Pérez, de 44 anos; Generoso Valverde Iglesias, de 37 anos; Modesto Fernández Rodríguez “O Rei Chiquito”, de 47 anos; e Manuel Barbosa Durán, de 30 anos que aínda natural de O Burgo (Baiona) tamén vivía en Panxón.

Canda eles foron asasinados Elías Alejandro Gonda López, labrador de 36 anos de Sabarís; Francisco Manuel Lijó Pérez, mariñeiro de 34 anos de Baíña; Fidel Leyenda Rodríguez, tamén mariñeiro de Baíña de 51 anos; e José Rodríguez González “O Pelonio”, mariñeiro de Baiona de 45 anos.

“Unha tráxica historia de vinganzas e morte que supuxo nove familias de Nigrán e Baiona destrozadas pola senrazón dunha guerra civil e que deixaría unha pegada imborrable na memoria dos miñoranos, xa que durante os 40 anos de ditadura militar nove cruces apareceron marcadas na terra ou nas rochas de Baredo para que ninguén esquecera o vil asasinato de oito mariñeiros e un labrador que nada fixeran”, afirman.

Cara ao 80 aniversario do Golpe de Franco.

O goberno de Nigrán quere continuar estas actividades no eido da memoria histórica cara ao 2016 cando se cumprirán 80 anos do golpe de Estado, co obxectivo “divulgar o impacto da loita e da represión no municipio e dar así cumprido homenaxe a todos aqueles que loitaron pola liberdade e pola democracia”, avanza o rexedor, Juan González.

Os fusilados. 40 anos despois de outros 40 anos.

Histagra - Lourenzo Fernández Prieto 28/9/15

Por fin, no programa de Javier del Pino na Cadena SER do sábado 26 de mañá, fálase dos fusilamentos de 27-IX-1975. Un magnífico programa que empezou co Ministro de Información, León Herrera Esteban, lendo no “parte de Radio Nacional” as condeas a morte despois da tétrica musiquiña aquela; tamén entrevistou a Magda Oranich (avogada de Txiqui) e presentou unha gravación de Marc (o outro avogado) que conta como o fusilaron, tiro a tiro, e como lograron facerlle a foto. Tamén participou Carlos Fonseca, autor de Mañana cuando me maten, o  maís recente libro sobre o asunto.

A grande incógnita é porque os escolleron a eles 5 entre os 11 condeados a morte ao mesmo tempo e porque o réxime quería fusilalos, e quen do réxime. Non chega con facer historia das vítimas para entender o pasado. Podemos renovar a premisa logo de escoitar o programa. En agosto de 1975 aprobouse unha lei antiterrorista que foi aplicada retroactivamente nos catro xuízos militares que se seguían –entre moitos outros-: 2 en Madrid contra membros do FRAP, dun escollen a Baena e do outro a Sánchez Bravo e García Sanz; un en Burgos, onde escollen a Otaegui, e outro en Barcelona onde escollen a Txiqui. Escollen porque non só había máis xuízos en curso senón moitísimas persoas en múltiples causas abertas por atentados. 

Non só aplicaron a nova lei (dunha ditadura: un estado de non-dereito) retroactivamente senón que todas as confesións foron obtidas –como era norma- con torturas. Nese mesmo mes de agosto e, coa mesma lóxica, en Ferrol mataron a X.R. Reboiras de 3 tiros polas costas. Os procesos aceleráronse sen garantía ningunha, sen aceitar as probas da defensa, incorporando novas testemuñas, contravindo as lóxicas procesais que mal que ben viñan sendo seguidas na Ditadura. No mes de setembro fixéronse os xuízos, impuxéronse as sentenzas, foron ao Consello de Ministros xuntas e confirmáronse 5. Ao día seguinte fusiláronos. Os avogados tiveron para preparar o último recurso entre as 12 da noite (cando recibiron as notificacións) e ás 4 da mañá.

