Nigrán promueve o uso do galego cunha cerimonia na que se cambiará a lápida de Vázquez Grela

Traducción Estación Atlántica

Val Miñor TV  23/10/2015

O Concello de Nigrán sumar ao 'Día da Restauración da Memoria Lingüística de Galicia' cun acto o sábado 24 no cemiterio municipal do Ceán no que se honrará ao mestre republicano fusilado José Vázquez Grela, unha vez que a lápida foi cambiada e traducida ao galego polo consistorio co beneplácito da familia. Ademais, antes descubrirase unha placa na entrada ao camposanto co lema 'En memoria de todas as persoas que aquí xacen, porque grazas a elas Galicia segue tendo cultura e lingua de seu' e posteriormente realizarase un acto de firma de últimas vontades para que todo aquel que o desexe exprese por escrito a decisión de que unha vez falecido a súa liturgia sexa en galego (na propia capela do camposanto). O alcalde de Nigrán, Juan González, sumarase á firma e anima a todos os veciños a que tamén o fagan. Este Día de Restauración da Memoria Lingüística está promovido pola Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística e por vez primeira na súa historia o Concello de Nigrán sumase.

As lápidas dos camposantos galegos demostran a renuncia dos galegos polo seu idioma: prefiren recordar aos seus defuntos nunha lingua que non falan no ámbito familiar. 'Este é un paso máis deste goberno en apoio da lingua galega e de recuperación da memoria histórica ao mesmo tempo. Queremos con este acto contribuír a que cambie esa mentalidad que evita o galego nos camposantos', sinala Juan González, alcalde de Nigrán. Os datos son elocuentes: só una de cada mil lápidas está escrita en galego; e únicamente un 2% das esquelas publicadas nos xornais está redactada no noso idioma.

Por outra banda, o regidor móstrase especialmente orgulloso de homenaxear e recordar a figura de Grela, mestre nacional de Nigrán ao que dedica moitas páxinas do seu libro 'Nigrán. Memoria dunha guerra 1936-1939'. 'Era unha persoa comprometida socialmente, quixo levar o ensino a todos os recunchos do municipio e lograr a alfabetización universal como primeiro paso para lograr unha sociedade máis xusta; desde o goberno de Nigrán quixemos aproveitar este acto de restauración da memoria lingüística para recuperar tamén a memoria histórica', defende González, quen aposta por realizar o ano que vén, 80 anos despois do inicio da Guerra Civil, máis actos nesta liña. Precisamente, Grela ten un parque desde 2011 co seu nome situado á beira de onde era a escola no barrio da Dehesa. O parque bautizouse no mandato de Efrén Juanes a iniciativa do agora alcalde, edil de Cultura entón.

José Vázquez Grela (1897-1936)
Natural de Ames (Padrón) coñeceu á súa muller Josefa Iglesias en Bos Aires, a donde emigró con 12 anos. O matrimonio, que tivo seis fillos, pasou uns anos en Cuba antes de volver a Galicia. Foi xa na terra onde sacou as oposicións de Mestre Nacional e, tras diversos destinos, en 1932 tomou posesión en Nigrán. Desde a súa chegada ao municipio gañouse a admiración e respecto dos veciños. Grela asumiu desde o inicio a presidencia do Consello Local de Primeiro Ensino, institución creada coa chegada da República. Era o prototipo de mestre da República, comprometido cos principios do novo ensino e políticamente moi activo, ao momento de que foi un dos organizadores do mitin de xuño de 1936 nas Angustias (Nigrán) a favor do Estatuto de Autonomía de Galicia, ao que asistiría Castelao. Coa nova situación política, Grela pensou que a única opción que tiña para sobrevivir era achegarse ao novo réxime e a igrexa, con esta idea chegou a escribir varias veces a nova comisión xestora do Concello dando mostras do seu suposto novo ideario falanxista. Con todo, nada diso serviulle, o 12 de setembro, ao redor das 12:30 horas da mañá, foron buscar a Grela á escola interrompendo a clase, á que asistía o seu fillo pequeno. Todos intuíron o que ía pasar, o propio mestre pediu que o deixasen despedirse da súa esposa e non o deixaron. Metérono no coche patrulla dirección ás Angustias e fixéronlle baixar cerca do cemiterio, onde lle deron cinco tiros por detrás e deixárono morto coa báta ensangrentada. Grela contaba entón con 50 anos.

Homenaxe no Monumento da Memoria da Cruz da Maceira

O Concello de Nigrán retoma as homenaxes oficiais a veciños represaliados e asasinados polo franquismo.

Monumento Volta dos Nove do ano 2007

Valminor.info

A demorada estrea da película “A volta dos nove” de Antonio Cairo dou inicio a unha serie de actos que en solitario ou en colaboración con asociacións civís o Concello de Nigrán promoveu en materia de memoria histórica. Continuou o sábado coa participación na homenaxe á Volta dos 9 que organiza todos os anos o Instituto de Estudos Miñoranos en Baiona. E dende alí o goberno anuncia que dará comezo unha serie de actividades na materia cara ao 2016 cando se cumpra o 80 aniversario do golpe de Estado de Francisco Franco.

O alcalde Juan González, autor de varios libros de investigación sobre a represión franquista en Nigrán e o Val Miñor,  convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo” e anima a que se asista aos actos.

Pase da Volta dos Nove

O documental ‘A volta dos nove”, dirixido polo gondomareño Antonio Caeiro, foi visto  por primeira vez en Nigrán o venres 16 de outubro no Auditorio Municipal coincidindo precisamente co 79 aniversario dos brutais asasinatos falanxistas de nove veciños do Val Miñor, cinco deles de Nigrán.

A película foi estreada o ano pasado en Vigo e posteriormente en Gondomar a instancias do Instituto de Estudos Miñoranos, despois de que o anterior goberno do PP non cedese espazo para elo no Auditorio de Nigrán.

Agora dende o Concello sinalan que o alcalde  Juan González, convidou “a todo o pobo a que se sume a esta merecida homenaxe aos que defenderon a liberdade e a democracia contra o fascismo e anima a que asista á proxección”.

Ofrenda floral e actos en Sabarís e Baiona

Ademais, o goberno local uniouse á tradicional ofrenda floral do Instituto de Estudios Miñoranos (IEM) o sábado 17 de outubro no cemiterio de Sabarís e posteriormente na coñecida como curva da ‘Volta dos nove”, en Baredo e baixo a obra do escultor Fernando Casás, onde foron fusiladas estas persoas.

As execucións de veciños do Val Miñor en outubro do 36.

Lembran dende o Concello de Nigrán que a execución de nove veciños do Val Miñor foi froito “da vinganza e represión dos falanxistas polo suceso do día anterior en Sabarís, cando no asalto das forzas nacionais á casa dos irmáns republicanos “Os Ineses” morreron estes e tamén un dos falanxistas”.

Engaden que horas despois os partidarios do golpe de Estado colleron a nove veciños detidos na prisión do Frontón, en Vigo, e os fusilaron na curva de A Bombardeira, en Baredo.

Cinco eran de Panxón (Nigrán) e os cinco eran mariñeiros:  Manuel Aballe Domínguez, de 41 anos; Felicísimo Antonio Pérez Pérez, de 44 anos; Generoso Valverde Iglesias, de 37 anos; Modesto Fernández Rodríguez “O Rei Chiquito”, de 47 anos; e Manuel Barbosa Durán, de 30 anos que aínda natural de O Burgo (Baiona) tamén vivía en Panxón.

Canda eles foron asasinados Elías Alejandro Gonda López, labrador de 36 anos de Sabarís; Francisco Manuel Lijó Pérez, mariñeiro de 34 anos de Baíña; Fidel Leyenda Rodríguez, tamén mariñeiro de Baíña de 51 anos; e José Rodríguez González “O Pelonio”, mariñeiro de Baiona de 45 anos.

