Acto reivindicativo para denunciar a prohibición de portos de Galiza a instalar unha inscrición de homenaxe ás vítimas da represión franquista en Vilaboa

Porto de San Adrián de Cobres na homenaxe nacional ás vítimas do franquismo 

do ano 2014. Foto da Iniciativa Galega pola Memoria

O acto terá lugar o sábado 3 de outubro ás 19 h no peirao de Santa Cristina de Cobres. Este lugar foi elixido polo colectivo A Regaduxa para instalar unha inscrición en homenaxe ás vítimas do terror franquista polo seu simbolismo: pola proximidade ao cárcere de San Simón, e porque tanto o peirao como a estrada que leva até alí foron construídos co traballo forzado dos presos da illa, algúns deles de Vilaboa.

Na súa negativa a autorizar a instalación da inscrición, Portos aduce razóns de seguranza que non aplica noutros peiraos. En realidade, nas reunións que se mantiveron con responsábeis do organismo explicaron que non lles gustaba nada  a expresión “terror franquista”. 

A Regaduxa comeza con este acto unha campaña reivindicativa e de denuncia para conseguir instalar a inscrición. Facemos un chamamento a todas as persoas comprometidas coa recuperación da memoria histórica para que acudan ao peirao de Santa Cristina de Cobres o sábado 3 de outubro. Poderedes participar na acción colectiva que se vai realizar e poñer así o voso grao de area para que se faga realidade a homenaxe ás vítimas do terror franquista en Vilaboa.

Vilaboa, 28 de setembro de 2015

homenaxe as vítimas do terror franquista en Vilaboa

 

A asociación A Regaduxa. Memoria Histórica de Vilaboa promove un monumento homenaxe ás vitimas do terror franquista en Vilaboa que será inaugurado o domingo 26 de abril ás 19 h no peirao de Santa Cristina de Cobres, fronte á illa de San Simón.

 

Moitos presos da illa fixeron traballos forzados para construir a estrada que vai ao peirao de Santa Cristina de Cobres.

 

O domingo lembrarémolos a eles e a todas as vítimas do terror franquista.

Memorias na Illa de San Simón

 

Traducción Estación Atlántica

Xoan Arco da Vella 2/9/ 2012

Sendo Director Xeneral de Prisións, Máximo Cuervo Radigales (1938-1942), estableceu unha política penitenciaria na que os presos debían pagar as súas penas coa privación de liberdade e con traballos de reconstrución dun País devastado.

 

 

 O proxecto foi gestionado polo Patronato de Redención de Penas polo Traballo. O problema suscítase con que facer cos non aptos para ese tipo de traballos, ben por desnutrición ou ben pola súa avanzada idade. Convertéronse nun estorbo, a solución, ao máis puro estilo hitleriano, configurouse na Illa de San Simón.
 

 

Aproveitando as instalacións dun antigo convento e dun lazareto instalouse nas primeiras semanas da guerra unha especie de cárcere provisional para presos gubernativos que aínda non foran encausados pola jurisdicción militar.
 

Nesta época moitos dos detidos de San Simón foron sacados por elementos de Falange e os chamados "cívicos", e executados nas cunetas das estradas e ante os muros dos cemiterios

 

 
Segundo testemuños, o director de San Simón e das prisións de Pontevedra, Lago Búa, o médico forense Bustelo, foron responsables, xunto co tenente Rodríguez da Garda Civil, de moitos "paseos"; tamén se dedicaron a deter a persoas de dereitas ás que logo poñían en liberdade a cambio de importantes cantidades de diñeiro.

 
Denunciados por unha desas persoas de dereitas, foron condenados a matar en consello de guerra celebrado a porta pechada, e executados por un piquete ao mando, "casualmente", do seu compinche o tenente Rodríguez.

 

 
Ao derrubarse a Fronte Norte moitos prisioneiros foron conducidos a este cárcere provisional en funcións de campo de concentración.