Vai sendo hora de facerse preguntas que nunca se fixeron para poder pensar outras explicacións que nunca se deron. O réxime non respondeu á crecente conflitividade –como se adoita a afirmar con causalidade simple – senón que a viña provocando dende o peche de todo ensaio de apertura en 1969. Nese fío de man dura contra unha xeración contestataria que xa non tiña medo nin lembranza das atrocidades que coñeceran seus pais, en 1974 xa agarrotaran a Puig Antich e a Heinze. A reacción do réxime, dende o asasinato de Carrero en decembro de 1973, era unha resposta desconcertada que remitía en todo á súa orixe: a facer o que hai que facer, o que houbo que facer en 1936. Os que o viviron lembran a esperanza xornalística da apertura e do espírito do 12 de febreiro. Os feitos son máis teimudos que as sensacións e as esperanzas. Por iso, todo lembra a 1936, non só na aparencia e na sensación de desoncerto senón, fundamentalmente, nas formas, nos procedementos e nos procesos militares. Só muda o número de fusilados.

A foto fíxoa nun descoido Marc, o avogado e parella de Magda Oranich, e publicouse ao día seguinte en todos os xornais do mundo e a onda de antifranquismo medrou e medrou ate o infinito… Determinou o futuro inmediato e o fracaso político do “bunker” que aínda deu moita guerra ate hoxe. A estratexia do franquismo sen Franco presentouse imposible despois disto e das súas consecuencias. O PSOE e o PCE que non permitiran aos seus avogados participar nas defensas dos encausados nestes procesos, tiveron axiña interlocutores dentro do réxime para encauzar unha saída que excluíse as armas.

Vigo lembra aos represaliados vigueses Baena e Sánchez-Bravo

O cemiterio de Pereiró acolle un acto na súa honra no 40 aniversario do seu fusilamento durante o franquismo

Redacción Faro de Vigo  27/9/15
Fai corenta anos foron fusilados. Pagaron coa súa vida pola súa loita pola liberdade. Hoxe, o cemiterio de Pereiró acolle un acto de homenaxe aos vigueses Xosé Humberto Baena e José Luis Sánchez-Bravo, loitadores antifranquistas executados polo réxime franquista o 27 de setembro de 1975.

En Pereiró, representantes políticos e sociais lembraron aos mozos asasinados cando tiñan pouco máis de 20 anos, léronse poemas na súa honra e colocouse unha bandeira republicana na tumba de Baena.
Estes dous mozos vigueses, incansables loitadores da liberdade, foron condenados tras confesar despois de torturas e manipulacións nun xuízo sen a mínima garantía de defensa. Con todo, a pesar do intento do réxime, estes mozos non caeron no esquecemento.

Acto de Homenaxe a Xosé Humberto Baena no cemiterio de Pereiro de Vigo

Galería de fotos da Iniciativa Galega pola Memoria  

Unhas 300/350 persoas asistiron hoxe no cemiterio de Pereiro de Vigo ao acto de homenaxe en lembranza de Xose Humberto Baena e tamén de Xosé Luis Sánchez-Bravo, Ramón Garcia Sanz, Angel Otaegi e Yon Paredes Manot “Txiki asasinados pola ditadura franquista o 27 de setembro de 1975 . 

O acto abriuse coa lectura pola miña parte dunha declaración en nome da Comisión 27 de setembro ( vai en arquivo adxunto). Logo Mari Luz Maset leu unha carta que Ramón García Sanz escribiu ao seu irmán e única famila (enfermo de poliomenitis e impedido nun hospital de Zaragoza) días antes da súa execución e onde lle deixaba todas as súas pertenzas. A continuación Luis Viñas, leu un fragmento do relato El Relog que Baena escribira días antes da súa morte. Proseguiuse coa lectura de sendos poemas escritos para a ocasión por Manuel Pipas e Manuel Sio. Acto seguido Laura Quintillán ofereceu ao violino un fragmento dunha sonata de J.S Bach. Despois da intervención do poeta Xosé María Álvarez Cáccamo que escolleu a lectura duns versos do seu libro “De mañá que medo”, oa cto rematoi coas intervencións de Eva Solla e Flor Baena, curmán e irma respectivamente de Xose Luis Sánchez-Bravo e de Xosé Humberto Baena 