“Unha tráxica historia de vinganzas e morte que supuxo nove familias de Nigrán e Baiona destrozadas pola senrazón dunha guerra civil e que deixaría unha pegada imborrable na memoria dos miñoranos, xa que durante os 40 anos de ditadura militar nove cruces apareceron marcadas na terra ou nas rochas de Baredo para que ninguén esquecera o vil asasinato de oito mariñeiros e un labrador que nada fixeran”, afirman.

Cara ao 80 aniversario do Golpe de Franco.

O goberno de Nigrán quere continuar estas actividades no eido da memoria histórica cara ao 2016 cando se cumprirán 80 anos do golpe de Estado, co obxectivo “divulgar o impacto da loita e da represión no municipio e dar así cumprido homenaxe a todos aqueles que loitaron pola liberdade e pola democracia”, avanza o rexedor, Juan González.

Homenaxe a Pedro Galán, o mozo "que sempre saudaba estreitando a man esquerda"

Ofrenda floral a Pedro Galán

© Galiza Nova

Praza Pública 19/9/15

"Falar de Pedro Galán Calvete é falarmos do xogo de luces salgadas que nasce no Faro de Hércules para amosar, partindo dende o bairro da Torre e atravesando todos as rúas da nosa cidade, que A Coruña é Galiza", destacou hai anos Xosé Manuel Carril nun acto de homenaxe a este mozo secretario de Organización das Mocidades Galeguistas na cidade, asasinado polos franquistas en 1936, con tan só 19 anos. Esta fin de semana, unha vez máis Pedro Galán será lembrado na Coruña, nun conxunto de actos a cargo do grupo de barrio do BNG de Monte Alto.

A homenaxe contará con dúas actividades: unha conferencia o venres 18 e a tradicional ofrenda floral o sábado 19. Deste xeito, este venres, a partir das 20 horas no local da A.VV. de Monte Alto celebrarase a conferencia “A Coruña berce das Irmandades da Fala” a cargo da profesora da UDC Pilar García Negro. Logo, o sábado, terá lugar a ofrenda floral, que se celebrará a partir das 12 no cemiterio de San Amaro, onde descansan os restos do mozo asasinado, e que contará coa intervención de familiares de Pedro Galán, para posteriormente dar paso a Avia Veira, portavoz do Grupo Municipal do BNG e veciña de Monte Alto.

O BNG convida a veciñanza a se sumar á homenaxe "a aquel mozo que sempre saudaba estreitando a man esquerda porque, segundo el mesmo dicía, era a que sae do corazón e chega ao corazón da outra persoa"

O BNG convida a veciñanza da Coruña a se sumar á homenaxe "a aquel mozo que sempre saudaba estreitando a man esquerda porque, segundo el mesmo dicía, era a que sae do corazón e chega ao corazón da outra persoa" e que resaltou -destacan- "pola súa madurez e compromiso co país nuns tempos tan complexos". 

Nacido en 1917, fillo dun camareiro marítimo nos barcos que cruzaban o Atlántico, o seu compromiso político apareceu nun manifesto publicado en A Nosa Terra en outubro de 1933, no que, xunto a Jenaro Marinhas del Valle e outra ducia de rapaces, diríxense "Aos mozos cruñeses" para lles anunciar a súa decisión de constituír a Mocidade Galeguista, baixo a disciplina do Partido Galeguista. Traballou no departamento de contabilidade da empresa de xabróns La Toja ao mesmo tempo que realizou un intenso traballo político e social, participando en actos públicos na Comarca da Coruña. Tralo Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, rexeitou a ocasión de fuxir embarcado a América que lle ofreceu o seu pai e seguiu levando unha vida normal, iniciando estudos de Dereito. Foi detido o 10 de setembro, levado ao Cárcere da Coruña e despois ao cuartel da policía no Orzán. O 16 de setembro o seu cadáver foi atopado nunha cuneta da Corveira por dúas leiteiras.

"Foi ante todo unha persoa sinxela e limpa de corazón, que coidaba que a divulgación e posta en práctica sinceiras dos seus ideais nacionalistas non facían mal a ninguén"

Na devandita homenaxe, Carril salientaba que Pedro Galán "foi ante todo unha persoa sinxela e limpa de corazón, que coidaba que a divulgación e posta en práctica sinceiras dos seus ideais nacionalistas non facían mal a ninguén" e que "a súa firme convición de non ter cometido nengún delito fixo que rexeitara a oportunidade que lle ofreceu o seu pai para fuxir embarcado ás América". A partida de defunción fixo constar que Galán morrera "a consecuencia dunha 'hemorraxia interna', en realidade, un eufemísmo legal para agachar que a verdadeira causa da sua morte fora un feixe de proxectis metálicos cargados de xenreira".

Homenaxe celebrada en 2011
© BNG

 

Cunha ofrenda floral, a Asociación Memoria Histórica 28 de Agosto lembra aos mártires de Anguieiro

Ver Galería

Faro de Vigo - Juan Calvo - Cangas 29.08.2015 

Como cada ano, a Asociación Memoria Histórica 28 de Agosto trata de que ninguén esquecer o que paso hai 79 anos en Anguieiro. O asasinato de 11 persoas levado a cabo polos falanxistas de Cangas. Onte houbo máis público e máis emoción que outros anos. O esquecemento non é fácil, nin o é tampouco vivir co recordo.

Secundino Ruibal Vilar, Nornandino Núñez Martínez, José Nores Rodríguez (16 anos), José Martínez Pazó, Alejandro Martínez Pazó (19), Daniel González Graña, Guillermo Fernández Fernández, Antonio Blanco Rodal, Eugenio Bastos (18 anos), Estanislao Ferreiro Núñez e Antonio Ferreiro Núñez estaban onte presentes en Anguieiro. Estábano, porque o seu recordo permanece, perpetúase no tempo. O salvaxe masacre deste once traballadores serve agora para reivindicar as obrigacións do Estado na reparación das vítimas. Onte asistiron numerosas persoas en Anguieiro nun acto que abriu Camilo Camaño, como case sempre, e que mantivo a ofrenda floral e o manifesto, que nesta ocasión estivo a cargo de Joaquín Lores. A cabeza visible da Asociación da Memoria Histórica Mártires de Anguieiro, Xoán Carlos Chillón, acudiu tamén onte en calidade de membro do goberno de Cangas, como o fixo o rexedor local, Xosé Manuel Pazos.

Joaquín Lores, no seu manifesto sinalou "Sentimento de rabia e dor. A pesar dous 79 anos transcorridos hai unha deixades dá situación coas vítimas dá Guerra Civil, do franquismo e dá segunda Guerra Mundial., estamos volvendo ao pasado. Hai un discurso ausente dous partidos políticos e organizacións sociais. As 11 vítimas de Anguieiro, algún deles como vos irmáns José e Alejandro Martínez Pazó, aplicáronlles a condena a morte se xuizo. Lestes, como outros cangueses, defensores do goberno republicano, ou día 20 de xullo fixeron un pequeno foco de resistencia na estrada de Cangas a Pontevedra non lugar dá fonte de Anguieiro. Ou obxectivo dá resistencia era impedir ou paso dunha posible columna de mariñeira do Tiro Janer de Marín para tomar Cangas. As 23 horas chégalles a mala noticia de que Cangas estaba tomada polas forzas de seguridade (garda civil, carabineros e gardas municipais) que se pasaron ou bando dous insurrectos".

No acto de recordatorio aos mártires houbo un recital de poemas.

