Homenaxe en Ourense ao doutor e político galeguista

David Simón en Diario de un médico de guardia 21/11/15

V Asemblea Xeral da Irmandade da Sanidade Galega (ISAGA) 2015 

En Ourense, 28 de Novembro 2015

Lugar: Paraninfo del Instituto Otero Pedrayo 
(lugar do acto cambiado pola organización)

11.30 horas: Colocación dunha placa no edifício onde exerceu a profesión como médico xinecólogo o doutor Peña Rey. Parque San Lázaro.

12.30 horas: Acto de homenaxe e incorporación de novos irmandiños.

Guión do acto:
Presentación do acto a cargo de Carmen Pérez Vaquero e Carlos Eirea.
- Apertura a cargo do alcalde de Ourense ou representante municipal no acto.
- Intervención de Xaquín Monteagudo, presidente da Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística.
-Intervención de Xosé Luís Álvarez Prieto, membro da coordinadora de ISAGA.
-Incorporación de novos irmandiños, imposición de becas, lectura e sinatura do compromiso.
-Intervención de David Simón Lorda (médico psiquiatra): "Semblanza do doutor Manuel Peña Rey, médico xinecólogo e militante galeguista.".
-Intervención de Manuel Peña-Rey Bouzas (médico e dirixente do Partido Comunista), fillo do homenaxeado.
-Intervención do secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García Gómez.
-Actuación musical.
14.00. Peche do acto

Manuel Peña Rey

(Viascón, Cotobade, Pontevedra, 1899 - Ourense, 1957).

Traducción Estación Atlántica

"Manuel Pena Rey foi destituído en agosto de 1936 do seu posto de médico e de director do Hospital Provincial de Ourense, xunto co doutor Vázquez de Parga. É nomeado para substituílo como encargado da Sala de Obstetricia e Ginecología do Hospital o médico Manuel Pol Piñeiro.

Detido o 28 de outubro de 1937 estivo encarcelado en Ourense en O Carballiño por breves períodos entre 1937 e 1938. Líbrase de ser fusilado a través de recomendacions de amigos e coñecidos, pero o TRRP da Coruña manterá aberto o seu expediente ata ben entrados os anos corenta ademais de someterlle a restricciones para traballar e obrigarlle ao pago de diferentes multas e contribucións 'voluntarias' de 5.000 pesetas para o Roupeiro de Guerra, ou 'renuncias voluntarias' a cantidades elevadas (10.000 pesetas) que lle debía a Diputación provincial, etc....

Segundo o informe do Comisario Xefe da Comisión de Investigación e Vixilancia de Ourense de 26 de outubro de 1940, que figura entre a documentación do seu expediente de Responsabilidades Políticas, o doutor Manuel Pena Rey estaba afiliado ao Partido Galeguista e era socio da Agrupación de Oficios Varios na Casa do Pobo. fora apoderado da Fronte Popular en 1936 'pactando con aquel e traballando con denuedo en prol da Independencia de Galicia, o que deu lugar a discusións no seu partido'.

Testificaron ao seu favor durante a instrución do Expediente de responsabilidades políticas diversas persoas como Antonio Saenz Díez. Celso da Torre ou o doutor Luís Santos Ascarza (quen con data 11 de decembro de 1940 defende ante o Tribunal a integridad moral e profesional do doutor Pena).

A sentenza do TRRP da Coruña de data 9 de abril de 1941 declárao incurso en responsabilidade política, imponlle cinco anos de inhabilitación especial para cargos públicos de mando, confianza e directivos, e condénalle ao pago de 500 pesetas.

Tardará máis de oito anos en ser rehabilitado 'farao o Gobernador Civil Vicente Muñoz Calero, por intereses persoais derivados da necesidade de precisar a asistencia do médico Pena Rey para atender a un familiar próximo–" (tomado do libro "Médicos Ourensanos Represaliados en la Guerra Civil y en la Posguerra. Historias de la -longa noite de pedra" (2010),  David Simón Lorda, Fundación Dez de Marzo/Concello de Ourense)

Homenaxe al doctor Gonzalo Gurriarán

Os actos darán comezo ás 12 horas do día 22 de marzo coa inauguración dunha placa en lembranza

Diario de un médico de guardia - David Simón 18/3/14

O doctor Gonzalo Gurriarán (1904-1975) recibe unha homenaxe o día 22 de marzo en Ou Barco de Valdeorras (OURENSE), nun acto organizado pola Irmandade dá Sanidade Galega (ISAGA) e o Concello de Ou Barco.