Desde o porto de Bilbao partiu o barco prisión "Upo Mendi", cheo de prisioneiros, coa finalidade de integralo no sistema concentracionario de San Simón. A falta de calado impediu que o "Upo Mendi" achegásese o suficiente á illa de San Simón, permanecendo fondeado en augas máis profundas da ría de Vigo.
 

A San Simón foron tamén conducidos desde o campo de concentración de Camposancos varios presos condenados a pena de morte para ser executados. Ao finalizar a guerra tratouse de converter o Campo de Concentración de San Simón nun centro de reclusión para presos maiores de sesenta anos de idade, trasladando a centenares deles desde todas partes de España.
 

 
O 12 de Febreiro de 1943, coincidindo co principio do fin do Réxime Nazi, se evacua a illa de "refugallos humanos", mediante decreto de Franco no que se posibilitaba que os reos puidesen escoller destino penitenciario. por decreto de 17 de Decembro de 1943, 274 septuagenarios, poden ir libremente a morrer ás súas casas.

As mulleres do wolframio

Fotos: Arquivos da Asociación Vecinal Minas da Brea e
O Faiado da Memoria

Traducción Estación Atlántica
Un documental recupera o importante papel xogado polas veciñas do poboado minero de Brea-Ou Fontao

 

Faro de Vigo - Salvador Rodríguez  02.03.2014

Juventina Blanco Rodríguez, Celsa Vázquez Fernández, Visita Pérez López e Pura Villanueva Varela peitean canas e recordos de mocidade: as primeiras son brancas, pero os segundos alóxanse na súa memoria en cor negra, e non por motivo luctuoso algún, senón porque se remontan ás décadas dos 40 e 50 do século pasado cando, mentres no resto de Galicia padecíanse os "anos dá fame" da posguerra civil, elas, aínda moi novas, formaban parte do núcleo poblacional das minas da Brea, onde se extraía un "ouro negro" chamado wolframio ou wolfram, mineral estratéxico e fundamental para calquera tipo de armamento da época.

Juventina, Celsa, Visita e Pura, xunto ao veterano minero José Parcero, foron reunidas por Encarna Otero directora do documental "A luz do negro", patrocinado polo Consello dá Cultura Galega, para dar testemuño do papel xogado polas mulleres durante os anos de esplendor minero da comarca.

En 1939, A Brea era un dos grandes núcleos de extracción de wolframio a nivel mundial. Durante a Segunda Guerra Mundial, calcúlase que traballaron en torno ao wolfram máis de seis mil acodes, tres mil directamente nos labores de extracción das factorías controladas polos alemáns, favorecidos por Franco. "Ás mulleres -conta Encarna Otero- non se lles permitía traballar nas galerías nin na fábrica, pero, contratadas pola empresa concesionaria, realizaron traballos auxiliares como lavado e separación do material".

Claro que, aínda que é certo que os alemáns controlaban as principais factorías, os aliados tamén ansiaban o preciar "ouro negro", pero tiñan que conseguilo de estraperlo, e nesa trasfega clandestino tiveron moito que ver numerosas veciñas da Brea: unhas relacionadas coas concesións independentes (pequenas leiras particulares) e, outras, vinculándose coas partidas de guerrilleiros que vendían o mineral ao mellor postor.

José Parcero recorda as habituais visitas á zona do grupo do mítico guerrilero Foucellas, así como doutros aos que denomina "corcheiros". Juventina, Celsa, Visita e Pura, xunto ao propio José, reparan en "a estreita vixilancia por parte da Garda Civil ", reforzada por regimientos do Exército, ao momento de que máis dunha vez, detidas polos vixiantes, non tiveron máis remedio que entregar os seus "palanganas" de wolfram camufladas baixo unha capa de terra: "a terra era castaña e o wolfram, negro", puntualizan.

A efervescente actividade na zona xerou a construción dun poboado que, polas súas características, debeu semejar aos das películas do Far West, pero xa dotado cos adiantos tecnolóxicos do século XX. Abríronse ata sesenta tabernas, tres salóns de baile e dous cines, así como varias casas de comida, hostales e apartamentos para aloxar aos obreiros...Todas estas actividades concentrábanse no "barrio de madeira" e nelas implicáronse muchísimas mulleres.