Con posterioridade, no salón de plenos do Concello de Cangas celebrouse unha charla-coloquio a cargo de Carlos Núñez Rodríguez, baixo o título, "Ou Sosego de Anguieiro, eles son necesarios", na que participaron numerosas persoas.

Manifesto: Anguieiro, lugar de resistencia republicana e lugar de morte pola liberdade

Vítimas de Anguieiro, “honor para vosoutros”, porque fostedes o mellor deste pobo e ninguén pode menosprezarvos nin esquecervos.

A pesar dos 79 anos transcorridos,  hai unha desleixo cara ás vítimas da guerra civil, do franquismo e da Segunda Guerra Mundial, estamos volvendo ao pasado. Hai ausencia de discurso nos partidos políticos e organizacións sociais.

Todas ás vítimas matáronas por defender a liberdade.  As 11 vítimas de Anguieiro  aplicáronlles  a condena a morte sen xuízo. Estes, como outros cangueses defensores do lexitimo goberno republicano, o día 20 de xullo de 1936 fixeron un pequeno foco de resistencia na estrada de Cangas a Pontevedra no lugar da fonte de Anguieiro. O obxectivo da resistencia era impedir o paso dunha posible columna de mariñeiría do Polígono de Tiro Janer de Marín para tomar Cangas. Ás 23 horas chégalles a mala noticia de que Cangas estaba tomada polas forzas de seguridade ( garda civil, carabineiros e gardas municipais) que se pasaran ao bando dos insurrectos.  

“El restablecimiento del principio de autoridad exige inexcusablemente que los castigos sean ejemplares, por la seriedad con que se impondrán y la rapidez con que se llevarán a cabo, sin titubeos ni vacilaciones”, poñía a proclama para a declaración  do estado de guerra do xeneral Mola o 19 de xullo de 1936. A partir desas datas os golpistas puxeron fin a un tempo político de liberdades iniciado en abril de 1931 e fortalecido coa vitoria das esquerdas nas eleccións de febreiro de 1936. Os fascistas instauraron e lexitimaron as súas accións prioritarias como  o uso da violencia e a vulneración dos dereitos humanos, pois non dubidaron en suprimir os dereitos individuais, e transformarse en criminais implantando o caos e a morte.

O asasinato dos once de Anguieiro na noite do 27 o 28 de agosto do 1936 foi un suceso salvaxe e desprezable, cometido polos falanxistas de Cangas baixo as ordes do alemán Bruno Sveiger, coñecido polas súas atrocidades como o  carniceiro do Morrazo.

Fai falta traer unha vez máis ao presente a memoria de:

Secundino  Ruibal  Villar, 38 anos, canteiro, veciño de San Pedro, Darbo, casado.

Nornandino Núñez Martínez, 46 anos, veciño da rúa Sol, Cangas, mariñeiro afiliado a Alianza Mariñeira / CNT . O seu corpo apareceu o 16 de outubro, no Rexistro Civil de Cangas con data de 9/11/1936. Consta como“morto por hemorraxia interna por ferida de guerra”. 
    
José Nores Rodríguez, 16 anos, albanel veciño da rúa Liberdade, Cangas, solteiro, detido na casa dos seus pais o 27 de agosto.   

José Martinez Pazó, 26 anos, canteiro PSO , veciño de San Pedro, Darbo. Casado.  O seu corpo apareceu o 16 de outubro,no Rexistro Civil de Cangas con data de 9/11/1936 consta como “morto por hemorraxia interna por ferida de guerra”.      

Alejandro Martínez Pazó, 19 anos, canteiro PSO, veciño de San Pedro, Darbo. Solteiro. 

Daniel González Graña, 24 anos, ,veciño de Cangas, mariñeiro afiliado a Alianza Mariñeira /CNT. Solteiro. Detido o 27 de agosto. O seu corpo apareceu o 16 de outubro, no Rexistro Civil de Cangas con data de 9/11/1936 consta como“morto por hemorraxia interna por ferida de guerra”, no 1936 os militares ábrenlle causa “por ser membro del comité do Frente Popular”. Despois de morto a mariña de guerra abriulle causa por ser da quinta do 1933 “por non presentarse”.

Guillermo Fernández Fernández, 27 anos, albanel, PSO, veciño de Seixo, Darbo. Solteiro. Detido o día 27 por falanxistas e gardas civís na casa do seus pais en Seixo, Darbo.  No ano 1937, despois de morto, a Mariña abriulle causa por deserción.

Antonio Blanco Rodal, 26 anos, mariñeiro, veciño da rúa Síngulis, Cangas. Casado. Detido no peirao de Cangas cando regresaba de pescar. O seu cadáver apareceu o 16 de outubro e no Rexistro Civil de Cangas, con data de 9/11/1936, consta como“morto por hemorraxia interna por ferida de guerra”.       

Eugenio Bastos Fernández, 18 anos, mecánico do estaleiro de Barreras , afiliado ás Xuventudes Socialistas Unificadas, veciño de rúa Rastro, Cangas. Solteiro.

Estanislao Ferreiro Núñez, 24 anos, canteiro, veciño de San Pedro, Darbo. Solteiro. Detido polos falanxistas e un garda civil o 26 de agosto ás dúas da madrugada na casa dos seus pais en San Pedro.

Antonio Ferreiro Núñez, 32 anos, canteiro, veciño de San Pedro, Darbo. Casado. Detido polos falanxistas e un garda civil o 26 de agosto  ás dúas da madrugada na casa dos seus pais en San Pedro. O seu corpo apareceu o 16 de outubro e no Rexistro Civil de Cangas, con data de 9/11/1936, consta como“morto por hemorraxia interna por ferida de guerra”.

O Estado non debe ignorar as súas obrigacións, e debe garantir a reparación das vítimas, pois, sendo unha exixencia democrática, varias décadas despois seguimos atopando obstáculos case infranqueables. Por riba, o 5 de outubro de 2013 o alcalde de Baralla, Lugo (gobernado polo PP), o señor Manuel José González Capón pronunciou no pleno municipal unhas desafortunadas  declaracións contra ás vítimas, sostendo que “os que foron condenados a morte” durante o franquismo “ sería que o merecían”.

O dereito do Estado é establecer normas penais e exixir o cumprimento delas máis a “lei de Amnistía” de 1977, é un parapeto xudicial en defensa do franquismo e representa a renuncia do Estado ao exercicio do dereito ó castigo, pois  esta lei impide “constitucionalmente” resolver aquel dilatado conflito criminal dunha forma pacífica e institucional. A busca de solucións parece que está fóra de toda discusión política.

Non miredes para outro lado… isto vai para todos.

Finalmente, na memoria dos once de Angueiro, é necesario que se entenda que a xustiza e o contrario da vinganza.

Asc. Memoria Historica 28 de agosto  Cangas 

28 de agosto, día dos mártires de anguieiro

Homenaxe ás vitimas do 20 de agosto de 1936 no Amenal e en Ortoño

O Amenal

Mini Rivas Cruz  18/8/15

O 23, domingo, ás 12.30h. honraremos a memoria dos once homes asasinados polos fascistas o 20 de agosto de 1936 no Amenal e en Ortoño. 

Xuntarémonos coma tódolos anos desde 2.007 para recorda-la barbarie e facer coa nosa lembranza que permanezan en nós eles e o seu sacrificio.

Será coma sempre un acto de respecto que pode compartir quen se achegue de boa vontade.

Será diante do concello, onde está a placa e a pedra adicadas a eles.