27 DE SETEMBRO DE 1975-27 DE SETEMBRO DE 2015 

40 ANOS DESPOIS DUNS ASASINATOS DE ESTADO 

O 27 de setembro de 1975, a cidade de Vigo e o mundo enteiro estremecíase diante das derradeiras penas de morte executadas en Europa por motivos políticos. Cinco loitadores antifranquistas eran asasinados logo de ser detidos e procesados nuns xuízos farsa realizados baixo xurisdición militar, en consellos de guerra sumarísimos. Foron condenados a morte en sentenzas ditadas de antemán, en base a probas inexistentes e sen testemuñas presenciais, sustentadas exclusivamente en declaracións autoinculpatorias obtidas baixo tortura. Estes feitos golpearon sobre todo a nosa cidade, porque entre os cinco asasinados, dous, Xosé Humberto Baena Alonso e Xosé Luís Sánchez Bravo-Solla eran veciños de Vigo. Xunto a eles caian tamén diante do pelotón de fusilamento Ramón García Sanz, Juan Paredes Manot”Txiki” e Angel Otaegi. 

Para todos e todas os que creemos na necesidade de verdade, xustiza e reparación das vitimas da ditadura é unha obriga inescusable que a lembranza deste tráxico acontecemento non esmoreza ou desapareza para sempre da memoria colectiva. 

Cúmprense hoxe cuarenta anos desde aquel 27 de setembro. E desde hai trinta e nove, os amigos e amigas, compañeiros e compañeiras e camaradas de Xose Humberto Baena e tamén de Xosé Luis Sánchez-Bravo, vímonos xuntando aquí coa idea clara de manter viva a súa lembranza, celebrando actos como o que hoxe nos convoca diante da tumba de Pite. Sexan pois benvidas todas aquelas persoas que hoxe nos acompañan por primeira vez. 

Porén, a nosa presencia aquí non pode nin debe constituír só un acto de emocionada e irada lembranza dos compañeiros mortos. Ninguén ten dúbidas cando se trata de reivindicar con orgullo a memoria dos que, coas armas na man, loitaron para defender a lexitimidade do goberno da República. Ninguén ten dúbida tampouco á hora de calificar aquela loita como un combate xusto na defensa da legalidade. Pois ben, hoxe nós estamos tamén aquí para reivindicer e sentirmonos orgullosos da loita que Baena e tantos outros, homes e mulleres, mantiveron contra a ditadura franquista. 

Cómpre non esquecer que a loita dos que defenderon a lexitimidade republicana contra o golpe militar fascista de xullo de 1936 –comunistas,socialistas, anarquistas, nacionalistas, obreiros e campesiños, xentes sen adscripción política, antifascistas todos, republicanos en fin, - foi a mesma loita que mantiveron Baena e os seus compañeiros asasinados e outros loitadores e loitadoras contra o fascismo. 

Por iso, diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

ESIXIMOS Verdade Xustiza e Reparación moral, social e xurídica para todos os que, homes e mulleres, loitaron contra a ditadura e foron as súas vitimas 

Por iso, diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

ESIXIMOS a anulación dos xuízos da ditadura 

Por iso, diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

ESIXIMOS a fin da impunidade e a extradición a Arxentina de todos os asasinos, torturadores e políticos cómplices da ditadura, para que sexan xulgados por crimes contra a humanidade 

E tamén por iso e diante da tumba de Xosé Humberto Baena e no nome da Comisión 27 de setembro

RECLAMAMOS das forzas políticas e sindicais e das organizacións e asociacións veciñais que actúan na nosa cidade que colaboren con nós para esixir á Corporación municipal que adique un espazo público á lembranza de Xosé Humberto Baena e dos seus compañeiros asasinados polo franquismo. 

Moitas grazas 

COMISIÓN 27 DE SETEMBRO 

Vigo 27 de setembro de 2015

Acto de homenaxe en Pereiró

"Aquela bala esnaquizou a toda a nosa familia"

Faro de Vigo 26.09.2015 

A "Comisión 27 de setembro" formouse en 1995 en Galicia entre amigos e camaradas de Xosé Humberto Baena, para conmemorar o 20 aniversario dos asasinatos de Estado. Agora que se cumpre o 40 aniversario e grazas á participación cidadá, lograron sufragar dous grandes valos publicitarias que lembran aos fusilados en vías céntricas de Vigo e tamén publicar dúas necrolóxicas na súa memoria en FARO. O cemiterio de Pereiró acolle mañá ás 12.00 horas un acto de homenaxe que se celebra en Vigo desde 1976 -hai 39 anos ininterrompidos- . Lembrarán a Baena e a Sánchez- Bravo con poemas e intervencións e colocarán flores coas cores da bandeira republicana na tumba de Xosé Humberto.