• Artigo de Pablo Vaamonde sobre a figura do Dr. Gonzalo Gurriarán
• Ligazón da WEB do Concello do Barco de Valdeorras ofrecendo cumprida información do Acto deste Sabado día 22 de Marzo 
• Video promocional do acto da ISAGA en Valdeorras

Desenterrar as palabras (Homenaxe ao doutor Gonzalo Gurriarán)

Traducción Estación Atlántica

nuevatribuna.es | Pablo Vaamonde | 18 Marzo 2014
O doutor Gonzalo Gurriarán (1904-1975) recibe unha homenaxe a finais de marzo no Barco de Valdeorras, a súa terra natal. É un auténtico descoñecido en Galicia. Os organizadores pretenden honrar a súa figura polo compromiso demostrado con esta terra e as súas xentes. Na súa biografía hai moitos momentos que apuntar, pero ten especial relevancia a súa colaboración coa guerrilla antifranquista na inmediata postguerra.

No tempo do terror foi capaz de superar o seu propio medo, no tempo da represión soubo estar á beira dos huídos, naquel tempo de persecución e violencia tivo a valentía de poñer a súa profesión ao servizo da resistencia. Atendeu a moitos maquis e, por medio de enlaces, forneceu medicamentos aos membros da guerrilla. Esta era unha actividade de alto risco. Entre o Barco e Ponferrada, no ano 1945, producíronse máis de 2.000 detencións. Recorda David Simón nun artigo que "as partidas da guerrilla mantiveron importantes períodos de actividade ata 1950-52 en moitos lugares de Galicia. Unha importante zona de actividade foi a raia con Portugal e o oriente da provincia de Ourense, nos territorios montañosos e especialmente no macizo de Trevinca. Foi unha loita duradera: uns dez anos de resistencia organizada". Nesa zona os membros da resistencia tiveron o apoio e a atención sanitaria ofrecida polo doutor Gurriarán.

O seu fillo Ricardo, historiador, nunca escoitou estas historias na casa familiar. Soubo das actividades do seu pai cando xa morrera, repasando as cinco mil cartas que gardaba. Publicou un libro coa biografía do doutor Gurriarán que, nos seus primeiros anos, parecía destinado a unha vida diferente da que tivo. Fixo a carreira de Medicina, de forma brillante, en Salamanca, foi alumno da Residencia de Estudantes de Madrid e ampliou estudos en Estrasburgo, onde se iniciou na investigación biomédica.

Pero a Guerra Civil truncar todo. Non tiña unha especial actividade política, aínda que nas terras de Valdeorras era alcumado Negrín, polo vínculo persoal que tiña con quen fora profesor seu e que logo chegou a presidente da República. Cando comezou a guerra el estaba no Barco. Logo de estar escondido durante un tempo, en febreiro de 1937 foi incorporado como cirujano en diversos hospitais de campaña da fronte de Madrid. Cando terminou a contenda non tiveron en conta os servizos prestados: abríronlle un expediente de depuración, impedíronlle continuar co seu traballo de investigador e non puido exercer a profesión na sanidade pública ata 1948. Pero, para entón, xa levaba anos exercendo a medicina privada e colaborando co maquis.