Lembranza a Luís Barrena no seu aniversario

Vicente Abelleira Cambeiro  16/8/15

O 22 de agosto de 1936, aparecía abatidos na Coviña (O Freixo) a tiros do deputado por Melilla, Luís Barrena. A asociación Terra de Outes, tivo a honra de levantarle un monolito para lembrar a súa memoria. Na semana que vamos a estrear, vai na nosa lembranza, Alexandre Boveda, Anxo Casal, e moitos máis mártires galegos, daí o nome de GALIZA MÁRTIR, como lembranza a Alexándro Bóveda, pero ben podería servir para moitos máis. Luís Barrena, aínda que non era nado en Galiza, se estaba casado con unha de Muros, por iso o golpe fascista, colleuno en Muros, que estaba pasando as vacacións. Para rematar, voulle contestar a un alcalde do PP, que dixo, que se morreron, voi que algo farían, pois sí; o único que fixeron foron defender a democracia, cousa que o PP, pouco a pouco, e quere esnaquizala con leises coma a Lei Mordaza.

Lalín "fai xustiza" á súa outra historia

Replica da placa orixinal

Traducción Estación Atlántica

 

Colocan no consistorio unha placa de homenaxe aos represaliados polo franquismo

Faro de Vigo - Xan Salgueiro  - Lalín 09.07.2015

Unha placa de bronce cos nomes de 52 "fillos do Partido de Lalín que caeron en defensa da liberdade da República Española e os dereitos humanos" preside desde 1954 un dos salóns da Federación de Sociedades Galegas en Bos Aires. Culminada cunha alegoría da república e do progreso (o campo e a industria), foi instalada alí provisionalmente polos emigrantes e/ou exiliados dezanos coa esperanza de que, unha vez recuperada a democracia en España, fose trasladada ao Concello de Lalín. Desde onte, unha réplica de cartón pluma colga dunha das paredes do seu vestíbulo.

En Bos Aires, colgada nun dos locais da Federación de Sociedades Galegas, hai unha placa de bronce cunha alegoría da República que os emigrantes da Unión do Partido de Lalín instalou en 1954 en homenaxe aos que caeron "en defensa da liberdade da República Española e os dereitos humanos". Figura nela un listado de 52 persoas co seu cargo ou profesión, agrupadas por concellos, que comparten o ser "asasinados por pensar e desexar para todos un mundo mellor".

Unha réplica en cartón pluma de devandita placa preside desde onte una das paredes circulares do vestíbulo do Castro Tecnolóxico, actual sé municipal de Lalín. O acto de colocación contou coa presenza do alcalde, Rafael Cuiña Aparicio, e o tenente de alcalde, Nicolás González Casares, e outros membros do goberno local. Tamén estiveron presentes representantes da Asociación Cultural Manuel Ferreiro, que albergaba a placa, e da Comisión pola Memoria Siñor Afranio. A intención do executivo lalinense é traer, nun futuro, a plancha orixinal de bronce desde Arxentina para colocala no consistorio, lugar que para ela desexaran no seu día os dezanos emigrados e exiliados. Nese caso, propoñerían á sociedade porteña deixar unha réplica no seu lugar.

A colocación da placa coa alegoría da república e o progreso (o campo e a industria) e o nome das 52 persoas asasinadas polo franquismo é un xesto do goberno para contribuír á recuperación da memoria histórica e unha "xusta homenaxe para os dezanos mortos por defender a liberdade e un mundo mellor", tal como indicou Nicolás González Casares, membro do colectivo Manuel Ferreiro. "É un honor para nós e para o pobo de Lalín e un xesto de xustiza para os represaliados", abundou o edil do PSOE.

En similares términos expresouse Manuel Igrexas, socio de Siñor Afranio que leva anos loitando pola recuperación da memoria histórica. "É un acto de xustiza e un motivo de muchísimo orgullo para os lalinenses que logo de tantos anos a réplica estea, por fin, no concello", apuntou o profesor e historiador lalinense. Recalcou que a intención é traer o orixinal de regreso, como era o desexo dos propios promotores da placa. Así o dixo Bernardino Dobarro, presidente de Unión de Lalín en Bos Aires, durante a inauguración da placa, o 14 de abril de 1954. Igrexas tamén aludiu ao "singular" do elemento e precisou que, aínda que é un listado bastante exhaustivo, algúns nomes teñen erros, pois foron recollidos de forma oral polos propios dezanos na diáspora. Hai casos tan significativos como o de José Natividad Serpa Araque, venezolano afincado en Carboeiro (Silleda), xunto ao seu cuñado José Fares, que aparece identificado na placa como "Aniceto", ou o do único agoladense que figura no monolito, Julio "Barreiro", cuxa verdadeira identidade sería a de Julio Barrio Negro, a única persoa das que están na placa que combateu no exército da República. Outros que figuran como "militares" foron soldados do exército rebelde, a maioría paseados polos informes que os denunciaban como republicanos enviados polas novas autoridades.

Medo político e control social na retagarda franquista de Lucio Martínez Pereda

 

Medo político e control social na retagarda franquista excede as formulacións cuantificadoras habituais nos traballos de investigación e proxecta o fenómeno da represión franquista fóra do seu ámbito estrito para achegarse á sociedade que o padeceu. Manexando un conxunto documental heteroxéneo –sentenzas e expedientes xudiciais, informes de servizos de investigación, expedientes de depuración, peticións de clemencia, cartas de delación…–, a información recollida por Lucio Martínez Pereda nesta obra vai máis aló dos cárceres, dos paseos nocturnos e dos pelotóns de fusilamento para estudar os aparellos represaliadores –comisións de depuración e de incautación de bens, tribunais de responsabilidades políticas e de represión da masonería– que a modo de tea de araña integraron un amplo repertorio de castigos: desde o cárcere e o desterro ata a perda das propiedades, negocios e traballos.Este proceso represivo, non interrompido ao final da guerra e continuado nun sistema composto de distintas formas de persecución complementarias entre si, provocou que o medo e a vontade de sobrevivir se convertesen nunha forma de xerar pasividade que permeabilizou socialmente a violencia política entre amplas capas da sociedade galega. O medo político e os mecanismos de control social inherentes ao seu funcionamento derivaron nun importante axente psicolóxico de acción social e alongaron temporalmente os seus efectos ata ben entrada a década de 1950.

Lucio Martínez Pereda (Vigo). Licenciado en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, exerce como profesor de Historia no IES Valadares de Vigo. O seu labor investigador centrouse en diversos aspectos da retagarda franquista durante a Guerra Civil: mobilización, propaganda política e depuración administrativa. Leva publicado os seus traballos en varias revistas de estudos históricos e é autor das obras La depuración franquista del Magisterio Nacional en el norte de Zamora 1936-1943 (2008), Propaganda, mobilización e cerimonias político relixiosas en Vigo durante a Guerra Civil (2011) e Medo político e control social na retagarda franquista (Xerais, 2015). Actualmente estuda a mobilización e politización de masas na fase inicial da ditadura en Galicia.

Memorias na Illa de San Simón

 

Traducción Estación Atlántica

Xoan Arco da Vella 2/9/ 2012

Sendo Director Xeneral de Prisións, Máximo Cuervo Radigales (1938-1942), estableceu unha política penitenciaria na que os presos debían pagar as súas penas coa privación de liberdade e con traballos de reconstrución dun País devastado.

 

 

 O proxecto foi gestionado polo Patronato de Redención de Penas polo Traballo. O problema suscítase con que facer cos non aptos para ese tipo de traballos, ben por desnutrición ou ben pola súa avanzada idade. Convertéronse nun estorbo, a solución, ao máis puro estilo hitleriano, configurouse na Illa de San Simón.
 

 

Aproveitando as instalacións dun antigo convento e dun lazareto instalouse nas primeiras semanas da guerra unha especie de cárcere provisional para presos gubernativos que aínda non foran encausados pola jurisdicción militar.
 