Asturianos
Tamén foron destinados a traballar alí decenas de asturianos, exsoldados republicanos presos polos franquistas e acolleitos ao "programa de redención de penas polo traballo", cuxo oficio na vida civil era o de mineros. Desa presenza asturiana xurdiron non escasos matrimonios entre asturianos e mulleres de Vila de Cruces. Foi un deles, precisamente, o que fundou a primeira escola para os fillos dos traballadores das minas do wolfram: "Ese home -recordan estas mulleres que foron as súas alumnas- traballaba na mina desde as 6 da mañá ata as 3 da tarde. A nós dábanos clases cando xa se facía de noite" . Recientemente, os veciños da Brea recuperaron a tradición de celebrar Santa Bárbara, patroa dos mineros, un festexo que levaran a Fontao aqueles mineros asturianos Pero coa baixada dos prezos a finais de 1960, iniciouse o declive das explotacións de Fontao, que acabarían por pechar o 9 de maio de 1963, pese á continuada mellora na súa maquinaria e nos seus sistemas de extracción e ao importante aforro nos custos do transporte que supuxera a inauguración, entre 1957 e 1958, da liña de ferrocarrís entre Sanabria, Ourense e Santiago, que contaba coa estación de Bandeira a só dez quilómetros da mina de Fontao.
 

Carta aberta a un neno de dez anos

 Lugar de paseos. A Paxase-Vincios

Foto: Telmo Comesaña

Texto cedido polo autor

Limiar

O  día 19 de marzo do 2005, na páxina de opinión de Faro de Vigo apareceu unha columna do avogado e exconcelleiro do Concello de Vigo polo Partido Popular Ramón Cortegoso, na que contestaba ás preguntas do seu fillo de 10 anos: (Papá Franco morreu onte?). Ramón explicoullo do xeito dos que queren tapar o pasado da España de chumbo e sangue.

Carta aberta a un neno de dez anos

Neno querido: eu, que xa son vello e xa que logo outra volta  neno, tamén me pregunto  “Franco morreu hoxe?. Ti, querido neno, tes un pai a quen lle-lo podes preguntar, ainda que o que che contesta, a min dame medo.

Eu, querido neno, nunca lle-lo puden preguntar o meu, porque él, José Comesaña Pérez foi asasinado o dia 6 de outubro do 1936, xuntamente co seu irmán Antonino, o seu curmán Emilio Comesaña e o seu amigo Fernando Costas. Un mes despois asasinaron a Adolfo Monroy e Gildo Andrés.

Querido neno: aquí non houbo guerra; asasinouse ós “ROJOS”. Agora mesmo non che podo decir quenes eran os “rojos” porque nin eu mesmo o entendo.

Querido neno: aquí en Alcabre, de seis homes asasinados quedaron cinco mulleres viuvas e vinte orfos. A mais, a duas fillas dun deles rapáronlle-lo cabelo. Destrozaron familias. Quedamos aldraxados, sin consolo e sin axudas ........ e ainda ninguen nos pediu perdón.

Querido neno: teu pai, Ramón Cortegoso non cho supo explicar, ou non o sabe, ou non o quer saber porque posiblemente forme parte desas familias de paseadores que queren tapalo pasado dos seus devanceiros e dos crimes que cometeron.

Querido neno: explícalle a teu pai e a outros como él, que Franco morreu  pero que hai moitos que votan de menos a ditadura, para seguir a pornos tesos ós que non cantamos o “cara al sol”, e ós que queremos vivir nun país laico e ceibe.

Querido neno: teu pai laiase porque en Madrid desmontaron ó burro do cabalo; e eu dígoche, que os agasallos son para os homes de bén, e non para os asasinos.