Naquel ambiente asfixiante, cos falangistas e a garda civil vixiando os seus pasos, a finais dos anos 40 organizou o "Club de Montaña Pena Trevinca" (que protexía as súas frecuentes visitas ao monte) e dirixiu a primeira e única selección galega de esquí, que debutó na sierra do Guadarrama cun xersei que levaba bordado o nome de Galicia. Son jirones dunha historia persoal que ejemplifica a de moitos resistentes no tempo do franquismo. O doutor Gurriarán gardou silencio. Había cousas que non se podían nomear. Nin ao propio fillo. Hai silencios cargados de emocións. Pero é xa tempo de desenterrar as palabras -como reclama Clara Valverde nun fermoso libro-. É preciso saber que lle pasou aos nosos pais e aos avós, para poder contarllo aos nosos fillos. Hai que romper o pacto de silencio ao redor do medo. O Estado non fixo os deberes elementais da democracia -verdade, xustiza, reparación-, e temos unha sociedade doente, cun duelo permanente individual e colectivo. En España, afirma Clara Valverde, 75 anos logo da Guerra Civil, 40 anos logo da morte de Franco e décadas logo da Transición, a transmisión generacional de traumas sociais e políticos aínda non se abordou. Hai que recuperar a palabra, reconstruír o relato da nosa historia familiar e colectiva, temos que saber de onde vimos para poder entender como somos.

O doutor Gonzalo Gurriarán foi un heroe. Hai que recuperar o seu nome e o seu exemplo do esquecemento. Temos que saber que, nos tempos da infamia, houbo moitos como el, que arriscaban a vida por axudar ás vítimas.

O Médico dos Pobres, baixo o asfalto

Manuel Díaz

Traducción estación Atlántica

Unha estrada impide recuperar o corpo dun represaliado

El País - Pepe Seijo - Lugo 4/7/13

A Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica anunciou que renuncia a seguir buscando os restos de Manuel Díaz, coñecido como O Médico dos Pobres no concello lucense de O Incio durante a Segunda República pola súa altruismo ao exercer a súa profesión. Unha nova estrada construída sobre as ruínas do vello cemiterio, fixo claudicar aos membros do colectivo. "Si algún día puidésese mirar debaixo da estrada... Pero vémolo bastante complicado", resígnase o vicepresidente da entidade, Marco González.

González recorda que en 2008 cando se iniciaron as primeiras prospecciones para recuperar o cadáver de Manuel Díaz, ao que tamén se alcumaba Ou Pequeniño pola súa baixa estatura. "Xa vimos por aquel entón que era un caso bastante complicado porque se ampliou a estrada. Viámolo complicado aínda que sempre que hai unha mínima posibilidade gústanos axudar ás familias", subliña.

O mes pasado a asociación realizou sen éxito máis recoñecementos noutras zonas. "Creemos que está debaixo desa estrada que se ampliou, por fotografías aéreas do ano 1956", concreta. Díaz foi o primeiro alcalde republicano de O Incio e foi asasinado en outubro de 1936, aos poucos meses do alzamiento franquista. Díaz foi detido na súa casa e, segundo relata a asociación de memoria histórica, "a uns dous quilómetros" foi executado. Os autores da súa morte deixaron o cadáver abandonado, pero foi a súa familia quen o trasladou ao vello cemiterio agora sepultado pola estrada.

A ampliación da estrada de Bóveda construír en 2000 sobre o antigo camposanto. "Foi unha ampliación bastante grande. Separadamente do firme da estrada canalizáronse augas fecales e pluviales, ampliouse cunha beirarrúa de metro e medio. Creemos que desapareceu parte dese cemiterio e quedou entre catro e cinco metros debaixo desa estrada", describe González.

O vicepresidente da Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica quéixase da falta de colaboración da Xunta: "A asociación é autónoma e gustaríanos que todas as Administracións implicásense pero por desgraza non é así. Antes o argumento era que non tocaba e agora é un argumento económico o que se esgrime".

Nas trincheiras psiquiátricas

Mural con documentos que conservaron los médicos del centro.

Foto del blog "Diario de un médico de guardia" de David Simón

Traducción Estación Atlántica

Un documental sobre un manicomio en Santiago, que revolucionou o trato aos enfermos durante o franquismo, triunfa no reputado festival de Copenhague

Público - Álex Vicente - Copenhague- 11 NOV 2012

Dous anos de investigación sobre un tema espiñento, unha escasa subvención pública de 16.000 euros espremida ao máximo e con pouca experiencia na sétima arte máis aló da coordinación dun pequeno cineclub en Santiago de Compostela. Así rodaron a súa primeira película os directores galegos Pablo Cayuela e Xan Gómez, debutantes de 28 e 30 anos, o documental Fóra, sobre a vida nun hospital psiquiátrico galego durante os últimos días do franquismo. Os poucos que, ata agora, oíran falar da película seguramente compartían apelidos cos seus impulsores. Desde esta semana, serán algúns máis: o Festival Internacional de Documental de Copenhague (CPH:DOX), convertido en referencia ineludible no circuíto europeo, acábaa de proxectar entre aplausos no marco da súa exquisita programación.