Nesta época moitos dos detidos de San Simón foron sacados por elementos de Falange e os chamados "cívicos", e executados nas cunetas das estradas e ante os muros dos cemiterios

 

 
Segundo testemuños, o director de San Simón e das prisións de Pontevedra, Lago Búa, o médico forense Bustelo, foron responsables, xunto co tenente Rodríguez da Garda Civil, de moitos "paseos"; tamén se dedicaron a deter a persoas de dereitas ás que logo poñían en liberdade a cambio de importantes cantidades de diñeiro.

 
Denunciados por unha desas persoas de dereitas, foron condenados a matar en consello de guerra celebrado a porta pechada, e executados por un piquete ao mando, "casualmente", do seu compinche o tenente Rodríguez.

 

 
Ao derrubarse a Fronte Norte moitos prisioneiros foron conducidos a este cárcere provisional en funcións de campo de concentración.

Desde o porto de Bilbao partiu o barco prisión "Upo Mendi", cheo de prisioneiros, coa finalidade de integralo no sistema concentracionario de San Simón. A falta de calado impediu que o "Upo Mendi" achegásese o suficiente á illa de San Simón, permanecendo fondeado en augas máis profundas da ría de Vigo.
 

A San Simón foron tamén conducidos desde o campo de concentración de Camposancos varios presos condenados a pena de morte para ser executados. Ao finalizar a guerra tratouse de converter o Campo de Concentración de San Simón nun centro de reclusión para presos maiores de sesenta anos de idade, trasladando a centenares deles desde todas partes de España.
 

 
O 12 de Febreiro de 1943, coincidindo co principio do fin do Réxime Nazi, se evacua a illa de "refugallos humanos", mediante decreto de Franco no que se posibilitaba que os reos puidesen escoller destino penitenciario. por decreto de 17 de Decembro de 1943, 274 septuagenarios, poden ir libremente a morrer ás súas casas.

Dunha fosa en Portomarín ao xulgado de Bos Aires

Traducción Estación Atlántica
R. Prieto 22.03.2015

En agosto de 2005, arqueólogos da ARMH abriron en Portomarín a primeira fosa de vítimas galegas do franquismo. Darío Rivas recuperou entón os poucos restos que a humidade da zona deixaran do seu pai, o exalcalde lucense Severino Rivas, fusilado en outubro de 1936. Desde entón, Darío Rivas, afincado en Arxentina, loita para que os xuíces do país austral investiguen os crimes do franquismo.

 

Nestes dez anos, o colectivo da memoria histórica exhumó outras 16 fosas en Galicia. Para a campaña deste ano prevé realizar cinco. En Rao (Lugo), a ARMH buscará os restos de Salvador Voces, abatido por en outubro de 1948. No concello asturiano Santirso de Abres, limítrofe con Galicia, xacen os restos dun mestre de Lugo, Pablo Martínez-Crespo, xunto a outros cinco asturianos.

 

Na aldea lucense de Teilán xa teñen localizados os restos do comandante Benito, abatido pola Garda Civil xunto a Bernardo Álvarez. Aínda que non ten descendientes, a ARMH sopesa a posibilidade de exhumar os restos e levalos ao seu pobo, Mugardos. Tamén buscarán en Vilarmea (Lugo), onde sospeitan que hai unha fosa con numerosos corpos e intentarán retomar os traballos en Amenal (A Coruña).

Coirós sacará a Franco do concello

 

Traducción Estación Atlántica

O Executivo do PP apoia unha moción do BNG para eliminar os símbolos franquistas, como unha enorme cruz dos caídos e unha placa ao Generalísimo en plena fachada da Casa Consistorial

La Opinión A Coruña - M. Villar | Coirós 14.03.2015
Coirós é un dos municipios españois que a día de hoxe aínda loce en plena cara, na fachada de Casa Consistorial, a casa de todos os veciños, unha placa que recorda que antiguamente a zona chamábase praza do Xeneral Franco. Semellante feito ademais de inaudito vulnera a lei da memoria histórica desde o ano 2007. É máis, cando non fai moito se restaurou a fachada do edificio municipal, arranxouse todo pero sen tocarlle á placa franquista. Este é un dos símbolos que o Concello deberá eliminar próximamente logo de votar, no pleno do pasado xoves, a favor dunha moción do BNG.

O apoio do Goberno local, do PP, á proposta de retirar a simboloxía franquista sorprendeu ata á concelleira que a propuxo, Pura Ferreño, porque xa o intentou noutras ocasións sen éxito. "Non sabemos si o Concello de Coirós descoñecía a publicación da lei da memoria histórica no ano 2007 ou cal é o motivo polo que nunca a cumpriu", declarou Ferreño, que agora espera "impaciente a que o cumpran".

Por si a placa en plena fachada municipal non fose suficiente, a pouco máis dun metro do edificio sitúase un monumento aos "caídos por Deus, España na súa Revolución Nacional Sindicalista do Concello de Coirós". Cunha altura duns tres metros, o monumento de pedra cunha cruz inclúe unha placa de mármore cos 25 nomes dos caídos do bando nacional. Non figura, polo tanto, Gerardo Francisco Mosquera Fidalgo, Ou Claveiro, labrador de 31 anos, cuxo delito en 1936 foi tan grave, pertencer á CNT, que foi paseado e o seu cadáver apareceu en Tiobre (Betanzos).

O Bloque, para lograr que prosperase a súa proposta e acabar por fin con estes vestixios "polos que familiares das vítimas teñen que pasar por diante todos os días", tivo que renunciar á segunda parte da súa moción: realizar un acto en recordo dos represaliados. Coirós agora deberá eliminar monumentos, placas e menciones franquistas. "É unha cuestión de dignidade e de reparación as vítimas da ditadura", di Ferreño.

Emilia Cabaleiro Amoedo

Cemiterio dos Eidos, Redondela

non des a esquecemento 15/2/15

blog de Luís Bará sobre memoria represaliada e resistente

Emilia vivía en Cabeiro-Redondela, tiña 54 anos, era nai solteira e traballaba no campo co seu fillo, Antonio Cabaleiro Amoedo. Traballaban as terras e ían vender os froitos a Vigo e Redondela. Emilia e Antonio tiñan unha casa humilde no lugar da Igrexa, mais a súa era unha casa xenerosa, das que compartían a escaseza e a bondade. Por iso Emilia Cabaleiro Amoedo procurou agocho nunha cova de Porto Cabeiro para catro homes de Vigo e Lavadores. Eran os últimos meses de 1936, días de frío, de humidade, de voces baixas, de espreita e escuridade. Días de medo e de coraxe... Onde hai xentes solidarias hainas tamén delatoras. En Porto Cabeiro habíaas tamén. Coma aquel veciño ao axexo, enriba da cerdeira, seguindo os pasos de nai e fillo polo Camiño do Costal cara á casoupa onde estaba a cova.
 

O 13 de febreiro de 1937 decretouse a cacería humana. Unha numerosa comitiva terrorista –gardas civís, gardas cívicos, falanxistas- cercou o lugar. Chegaron de Vigo, de Lavadores, de Redondela... ao mando do sarxento da garda civil Miguel Marcos. Foron á casa de Emilia e Antonio, preguntáronlles quen estaba na cova, a quen lle levaban a comida, o tabaco e os xornais. Comezaron tres días de martirio.

Fernando Castro, de 25 anos, barbeiro, natural de Cangas e veciño de Casablanca (Vigo) conseguiu fuxir, gravemente ferido; o seu corpo apareceu nese mesmo día no monte de Negros. Os outros tres habitantes do refuxio foron detidos: Manuel Vázquez Lamas, de 30 anos, empregado de arbitrios, casado con Estrella Diez Piñeiro; Higinio Fernández, de 20 anos, zapateiro, de San Paio de Lavadores; e Antonio Alonso Comesaña, 29 anos, de Matamá, ebanista, casado con Irene Fernández.