Valados en memoria dos asasinados o 27 de setembro de 1975

Avenida Europa rotonda Navia

Avda. Clara Campoamor. Saida do hospital novo hacia Vigo, no vial da Universidade 

 Estes valados que aquí  remito en arquivo adxunto, estarán colocados ata o día 29 deste mes en Vigo. Foron costeados coas aportacións económicas de moitos e moitas de vos. Moitas grazas. Pero aínda queda pendente a publicación en Faro de Vigo dunha  grande esquela, laica, reivindicativa e memorialista que sexa quen de golpear a conciencia do pobo e, ao tempo, axude a realizar  un exercicio de memoria e homenaxe aos que deron a súa vida loitando contra a dictadura.

Para poder sufragala permanece aberta un numero de conta de Abanca ES20 2080 5217 2130 4000 2915 na que podedes facer as aportacións económicas que consideredes oportunas, debendo indicar no concepto 27 DE SETEMBRO 2015.

Grazas outra vez a todas e todos

Celso López

Pola Comisión 27 de Setembro

PD Pregamos  difusión

Os portugueses de Marín

Montse Fajardo coa Memoria de Marín no Pozo da Revolta 20/9/15

Pontevedra Via! Celso Xavier Milleiro Sánchez 17 setembro 2015

Tras unha conversa mantida hai meses con José Antonio Pazos, interesante e polifacético mestre do colexio do Sequelo, gostaría realizar unha pequena procura nos datos que teño dos portugueses en Marín.

Ao longo do século XX chegaron ao noso concello perto dun centenar de emigrantes procedentes da outra beira do Miño que se asentaron e deixaron tras de si as súas pegadas, sendo numerosos os actuais marinenses descendentes deles. Os primeiros en chegar procedían do norte de Portugal, unha parte importante oriúndos da parroquia de Perre, en Viana do Castelo, e estaban relacionados co oficio de cantaría. Máis tarde, e en menor cantidade, viñeron da zona de Leiría e estaban especializados no oficio asociado ao sector manufactureiro da madeira. Xa nos anos 60, procedentes da zona de Chaves, fixaron aquí a súa residencia portugueses de etnia xitana.

Os apelidos de moitos deles foron deturpados e desnaturalizados e noutros recoñécense ben a súa procedencia: Epifanio, Capa, Abreu, Malaquías, Barbosa, León, Guerra, dos Anjos, Acevedo, de Sá, Leal... Deixando unha importante pegada na historia e na vida social de Marín. Os primeiros chegaron a comezos do século XX para traballar na construción do peirao de Marín, e trouxeron consigo os seus ideais de conciencia de clase. Tanto eles como os seus fillos participaron de forma activa no tecido sindical de preguerra, Augusto Alfonso González "Xico" e Teófilo Freitas Alves chegaron a presidir a Federación Obreira de Marín (UXT), Domingo Martínez Rufo a Sociedade de Canteiros, Domingo Gonçalves Borlido a Sociedade Agraria de Mogor, Silverio Lameiro Leal foi detido por motivos sindicais en 1932 ou Antonio Pérez Moreira "O Lonco" foi soterrado coa bandeira da República Española antes do estoupido da guerra civil.

Tras o comezo desta, moitos deles e a xeración nacida en Marín, foron perseguidos e/ou represaliados: Manuel de Paula Castiñeira Maneiro "Marcelino Liberato", Enrique Pérez Gómez "Xan do Río", Francisco da Silva Rosales "Tecelán", José Álvarez Silva, José Martínez Alfonso, Ángel Martínez Moreira "O Varrendeiro", Manuel Blanco Rodríguez "Blancote", Francisco Fresco Alfonso, Alvino Alves dos Santos, Francisco Araújo Calvo... e doutros casados con mulleres de orixe portuguesa como Laureano Muradas Domínguez "Chiripas", José Abalo Fernández, Manuel Gil García "O Maraghato" (este fusilado nos montes de Gipuzkoa o 20 de xullo de 1936 ao defender o estado democrático da República Española)...

