Lalín "fai xustiza" á súa outra historia

Replica da placa orixinal

Traducción Estación Atlántica

 

Colocan no consistorio unha placa de homenaxe aos represaliados polo franquismo

Faro de Vigo - Xan Salgueiro  - Lalín 09.07.2015

Unha placa de bronce cos nomes de 52 "fillos do Partido de Lalín que caeron en defensa da liberdade da República Española e os dereitos humanos" preside desde 1954 un dos salóns da Federación de Sociedades Galegas en Bos Aires. Culminada cunha alegoría da república e do progreso (o campo e a industria), foi instalada alí provisionalmente polos emigrantes e/ou exiliados dezanos coa esperanza de que, unha vez recuperada a democracia en España, fose trasladada ao Concello de Lalín. Desde onte, unha réplica de cartón pluma colga dunha das paredes do seu vestíbulo.

En Bos Aires, colgada nun dos locais da Federación de Sociedades Galegas, hai unha placa de bronce cunha alegoría da República que os emigrantes da Unión do Partido de Lalín instalou en 1954 en homenaxe aos que caeron "en defensa da liberdade da República Española e os dereitos humanos". Figura nela un listado de 52 persoas co seu cargo ou profesión, agrupadas por concellos, que comparten o ser "asasinados por pensar e desexar para todos un mundo mellor".

Unha réplica en cartón pluma de devandita placa preside desde onte una das paredes circulares do vestíbulo do Castro Tecnolóxico, actual sé municipal de Lalín. O acto de colocación contou coa presenza do alcalde, Rafael Cuiña Aparicio, e o tenente de alcalde, Nicolás González Casares, e outros membros do goberno local. Tamén estiveron presentes representantes da Asociación Cultural Manuel Ferreiro, que albergaba a placa, e da Comisión pola Memoria Siñor Afranio. A intención do executivo lalinense é traer, nun futuro, a plancha orixinal de bronce desde Arxentina para colocala no consistorio, lugar que para ela desexaran no seu día os dezanos emigrados e exiliados. Nese caso, propoñerían á sociedade porteña deixar unha réplica no seu lugar.

A colocación da placa coa alegoría da república e o progreso (o campo e a industria) e o nome das 52 persoas asasinadas polo franquismo é un xesto do goberno para contribuír á recuperación da memoria histórica e unha "xusta homenaxe para os dezanos mortos por defender a liberdade e un mundo mellor", tal como indicou Nicolás González Casares, membro do colectivo Manuel Ferreiro. "É un honor para nós e para o pobo de Lalín e un xesto de xustiza para os represaliados", abundou o edil do PSOE.

En similares términos expresouse Manuel Igrexas, socio de Siñor Afranio que leva anos loitando pola recuperación da memoria histórica. "É un acto de xustiza e un motivo de muchísimo orgullo para os lalinenses que logo de tantos anos a réplica estea, por fin, no concello", apuntou o profesor e historiador lalinense. Recalcou que a intención é traer o orixinal de regreso, como era o desexo dos propios promotores da placa. Así o dixo Bernardino Dobarro, presidente de Unión de Lalín en Bos Aires, durante a inauguración da placa, o 14 de abril de 1954. Igrexas tamén aludiu ao "singular" do elemento e precisou que, aínda que é un listado bastante exhaustivo, algúns nomes teñen erros, pois foron recollidos de forma oral polos propios dezanos na diáspora. Hai casos tan significativos como o de José Natividad Serpa Araque, venezolano afincado en Carboeiro (Silleda), xunto ao seu cuñado José Fares, que aparece identificado na placa como "Aniceto", ou o do único agoladense que figura no monolito, Julio "Barreiro", cuxa verdadeira identidade sería a de Julio Barrio Negro, a única persoa das que están na placa que combateu no exército da República. Outros que figuran como "militares" foron soldados do exército rebelde, a maioría paseados polos informes que os denunciaban como republicanos enviados polas novas autoridades.

Trinta anos do regreso de Castelao a Galicia

 

Xerardo Fernández Albor e Camilo Nogueira, revelan as interioridades da volta a Galicia do corpo de Castelao

 

Faro de Vigo - Salvador Rodríguez 27.06.2014

"Cargas policiais, detidos e feridos. As proximidades de Santo Domingo de Bonaval, onde tiveron lugar os actos civil e relixioso e o enterramento definitivo de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, chegaron a ser, por moito tempo, un campo de batalla, no que os golpes, pedras e outros obxectos arreboladizos se entremezclaron nunha tarde que debería ser de todos os galegos" (FARO DE VIGO, 29 de xuño de 1984).

"Foi unha vergonza. Recordo que cando entramos na igrexa, tanto Teresa Castelao como eu, que iamos xuntos, fixémolo a fume de carozo, case lle diría que fuxindo, porque criamos que nos ían a agredir, e desde o interior escoitamos os ruídos das pedradas que se lanzaban contra os cristais dos automóbiles esnaquizando os parabrisas e os portelos. No exterior da capela de Santo Domingo de Bonaval, algunha pedra estivo a punto ata de impactar contra Teresa. Pero é que xa antes, no aeroporto de Lavacolla, armouse un tumulto, porque había xente, os alborotadores, que pretendían sabotear o acto na mismísima pista de aterrizaje, cando o ataúd era desembarcado do avión para introducilo no coche fúnebre". O halo de tristeza que invade a Xerardo Fernández Albor cando a súa memoria remóntase a aquel 28 de xuño de 1984 non impide que o por aquel entón presidente da Xunta siga pensando que "cumprín coa miña deber e fixen todo o que puiden".