Aqueles criminais –axentes da nova orde, do exército, da relixión e da familia- asañáronse con Antonia e co fillo. Non había límites para a aldraxe, para a humillación. Mais sobre todo non había límites para o terror, para os signos do medo. A mensaxe do horror, o aviso para quen protexía os perseguidos, ou pensaba facelo.

Os corpos de Manuel Vázquez Lamas, Higinio Fernández e Antonio Alonso Comesaña apareceron asasinados o día 16 de febreiro no Alto da Concheira, na parroquia de Chapela. Alí estaban tamén os corpos torturados, mutilados e acribillados de Emilia e Antonio. Conta a memoria do pobo que Emilia Cabaleiro Amoedo tiña os peitos seccionados, e que lle meteran na boca o pene e os testículos do seu fillo.

Fontes:

- Gonzalo Amoedo e Roberto Gil: Redondela, crónica dun tempo pasado, Ediciós do Castro, 2002.

- Juan Carlos Abad Gallego: Héroes o forajidos: fuxidos y guerrilleros antifranquistas en la comarca de Vigo, Instituto de Estudios Vigueses, 2005
 

- Entrevista a Clementina Villar Martínez (Proxecto Nomes e Voces)

A Volta dos Nove en Cangas

78 anos na memoria. A Volta dos Nove Baredo-Baiona

 

1936 - 2014
78 ANOS NA MEMORIA. A VOLTA DOS NOVE BAREDO - BAIONA

IEM 18/10/14

O vindeiro domingo 19 de outubro, ás 12:30 horas, se realizará unha sinxela homenaxe  ao redor do monumento "Volta dos Nove”.  Un ano máis, familiares, veciñas e veciños lembrarán a memoria dos nove veciños miñoranos asasinados pola represión franquista na madrugada do 15 de outubro de 1936, á altura do quilómetro 58 da estrada Baiona - Camposancos.
 

A sinxela homenaxe do domingo consistirá nun momento de recollemento fronte ao monumento, obra do escultor Fernando Casás, unhas breves palabras do historiador Carlos Méixome, director do IEM, e unha ofrenda floral.

 

Contamos coa vosa asistencia

 

O asasinato dos nove

O asasinato dos nove traballadores foi un acto de vinganza das forzas represivas trala morte do falanxista Luis Refojo, ocorrida en Sabarís, a tarde anterior das execucións. Refojo formaba parte dunha partida que ingresou a tiros nunha vivenda ocupada por un home cego (Ventura Pérez), unha muller de 71 anos(Dolores Samuelle Álvarez, "Perfecta", que traballaba como doméstica)  e os irmáns Luís e José López Luís, ("Os Ineses),  fuxidos dos represores,  un deles co cargo de ter sido tenente de alcalde de Baiona durante a República. Unha vez asasinados os ocupantes da casa, os falanxistas decidiron marchar cara as cadeas de Vigo en busca de presos políticos sobre os cales descargar a súa ira pola morte do camarada.

 

Primeiro chegaron á cadea de Vigo, alí non lle deixaron coller a ninguén, logo foron ao frontón da rúa María Bediales que servía tamén de cadea. Meteron nove homes nunha camioneta e dirixíronse cara a Baiona. As testemuñas discrepan na hora na que os levaron a Baiona. En todo caso na noite do 15 de outubro, sobre a unha da madrugada nove veciños do Val Miñor foron asasinados á altura do quilómetro 58 de estrada Pontevedra Camposancos

 

Os nove homes asasinados en Baredo eran:

• Manuel Aballe Dominguez, mariñeiro de Panxón, de 41 anos. Fillo de Modesto Aballe Macaya e de Benita Dominguez Salgueiro. Casado con Antonia Rial Veiro, deixou dous fillas menores: Eugenio e Víctor.

• Felicísimo Antonio Pérez Pérez, mariñeiro de Panxón, 44 anos. Fillo de Antonio Pérez Dominguez e de Rosa Pérez. Casado, sen fillas.

• Elias Alejandro Gonda Alonso "O Ghonda", labrador, de 36 anos, veciño de Santa Cristina da Ramallosa. Fillo de Ascensión Gonda Alonso. Casado cunha moza de Sabarís, Angelina Veiga Ríos, deixou tres fillos menores: Isabel, Carmen e Manuel.

• Manuel Francisco Lijó Pérez "O Lijó"de 34 anos, natural de Corrubedo (Ribeira) aínda que vivía e traballaba como mariñeiro no barrio do Burgo (Baíña). Fillo de Francisco Lijó Oliveira e de Ramona Pérez Gonda, estaba casado con Eugenia Mijón Durán, veciña de Baiona. Deixaría orfos a cinco filias menores de idade: Mercedes, Manuela, Maximino, Oto e máis Eva.

• Modesto Fernández Rodríguez "O Rei Chiquito", 47 anos, mariñeiro, veciño de Panxón, filio de José Fernández e Dolores Rodríguez. Traballaba como mariñeiro. Do seu matrimonio con Rosalia Rodríguez Iglesias deixaría seis fillas menores: Gloria, Lidia, Juan, Enriqueta, Jaime e Álvaro.

• Fidel Leyenda Rodríguez "Tío Félix", de 51 anos, mariñeiro de Baiona. Fillo de Eulogio Leyenda Álvarez e de Vicenta Rodríguez Miguez. Casado con Sofía Vieites Penedo, de Baíña, non deixaba fillos.

·José Rodríguez González, "O Pelonio". Fillo de Rufina Rodríguez González. Veciño da Porta da Vila en Baiona. Tiña 45 anos Este mariñeiro deixaría viúva a Clementina Freire Mosquera, de 43 anos, e orfos a Rogelio, Manuel, José, Melitón e África.

• Manuel Barbosa Durán, "O Ferreiro do Burgo". O máis novo dos asasinados, tan só contaba con 30 anos de idade. Mecánico, natural de Bruña, foi vivir a Panxón tras o seu matrimonio con Julia Sanjuan García. Deixaría catro fillos orfos Oulia, Ma Carmen, Ma Encarnación e Manuel. Os seu s pais Alfredo Barbosa e Isabel Durán Álvarez .

. Generoso Valverde Iglesias, fillo de Fermín e Constantina. Tamén traballaba como mariñeiro e contaba, cando segaron a súa vida, 37 anos de idade. Natural e veciño de Panxón, casado con Aurelia Rodríguez Cabral, deixou seis fillos, todos eles menores: Generoso, José, Germán, Vicente, Elodia e Constante

"Estamos nunha época na que os temas de memoria volveron a un espazo marxinal"

Nove cruces pintadas na Volta dos Nove

Praza Pública - Marcos Pérez Pena 23/9/14
 

O 15 de outubro de 1936 un grupo de falanxistas asasinou na Enseada da Bombardeira, preto de Baiona, nove persoas (Felicísimo, O Ghonda, O Lijó de Corrubedo, O Rei Quiquito, Fidel, O Pelonio, O Ferreiro do Burgo, Generoso e Manuel Aballe), os máis deles mariñeiros e afiliados a sindicatos anarquistas. Días antes da matanza, dous irmáns, os Ineses, un anarquista da CNT e outro sindicalista da UXT, que vivían agochados dos falanxistas, deran morte a un garda civil cando os fascistas entraron na casa a detelos. No asalto morreron os dous irmáns e outras dúas persoas que vivían alí. Ademais, a vinganza dos falanxistas acabou coa vida destas outras nove persoas, que foron sacadas dos calabozos de Vigo. Porén, dende entón cada 15 de outubro aparecían no lugar, xa coñecido coma a Volta dos Nove, outras tantas cruces, unha por cada executado. Os franquistas tentaron saber quen as pintaba pero cada ano volvían aparecer as nove cruce pintadas para lembrar o sucedido. 