Augusto Gonçalves Afonso "Xico" e o marinense António Afonso Martins "Cajariche" ou "Caghabicha" (os apelidos na súa forma portuguesa) foron fusilados o 14 de setembro de 1937 e foron así polo compromiso na defensa dos dereitos da clase traballadora.

Os portugueses e portuguesas de Marín, así como os seus fillos/as, contribuíron firmemente ao benestar social do noso concello e de Galiza. O vindeiro 20 de setembro a Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica de Marín lembrará no Pozo da Revolta a algúns deles de forma explícita, mais tamén lembremos de forma implícita á colonia portuguesa, incluídas as esquecidas mulleres que xogaron un rol importante, mas non vistoso, pola dignidade colectiva e de loita pola xustiza social.

Homenaxe a Pedro Galán, o mozo "que sempre saudaba estreitando a man esquerda"

Ofrenda floral a Pedro Galán

© Galiza Nova

Praza Pública 19/9/15

"Falar de Pedro Galán Calvete é falarmos do xogo de luces salgadas que nasce no Faro de Hércules para amosar, partindo dende o bairro da Torre e atravesando todos as rúas da nosa cidade, que A Coruña é Galiza", destacou hai anos Xosé Manuel Carril nun acto de homenaxe a este mozo secretario de Organización das Mocidades Galeguistas na cidade, asasinado polos franquistas en 1936, con tan só 19 anos. Esta fin de semana, unha vez máis Pedro Galán será lembrado na Coruña, nun conxunto de actos a cargo do grupo de barrio do BNG de Monte Alto.

A homenaxe contará con dúas actividades: unha conferencia o venres 18 e a tradicional ofrenda floral o sábado 19. Deste xeito, este venres, a partir das 20 horas no local da A.VV. de Monte Alto celebrarase a conferencia “A Coruña berce das Irmandades da Fala” a cargo da profesora da UDC Pilar García Negro. Logo, o sábado, terá lugar a ofrenda floral, que se celebrará a partir das 12 no cemiterio de San Amaro, onde descansan os restos do mozo asasinado, e que contará coa intervención de familiares de Pedro Galán, para posteriormente dar paso a Avia Veira, portavoz do Grupo Municipal do BNG e veciña de Monte Alto.

O BNG convida a veciñanza a se sumar á homenaxe "a aquel mozo que sempre saudaba estreitando a man esquerda porque, segundo el mesmo dicía, era a que sae do corazón e chega ao corazón da outra persoa"

O BNG convida a veciñanza da Coruña a se sumar á homenaxe "a aquel mozo que sempre saudaba estreitando a man esquerda porque, segundo el mesmo dicía, era a que sae do corazón e chega ao corazón da outra persoa" e que resaltou -destacan- "pola súa madurez e compromiso co país nuns tempos tan complexos". 

Nacido en 1917, fillo dun camareiro marítimo nos barcos que cruzaban o Atlántico, o seu compromiso político apareceu nun manifesto publicado en A Nosa Terra en outubro de 1933, no que, xunto a Jenaro Marinhas del Valle e outra ducia de rapaces, diríxense "Aos mozos cruñeses" para lles anunciar a súa decisión de constituír a Mocidade Galeguista, baixo a disciplina do Partido Galeguista. Traballou no departamento de contabilidade da empresa de xabróns La Toja ao mesmo tempo que realizou un intenso traballo político e social, participando en actos públicos na Comarca da Coruña. Tralo Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, rexeitou a ocasión de fuxir embarcado a América que lle ofreceu o seu pai e seguiu levando unha vida normal, iniciando estudos de Dereito. Foi detido o 10 de setembro, levado ao Cárcere da Coruña e despois ao cuartel da policía no Orzán. O 16 de setembro o seu cadáver foi atopado nunha cuneta da Corveira por dúas leiteiras.