"Estás para que che metan en Conxo", escóitase dicir ás veces en Galicia aos propietarios dunha saúde mental tirando a fráxil. A expresión refírese ao barrio compostelán onde se situou o primeiro manicomio galego, inaugurado en 1885 nos contornos do mosteiro local. Case un século despois, a mediados dos anos setenta, penetrouse nunha profunda etapa de reforma do tratamento psiquiátrico ao paciente, conducida por un grupo de médicos asturianos pouco partidarios da camisa de forza e o cóctel de químicos como metodoloxía obrigatoria. Aplicaron unha política activa para promover as altas e mellorar a súa alimentación. Experimentaron cunha convivencia mixta entre homes e mulleres. E ata permitiron que os enfermos expresásense a través da arte e a música, como revelan as imaxes reproducidas no documental, onde os internos aparecen bailando muñeiras coma se fosen himnos punk.

Ata que o réxime, moribundo pero aínda implacable, descubriu o barullo e decidiu despedir en bloque aos seus responsables. "O curioso é que a reforma fose promovida polas autoridades franquistas para practicar un lavado de face do centro, que carrexaba moi mala fama polo xeito en que trataban aos seus pacientes. Pero se lles acabou escapando das mans", explica Cayuela. A pesar da purga, a reforma de Conxo sentaría as bases da renovación da psiquiatría en España. Non é casualidade que algúns dos médicos do centro asinasen o capítulo relativo ao tratamento psiquiátrico da Lei de Sanidade de 1986, que estableceu un cambio definitivo nos seus usos e costumes.

"Fóra" non é un simple documental de bustos parlantes. Retroaliméntase dunha extensa variedade de fontes "de recortes de diario a películas en oito milímetros, pasando polos testemuños de antigos médicos e traballadores do centro, así como do diario persoal dun dos internos, digno dos escritos dun poeta beat" que configuran unha narración suxestiva e fragmentada, na que transparenta a vontade de reflexionar sobre a memoria histórica. "Se nos interesou ese lugar, supostamente incomunicado da súa contorna, é porque o seu contexto acabou penetrando nel. No resto da sociedade percibíase a mesma vontade de cambio", di Cayuela. "Conxo demostra que non existe ningún espazo alleo ás transformacións sociais, aos procesos históricos e á loita de clases", secúndalle Gómez.

Vítimas do desamparo institucional, os directores decidiron mandar a cinta a Copenhague, conscientes do prestixio adquirido polo certame nos seus dez anos de existencia. "Interesounos enseguida pola súa procura formal, a súa intelixencia e a súa madurez, impropia dun par de debutantes", explica o programador do festival, Niklas Engstrøm. A cita pecha hoxe a súa décima edición en pleno crecemento e cun descubrimento maiúsculo: The Act of Killing, gañadora do premio principal desta edición, na que antigos asasinos de comunistas a conta do goberno indonesio deciden rodar unha película para recrear os seus crimes, cunha falta de rubor arrepiante.

"Existe unha mirada paternalista respecto ao espectador, que se decidan os seus gustos por el. ¿Quen decidiu que unha película como a nosa non pode atopar o seu público"?, explica Gómez sobre a súa estrea no exilio danés. Outro cineasta galego con proxección internacional, Oliver Laxe, tamén acudiu a Copenhague para buscar financiamento para "Las mimosas", a súa segunda longametraxe tras "Todos vós sodes capitáns", que gañou o premio da crítica en Cannes. Dous anos máis tarde, atópase en punto morto. "Non hai que caer no queixume. Pero pensaba que todo ía ser máis fácil, que as institucións serían máis lúcidas. O problema non é de talento, senón de olfacto", opina Laxe, de 30 anos. "Están conseguindo pór en perigo a substitución". A intres, diríase que a cordura abunda máis en Conxo que noutros lugares.