 

O auditorio do Concello de Vigo acolle este sábado 27 a estrea do documental A Volta dos 9, de Antonio Caeiro, despois de que o Concello de Nigrán denegase o uso do salón de actos para a estrea.

 

O acto deste sábado non só servirá para lembrar os mortos do ano 36, senón que coincide co aniversario das últimas execucións do franquismo, as de Ramón García Sanz, Juan Paredes Manot, Ángel Otaegui e os vigueses Humberto Baena, José Luis Sánchez Bravo. "Queriamos establecer unha especie de ponte entre algúns dos primeiros executados do franquismo, os da Volta dos nove, e os últimos executados", destaca Antonio Caeiro, director do documental. Falamos con el sobre este filme, que se une a unha lista moi ampla de traballos audiovisuais relacionados coa memoria: A memoria dos tempos do volfram, Aillados, Arde Madrid, ou o labor realizado dende o proxecto O Faiado da Memoria, en Vilagarcía de Arousa.

 

Comezaches este proxecto hai xa anos, en 2006, deixáchelo aparcado, retomáchelo... Supoño que é difícil sacar adiante traballos coma este, sobre todo nestes tempos, non si?

Si, require de moito traballo e paciencia. Eu comecei este proxecto no ano 2006, e naquel tempo estaba case rematado, pero despois quedou un pouco apartado, si, sentía que lle perdera un pouco a perspectiva, e necesitaba poñerme en situación. O ano pasado lanzamos un crowdfunding, simplemente para recadar 1.200 euros para algúns detalles que lle quedaban ao documental. Pero sobre todo quería comprobar se valía a pena rematalo, case coma unha enquisa, e a resposta foi moi boa. Estamos pasando por unha época na que os temas de memoria volveron a un espazo un tanto marxinal. Sempre foron marxinais, se cadra houbo un momento co bipartito no que había un apoio institucional e xurdían asociacións de memoria. Pero rematou iso e desapareceron, e volvemos estar os de sempre, os que non recibimos nada nin nos tempos bos, nin nos tempos malos.

 

A estrea é en Vigo porque o Concello de Nigrán denegou o uso do salón de actos?

Si. Xa pasou cando quixemos consultar unha documentación no Concello de Baiona e non nos deron permiso. Tivo que actuar o Valedor do Pobo para que nos deixasen entrar. E en Nigrán acontece o mesmo: din que non nos deixan facer alí a proxección porque hai actos programados. E en realidade non hai acto ningún.

 

Esta é unha historia sobre a Memoria, na que a propia memoria xoga un papel protgonista, con ese esforzo, xa nos anos inmediatamente posteriores aos asasinatos, para que o crime non quedase impune... Resultábache interesante, como símbolo?

Esta é a memoria da Memoria, si. É coma aquel poema de Cernuda de 'recuérdalo tú y recuérdalo a otros'. Asasinatos hóuboos en todos os lugares, pero non o feito de que esa historia se lembrase a partir desas marcas no chan. Eu son de Gondomar, e cando era pequeno escoitaba historias de algo que pasaba en Baiona, de persoas que facían marcas. Até moitísimos anos despois non souben de que eran esas marcas e aínda máis anos despois souben de verdade o que significaban. Ese tema callou tanto na xente que a historia non rematou nunca.

 

Eu no documental falo dos nove asasinatos, pero tamén de todo o que sucedeu antes, do contexto, da historia dos Ineses, e de quen eran estas persoas, como quedou truncada a súa vida, todo o que cambiou. Aínda o outro día, presentando o documental Arde Madrid nun colexio de Monforte, preguntáballe aos rapaces se sabían que fora o Foucellas. E dicían “un guerrilleiro”. E eu insistía: “Pero que era? Que profesión tiña?”. E só un dixo: “carpinteiro”. Foucellas era carpinteiro, os mesmo que os nove da Volta eran mariñeiros, e teríano sido toda a vida de non ser pola guerra.

 

Que elementos utilizas para contar a historia?

Hai tres elementos nos que baseamos todo o traballo: primeiro, as propias testemuñas; despois, unha serie de pequenas interpretacións realizadas por persoas. E tamén unhas animacións que serven para recrear algúns momentos da historia, sobre todo as execucións dos nove, ou o episodio dos Ineses. Ademais, tiña claro que non quería utilizar a voz en off, pero había elementos na historia que non sabía como contar. Asi que utilizamos unha gravación, que se escoita nun radiocasete, que relata estas partes da historia.

 

Como vai o traballo do Faiado da Memoria?

Seguimos traballando, xusto hoxe veño dunha casa, de recoller un material ben interesante. O Faiado segue funcionando, iso si, non funciona na parte económica. Creo que a memoria e o diñeiro non se levan demasiado ben.

 

teaser a volta por antonxxxl

 

"A morte dos ineses" é un dos capítulos do documental "a volta dos nove" baseado na historia dos acontecido na guerra civil entre os días 13 e 15 de outubro na vila pontevedresa de Baiona. 

Hemorragia interna por ferida de guerra

Ver galería

Unha treintena de persoas rendeu homenaxe aos once mártires de Anguieiro fusilados en agosto do 36

 

Faro de Vigo - Carlos Asensio | Cangas 29.08.2014

O 28 de agosto de 1936, fai 78 anos, once veciños de Cangas foron fusilados nunha cuneta na zona de Anguieiro. Onte, unha treintena de persoas desprazouse ao área onde un monolito recorda a cada un dos falecidos e rendéronlles unha sentida homenaxe. O membro da Asociación Memoria Historica do 28 de agosto, Camilo Camaño recitou un discurso que foi seguido do himno da Segunda República interpretado á armónica e unha ofrenda floral con caraveis vermellos e centros florales que representaban as cores vermello, amarelo e púrpura da República Española.

 

A Asociación Memoria Histórica do 28 de agosto fixo onte un acto conmemorativo aos once Mártires de Anguieiro. Once acodes con nomes e apelidos de Cangas que o 28 de agosto de1936, recentemente estalada a Guerra Civil, foron reprendidos, apresados, torturados e fusilados a mans dos soldados do bando falangista. A memoria destes once falecidos conmemorouse na cuneta da actual estrada que vai de Cangas a Bueu, onde foron brutalmente asasinados "por aqueles que seguen sementando ou horror e medo na actualidade" resaltou Camilo Camaño, membro da Asociación Memoria Historica do 28 de Agosto, no seu discurso inicial. Camaño tamén fixo referencia á pintada da bandeira pre constitucional no monolito aos represaliados de Cruz dá Maceira e cualificouno de "atentado".

Sobre o monumento na cuneta onde se realizou a homenaxe, ondeaban ao vento a bandeira republicana e a galega. Cada persoa que chegaba , tomaba un caravel vermello na man. Nos seus rostros apreciábase o recordo e o apoio a eses once veciños fusilados.

Once nomees con apelidos
Ao solemne á vez que amargo acto conmemorativo achegáronse máis dunha treintena persoas. Entre elas atopábanse os familiares e coñecidos das familias dos asasinados. Mercés Bernárdez, a sobrina neta de Daniel González Graña, un dos mártires de Anguieiro,leu un discurso no que nomeou a Secundino Rubial Villar, Nornandino Núñez Martínez, José Nores Rodríguez, José Martínez Pazó, Alejandro Martínez Pazó, Daniel González Graña, Estanislao Ferreiro Núñez, Antonio Ferreiro Núñez, Guillermo Fernández Fernández, Antonio Branco Rodal e Eugenio Bastos Fernández; seguidos, a maioría, de"aparece non Rexistro Civil de Cangas como morto por hemorraxia interna por ferida de guerra". No seu discurso tamén apeló á xustiza polos asasinatos e barbaries cometidos durante os anos da Guerra, e pediu ás administracións que aplicasen correctamente a "Lei Para a Memoria Histórica" e fixésese xustiza.