"Foi ante todo unha persoa sinxela e limpa de corazón, que coidaba que a divulgación e posta en práctica sinceiras dos seus ideais nacionalistas non facían mal a ninguén"

Na devandita homenaxe, Carril salientaba que Pedro Galán "foi ante todo unha persoa sinxela e limpa de corazón, que coidaba que a divulgación e posta en práctica sinceiras dos seus ideais nacionalistas non facían mal a ninguén" e que "a súa firme convición de non ter cometido nengún delito fixo que rexeitara a oportunidade que lle ofreceu o seu pai para fuxir embarcado ás América". A partida de defunción fixo constar que Galán morrera "a consecuencia dunha 'hemorraxia interna', en realidade, un eufemísmo legal para agachar que a verdadeira causa da sua morte fora un feixe de proxectis metálicos cargados de xenreira".

Homenaxe celebrada en 2011
© BNG

 

"Os últimos fusilados do Franquismo foron vítimas dun simulacro de xustiza"

Traducción Estación Atlántica

"Papá, mamá: execútanme mañá. Quero darvos ánimos. Pensade que eu morro, pero que a vida segue".

Atlántico - Ana Fuentes - Vigo 9/9/15

Estas primeiras liñas da carta que o vigués Xosé Humberto Baena escribiu aos seus pais antes de ser fusilado na madrugada do 27 de setembro de 1975 ilustran a portada de "Mañá cando me maten. As últimas ejecuciones do franquismo", de Carlos Fonseca (Madrid, 1959). Entre os cinco fusilados estaban o vigués Xosé Humberto Baena e José Luís Sánchez-Bravo, de Gondomar. O xornalista e escritor preséntao hoxe ás 19:30 horas na Casa do Libro.

Como chega ao tema dos últimos fusilados do franquismo?
Este ano cumpríase o corenta aniversario e a min todos estes temas da Guerra Civil e a posguerra interésanme e pareceume un bo momento para abordar un tema do que pasaron moitos anos e é bastante descoñecido. Sobre todo penso nos que naceron logo da morte do dictador, que descoñecen o tema ou teñen un coñecemento bastante difuso.

Conta na introdución que se atopou moitas dificultades para acceder á documentación. pasou moito tempo pero parece que non foi tanto.
Si, porque temos unha lei de patrimonio histórico que establece que a documentación daquelas persoas das que se coñeza o seu falecemento é de acceso público transcorridos 25 anos, pero dos que non conste ou non falezan son 50. Aquí hai condenados que foron fusilados e eu tiña autorización das familias, pero hai outros que faleceron pero despois. A situación é bastante absurda porque teño autorización das familias, que teñen dereito a acceder ás causas. Ademais, facilitáronlleme copia dos sumarios de dous dos procedementos censuradas, tachando nomes e datas de forma bastante absurda. Incluso a sentenza facilítalleme de forma incompleta, cando hoxe os xulgados facilitan sentenzas todos os días. E dáse a paradoja de que sentenzas de fai corenta anos, que o Parlamento declarou ilexítimas coa Lei de Memoria Histórica, non se poden consultar íntegramente. Grazas a que os avogados tiñan copias puiden completar os procedementos.

Logo de ver a documentación, os sumarios e falar coas familias cal é a súa opinión sobre aqueles acontecementos?
Clarísima. Foron vítimas dun simulacro de xustiza. Hai probas que se obtiveron mediante torturas, noutros casos as probas manipuláronse e recorreuse a procedementos sumarísimos que convertían nun teatro calquera simulacro de xustiza. Instruíanse co coñecemento exclusivo do xuíz e o fiscal, os acusados permanecían incomunicados durante toda a instrución, só cando se daba por terminada a investigación dábase traslado á defensa, que tiña un periodo de catro horas para ler o expediente, entrevistarse co seu cliente e propoñer medios de proba, que eran rexeitados na súa práctica totalidade. Había unha condena de antemán. Houbo once condenas de morte, seis foron conmutadas e executáronse cinco. Tocoulles a eles coma se tocoulle a calquera dos outros.

Iso para a familia debe ser aínda hoxe moi duro.
Pois si. Por iso foi especialmente emotivo falar con Flor e coa noiva de Baena, que me contou en primeira persoa como os carearon a ambos e como Baena estaba esnaquizado polas torturas, non podía nin falar. Ela sostivo con firmeza que non lle coñecía de nada e grazas a iso puido salvarse. Falar coa irmá de Sánchez-Bravo, que estivo toda a noite previa aos fusilamientos con el. Falar coa muller de Sánchez-Bravo que tiña 21 anos e estaba embarazada. Todos estes testemuños en directo seguen mantendo unha forza tremenda. Todos teñen os feitos moi presentes.