Querido neno: cando seas máis grandiño eu serei máis neno, ou xa non serei; si ainda son, eiche suxerir que tódolos símbolos feixistas, incluidos os que están pendurados nas paredes das igrexas os leven o “valle de los caídos” e que o declaren MUSEO DO HORROR da ditadura franquista. Alí, querido neno, está soterrado Franco, mais un tal José Antonio Primo de Rivera; o que nunca che contará teu pai é, que esa obra fíxose con homes esclavos, cheos de fame e de miseria, e que moitos deles deixaron alí a sua vida. O delito destes homes era ser demócratas.

Querido neno: agora que sei que existes nunca me esquecerei de ti.

Telmo Comesaña Pampillón           20/03/05

Esta carta foi entregada en Faro de Vigo, rúa Colón o dia 21 de marzal. Foi censurada e non pubricada.

Esta é a segunda carta que me censura  Faro de Vigo

Traballos forzosos en Peinador

Desde outono de 1936, a veciñanza foi obrigado a explanar o aeroporto

A construción do aeroporto de Vigo experimentou no outono de 1936 un forte impulso ao impor as autoridades a prestación persoal para traballar na explanación dos terreos de Peinador, obrigatoria para todos os veciños de 20 a 50 anos dos Concellos de Vigo, Lavadores e Mos. O traballo era redimible coa achega de 12 pesetas, "cantidade equivalente ao dobre xornal dun bracero".

Faro de Vigo / JAVIER MOSQUERA 23/10/2011

A construción do aeroporto de Peinador experimentou a partir do outono de 1936 un impulso considerable ao establecer as autoridades a obrigación de traballar na súa explanación "a todos os veciños de idades comprendidas entre 20 e 50 anos". A chamada "prestación persoal" impúñase, "de momento, durante dous días ao mes e será redimible coa cantidade de 12 pesetas, equivalente ao dobre xornal dun bracero."

O relanzamento das obras do aeroporto anunciouse a mediados de setembro, lembrando que "as Autoridades de Vigo disponse a converter a meseta de Peinador nun amplo e magnífico aeroporto. Xa foron efectuados no devandito lugar os estudos preliminares indispensables e cóntase coa cooperación técnica de diversos organismos e con valiosísimos ofrecementos de empresas construtoras".

E querían que "a unha obra que como a do Aeroporto ten carácter xeral, coopere toda a veciñanza, non só de Vigo senón dos Concellos de Lavadores e Mos e con este fin dispuxeron que para a explanación dos terreos do aeroporto impóñase con carácter obrigatorio a prestación persoal aos residentes homes dos Municipios de Vigo, Lavadores e Mos, que cumprisen 20 anos e teñan menos de 50. Estarán exentos da prestación persoal as autoridades e os militares e mariños mentres permanezan en filas".

Paralelamente abriuse unha subscrición pública prol aeroporto de Vigo, "pois todos os veciños están moralmente obrigados a cooperar a esta obra".

Para o alistamiento dos voluntarios e o pago de redencións instaláronse unhas oficinas na biblioteca da Escola de Artes e Oficios.

Avisos á veciñanza

Periodicamente publicábanse avisos convocando por rúas aos veciños, "que non efectuasen a redención a metálico, que teñen a obrigación de presentarse sen escusa algunha ás oito e media en punto da mañá, nas obras do Aeroporto de Vigo, en Peinador, con obxecto de cumprir a súa ineludible prestación persoal de traballo, apercibidos que de non verificalo, serán castigados. O mal tempo, aínda nos casos máis extremos, non exime da puntual presentación dos interesados no mesmo lugar do emprazamento." Aos que non acudían dábaselles un prazo de 48 horas para explicar os motivos da súa ausencia e quen non o facían recibirían "unha severa aplicación de sancións pola Autoridade Militar".

Houbo mesmo "aviso aos señores curas párrocos de Alcabre, Bouzas, Castrelos e Corujo, para que o máis axiña posible preséntense nas oficinas do Aeroporto de Vigo, con obxecto de recibir instrucións sobre a redención a metálico".