O acto continuou coa interpretación do himno da Segunda República Española á armónica de mans de Sisco de Agarimo, seguido da lectura dun poema escrito por Clodio Rodríguez Fer. O grito de ¡Viva á República! deu paso á xente a depositar o seu caravel vermello e a ofrenda floral, mentres unha gaita e un tambor facían soar o himno galego de fondo.

Elas, as doblemente perdedoras

Ernestina Otero, mestra e pedagoga en Pontevedra

Dúas mulleres foron fusiladas tras un consello militar e centos sufriron represión: violacións, separación dos fillos...

Faro de Vigo - Susana Regueira | Pontevedra 27.08.2014 

Non sobrevivas a quen amas. É un consello que darían quen integraron "o gran sector oculto da represión franquista", como sinala o investigador Xosé Álvarez Castro, as mulleres (nais, fillas, parellas, amigas, camaradas... As perdedoras da guerra) que sobreviviron a partir do verán de 1936 aos seus afectos. Dous delas, as veciñas de Salcedo Consolo e Elvira, nin iso e foron fusiladas en Monte Porreiro tras un xuízo militar, pero outras sufriron o pelado, violacións, o pintado de siglas na fronte, a separación dos fillos, obrigáronas a beber aceite de ricino... Foron centos.

¿A cantas mortes equivale a dor da muller entrada en anos que aparece nunha foto abrazada ao piñeiro da estrada de Campañó, na Caeira, onde xunto a outros compañeiros, fusilaron ao seu fillo Víctor Casas? Faise a pregunta Xosé Álvarez Castro, autor do libro Pontevedra nos anos do medo, unha publicación inspirada no blog do mesmo nome no que o que o experto vai detallando, case un a un, os casos de represión en Pontevedra: roldan os 220 nos primeiros anos tralo golpe de estado.

Nos anos trinta Pontevedra gozaba do seu efervescencia cultural: un ano antes do golpe franquista Laxeiro estreara as súas formas volumétricas e a súa lejanía do costumbrismo nunha exposición na cidade do Lérez, en cuxo novo museo Castelao xa depositara os 11 primeiros cadros da actual intente colección do artista.

Con todo, si algo se recoñece na pequena capital é un alto índice de analfabetismo que os mestres republicanos esforzábanse por corrixir, os primeiros intentos de transformación social e unha poboación que arrastra séculos de miseria... O que non aparece para nada é "a desorde e a violencia que os golpistas utilizaron" para xustificarse, sinala o historiador.

Mestra de Miño fusilada María Vázquez Suárez

Neste escenario e unha vez proclamado o golpe a elas, as vermellas, llas culpa dobre ou triplemente, de ser de esquerdas e mulleres para empezar, pero tamén llas acusa de militar no comunismo, de propagar o amor libre, de acudir ás reunións do partido uniformadas ou ata de procurarlle un enterro laico á súa nai, razón pola que foi fusilada nunha praia a mestra de Miño María Vázquez Suárez.

Deliberadamente en opinión dos expertos, xerouse un clima de terror entre a poboación. Falange e a Garda Cívica que encabezaba Víctor Lis Quibén tiveron o triste honor de liderar o medo.

Como no resto de Galicia, aproximadamente 68 de cada cen mortes que se produciron foron extraoficiales. No caso de Pontevedra, só dúas mulleres foron sometidas a un consello militar, Consolo Acuña Igrexas e Elvira Lodeiro.

Á mantenta deste episodio, Álvarez Castro explicou a FARO que en decembro de 1936 a Garda Cívica, baixo o mando de Víctor Lis, xunto coa Garda Civil, un de cuxos grupos tamén participaba na "misión" acode a Salcedo de madrugada e rodean unha casa onde están escondidos persoas fuxidas no monte.

"Iso era algo moi habitual nos primeiros tempos, que a xente fuxise ao monte, neste caso polos montes de Salcedo e Tomeza", explica o historiador "Alí estaba Juan Manuel Gómez Corbacho, ao que eles tiñan especial interese por capturar porque fora un personaxe moi importante a nivel obreiro en Pontevedra ... O que fan é incendiar a casa... É unha situación confusa, ata hai versións diferentes nos xornais, que é unha cousa rara que os xornais dean este tipo de noticias pero neste caso saen e aparecen dúas versións bastante diferentes. En resumo: matan a dúas persoas, Juan Manuel Gómez Corbacho e Manuel Méndez, e atopan na casa a un tranviario, ao seu irmán e á compañeira de Corbacho que era Elvira Lodeiro. Xulgan a estes tres e Elvira, que era unha muller nova duns 28 anos, aduce que está embarazada e polo tanto non a matan. Condenan a matar aos outros dous irmáns, a Consolo e ao seu irmán, e a ela unha semana despois fusílana dicindo que en realidade non estaba embarazada, pero hai outras versións que indican que en realidade a fixeron abortar para matala en Monte Porreiro".

O fusilamiento era só unha, e en rigor a menos aplicada, forma da represión, que si algo foi é poliédrica: depuración de mestres e outros funcionarios, económica mediante incautaciones, donaciones forzosas ou polas ameazas de inclusión en listas negras "un entramado que moveu gran cantidade de diñeiro", recordaba o investigador ao presentar o seu libro no IES Val Inclán.

Tamén represión, engadía, pola militarización da sociedade e polo que se chamou o franquismo sociolóxico: a promoción dun sector social de indiferentes.

Como resultado, as mestras máis significadas foron depuradas (o exemplo máis claro é Ernestina Otero, que foi a primeira directora da Escola Normal de Pontevedra, unha pionera na defensa da educación universal e, especialmente, da formación das nenas), as obreiras que militaran en sindicatos, as poucas intelectuais, as nais, parellas ou fillas de persoas significadas.

E en xeral, toda pobre, condenada por exemplo a abortar en condicións infames facendo uso do cornezuelo, de agullas de calcetar, o aguardiente alemán... Non poucas pagaban o pecado (como era retratado polos ultracatólicos) coa vida e si eran sorprendidas cunha hemorragia e probábase o aborto enfrontábanse a 6 anos de cárcere.

A Angelita, Mariña ou Celia, tres das mulleres documentadas por Álvarez Castro, rápaselles o pelo ao cero e píntaselles a fronte por desfilar coas milicias; a señora Carmen Martínez "A Mariona", unha jornalera que xamais tragou cos cívicos, antifranquista e anticlerical, acudía ao monte co pretexto de recoller toxo e deixáballes roupa e comida aos homes da súa familia, fuxidos no monte; outras, escondidas na Illa do Covo, escoitaron cantar aos seus homes e familiares e logo os disparos, aquel 17 de abril de 1937.

Sen maridos ou con eles presos ou fuxidos, con fillos pequenos, expostas ás vexacións, as entradas nas casas dos "cívicos" e ás malleiras... O estraperlo, a busca do volframio e traballar de sol a sol eran na gran maioría dos casos as alternativas para sacar adiante á familia.

Foron as perdedoras, mulleres como Carmen Casalderrey. Horas antes de que fusilasen ao seu compañeiro e pai dos seus dous fillos, Albino Sánchez, casouse con el e unha vez que chegou a democracia concedéronlle unha indemnización. Conta Xosé Álvarez Castro que o primeiro que fixo co diñeiro foi comprar o anel que non puidera ter naquela triste voda.