Flor Baena: "A persecución ao meu irmán empezou por mor dunha necrolóxica que puxo en Faro"

A familia do vigués asasinado loita desde hai 40 anos para tratar de demostrar a súa inocencia -"Eu e a miña nai pensamos que o perdoarían; ao final só quedounos chorar"

Faro de Vigo - Elena Villanueva | Vigo 10.09.2015

O escritor Carlos Fonseca presentou onte en Vigo a súa nova obra histórica, "Mañá cando me maten". 

O autor non puido estar mellor acompañado durante a charla e posterior firma de libros. Flor e Fernando Baena, irmáns dun dos fusilados galegos que narra a obra, non quixeron faltar á presentación da novela. Os asistentes, ademais de escoitar as peripecias persoais de Carlos Fonseca á hora de escribir o libro, puideron 'revivir' os feitos en primeira persoa grazas a Flor Baena, quen non dubidou en contar como se viviu na súa familia o fusilamento do seu irmán, Xose Humberto Baena.

Este vigués, natural da parroquia de San Pedro de Xárdoma, loitou contra todo e contra todos por defender a xustiza, pero finalmente terminou fusilado en Hoyos de Manzanares sendo, xunto con outro catro homes, os últimos asasinados do réxime franquista. Agora, 40 anos despois, a súa irmá non dubida en lembrar a historia que levou ao seu irmán ante as metralletas da Guardi Civil aquel 27 de setembro de 1975.

A historia do seu fusilamento comezou cinco anos antes. Xose Humberto buscaba desesperadamente traballo. "Tiña antecedentes por mor dunha manifestación, polo que terminou traballando en Fumensa ata o 1975", explica Flor Baena. O 1 de maio dese mesmo ano produciuse unha revolta, na que el non chegou a participar.

"Nela, un policía de paisano disparou ao aire e matou a un traballador, Manuel Montenegro. Ao decatarse, o meu irmán e outros compañeiros puxeron unha necrolóxica en FARO. Tivo que dar o seu DNI. Días despois empezaron a deter aos que pagaron a necrolóxica", relata. As detencións comezaron polo marido da propia Flor Baena. Ante isto, Xose Humberto fuxiu a Madrid.

Foi acusado dun atentado
O 14 de xullo produciuse un atentado na capital, e o 22, ás 22.30 da noite, os axentes da Garda Civil detéñeno. "Decatámonos polo telexornal de que o acusaban de ser o autor material do atentado", explica unha Flor Baena xa máis nerviosa que ao comezo.

Tras 26 días incomunicado nunha cela de 3 metros, a familia empezou a poder falar con el. No xuízo, celebrado o 11 de setembro, piden pena de morte. A familia escribiu unha misiva ao principe, naquel momento Juan Carlos de Borbón, pero a súa resposta foi tajanate. "Non era da súa competencia. Non podían facer nada". Días despois, o 27 de septimbre, Xose Humberto Baena foi fusilado.

"El sabía perfectamente que non volvería a casa, pero nós, sobre todo a miña nai, aínda confiabamos en que cando o meu pai e o meu irmán Fernando foron a Madrid o día 26 volverían con el. Finalmente non puidemos facer outra cousa que chorar, e agora loitar para que se recoñeza a inocencia do meu irmán", sentencia Flor Baena.

Bueu salda unha débeda histórica e distingue á represaliada corporación de 1936

A corporación e os familiares dos homenaxeados na fotografía final de familia. // Gonzalo Núñez

O Concello oficializa o nomeamento de Membros Honoríficos aos 12 edís, de Fillos Predilectos a seis e de Fillo Adoptivo a Carballeira nun acto con todos os grupos políticos 

Faro de Vigo - César Collarte - Bueu 06.09.2015 

Bueu saldou a súa débeda histórica coa represaliada corporación municipal de 1936. Fíxoo onte nun acto que serviu para nomear Membros Honoríficos aos 12 integrantes daquel concello, pero tamén para distinguir como Fillos Predilectos a seis deles (Francisco Piñeiro, Francisco Escáneo, Francisco García, José da Torre, José Bernárdez "Pasarín" e Francisco Padín) e para nomear Fillo Adoptivo a José Gómez da Cova, "Johán Carballeira", por non ser nativo de Bueu. Por último, fíxose un recoñecemento especial ao tesoureiro municipal daquela época, Ricardo Gómez Buceta. Deste xeito, deuse cumprimento ao acordo plenario de 2012 nunha cita que tivo lugar no Centro Social do Mar e na que estiveron presentes representantes de todos os grupos políticos da corporación, familiares dos homenaxeados e a Asociación de Amigos de Johán Carballeira, impulsora da recuperación da memoria histórica no municipio. 

Foi un acto marcado pola emotividade e que comezou aos sones da Alborada de Celanova, interpretada por Marcos Campos e Jacobo García, encargados de pór os interludios musicais a unha homenaxe que tamén tivo o seu momento literario grazas á lectura que as poetisas Miriam Ferradáns e Lucía Novas fixeron dos poemas "Lusco e fusco" e "Imaxes", ambos de Johán Carballeira. O edil Carlos Eirea fixo lectura do acordo plenario de agosto de 2012 e deu paso ao discurso de Manuel Mosteiro, presidente da Asociación de Amigos de Johán Carballeira. Este manifestou que, case 80 anos despois dos sucesos, "chega ou momento de chamar as cousas polo seu nome, e entón houbo un golpe de estado e non unha Guerra Civil". Mosteiro glosou a figura dos 12 integrantes da corporación de 1936, "homes que tingan relevancia social e liderado nos seus sectores" e que "non foron represaliados por casualidade". Por iso, o acto de onte supón para el "saldar unha débeda que Bueu tinga con todos vós", á vez que apuntou que "eles son ou exemplo a seguir", sen esquecerse da figura de Ricardo Gómez Buceta, rehabilitada onte de modo oficial. 

Félix Juncal foi o encargado de entregar os distintivos aos familiares dos represaliados. Fíxoo comezando polo que fose o seu homólogo en 1936, José Gómez da Cova, "Johán Carballeira", nomeado Membro Honorífico da Corporación e Fillo Adoptivo, un galardón que recolleu Leonor García Areosa. A continuación foi a quenda do tenente de alcalde, Francisco Piñeiro Barreiro, Membro Honorífico e Fillo Predilecto, representado por Manuel Piñeiro Miranda, e logo de Francisco Escáneo Franco, representado por Rosario e Josefa Escáneo Pérez. Idénticas distincións foron para Francisco García Villanueva, José Bernárdez Santaclara e Francisco Padín Novas, recollidas polos seus familiares. Despois tocoulle aos descendentes de Manuel Gutiérrez López e Manuel Casaleiro Pereira. E finalmente a Ramón González Soliño, José Estévez Villar, José Rodríguez Estévez e Ramón Pastoriza Gestido, ademais do recoñecemento especial ao depositario municipal Ricardo Gómez Buceta, recibido por Xullo Buceta Loveira. 

O rexedor budetense pechou o acto tras a lectura dun poema de José Bernárdez a cargo da súa neta Alcira Dasilva. Fíxoo agradecendo o traballo da Asociación Amigos de Johán Carballeira e cualificando aos membros da represaliada corporación como "exemplo de vida para todos vos budetenses, galegos e españois". Juncal tamén fixo un chamamento á reflexión para que "vos valores e ideais que estas persoas defendían non caian non esquecemento e que non estean só na memoria dúas que estamos hoxe aquí" antes de pechar coa súa esperanza de que un acto como o de onte "axude a que as feridas cicatricen e se vai recuperando a memoria dúas que se foron, a nosa memoria".

Presentación do libro "Mañana cuando me maten. Las últimas ejecuciones del franquismo"

A Comisión 27 de setembro de 1975
Convocavos a asistir o vindeiro mércores 9 se setembro ás 19:30h. na Casa del Libro de Vigo (Velázquez Moreno 27) á presentación de "Mañana cuando me maten. Las últimas ejecuciones del franquismo" (La esfera de los libros) do que é autor o xornalista Carlos Fonseca.

Intervirán, xunto ao autor, Flor Baena, irmá de Xosé Humberto Baena