Trinta anos despois, Fernández Albor confesa que aínda que a el tamén se lle pasou pola cabeza a idea de trasladar a Galicia os restos de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, que repousaban semiolvidados no cemiterio bonaerense da Chacarita, "a verdade é que non me atrevín a facelo antes porque temía que a nós, os de Alianza Popular, que entón gobernabamos en minoría, íannos a acusar de querernos apuntar o tanto ao noso favor". Pero ao doutor Albor xurdiulle un aliado inesperado, o parlamentario de Esquerda Galega Camilo Nogueira, que foi quen se atreveu" a presentar unha proposta que, sorpresivamente para aqueles tempos, foi aprobada por unanimidad no Parlamento galego.

ani

Unha unanimidad, iso si, con matices, porque da sesión do debate da moción estiveron ausentes os titulares dos tres escanos obtidos polo daquela BNPG (Bloque Nacional Popular Galego) que foran expulsados da cámara por non acatar, nin sequera prometido, a Constitución española aprobada en 1978. Foi desde as filas do BNPG, aínda que despois ningún dos seus dirixentes recoñecese responsabilidade algunha sobre os incidentes, desde as que se impulsaron as accións de "sabotaje", o cal, para Camilo Nogueira, tamén nacionalista, tamén de esquerdas, como os que protestaban, "non deixa de ser un dos varios e máis graves erros que o nacionalismo galego cometeu durante a Transición". O propio Nogueira foi obxecto dos improperios dos seus, en teoría, compañeiros ideolóxicos, "pero -di- é que a min xa me ocorreu o mesmo con outros asuntos. Son paradojas daquel tempo. Eu, a día de hoxe, séntome orgulloso de tomar aquela iniciativa, sento que cumprín coa miña deber como nacionalista e, bo, o certo é que aquí temos, na nosa terra, a Castelao, o noso máximo símbolo, ao que por certo despois acudiron repetidamente a homenajear algúns dos que estaban en desacuerdo co traslado".

Por que e con que en desacuerdo?. É unha pregunta moi propia de ser efectuada neste trixésimo aniversario daquel evento ao que, unha vez aprobado o estatuto e constituído o primeiro parlamento democrático da autonomía, moi ben podería cualificarse como o acto máis simbólicamente importante da Transición en Galicia.

 

 

O certo é que desde o momento en que se aprobou a moción de Nogueira e púxose en marcha todo o engranaje do traslado do cadáver de Castelao a Galicia xurdiron voces críticas. Por unha banda, estaban os que crían que o cemiterio de Rianxo, a súa vila natal, sería o lugar máis apropiado para que descansasen para sempre os restos mortais do egrexio galleguista. E, doutra banda, desde o BNPG e outras forzas extraparlamentarias, así como algunhas personalidades do galleguismo histórico, estimábase que a situación politica do momento non era a adecuada para efectuar o traslado, é dicir, que Castelao tiña que volver a Galicia, si, pero a unha "Galicia (patria) liberada". Nese sector, ademais, se blandió con contundencia outro argumento, precisamente o que temía Albor: de ningún xeito podíase permitir que un partido como AP protagonizase un acontecemento de tamaño calibre pois o partido que presidía Manuel Fraga era, a xuízo dos críticos, a antítesis de todo o que representaba Alfonso Daniel.

Dos partidarios de que Castelao fose enterrado en Rianxo encargouse" o propio presidente da Xunta, que hoxe o relata así: "Eu era moi consciente desa reivindicación, que ademais me parecía moi respectable. Así que, acompañado por Antonio Rosón, que era o presidente de de o Parlamento, funme a Rianxo a visitar a Teresa, a súa única irmá superviviente, a quen eu xa coñecía e era o seu amigo, e ela conveu comigo que o mellor sitio era o que pensaramos, o Panteón de Galegos Ilustres. Castelao era un grande de Galicia e debía estar cos grandes: con Rosalía de Castro, con Alfredo Brañas, con Ramón Cabanillas....E Teresa estivo de acordo, era a persoa máis legitimada para tomar a decisión porque, dígolle unha cousa, si ela non quixese, eu seguramente non me atreveu a contrariarla: o asunto resolveríase coa colocación dunha placa no Panteón, e punto". "Na moción de traslado que eu presentei -recorda Nogueira- non se citaba o lugar onde debería ser enterrado.Pero hei de recoñecer que o Panteón de Bonaval foi o lugar máis adecuado. Non esquezamos que está en Santiago, e a cidade de Santiago é máis coñecida no mundo que Galicia".

O que Nogueira non puido conseguir foi aplacar as iras do BNPG e os galleguistas críticos, aínda que está de acordo con eles nun punto: "É certo que a Xunta, ou sexa, Alianza Popular, a dereita española e españolista, tivo un exceso de protagonismo. Pero isto era inevitable. A final de contas, eran os que nese momento gobernaban Galicia". "Por iso -asegura- malia as pedradas, dos tumultos, en ningún momento arrepentinme de presentar aquela moción. Sempre estiven absolutamente convencido de que fixen o que había que facer e de que os que protestaban estaban equivocados".

Xerardo Fernandez Albor está plenamente convencido de que, si o traslado dos restos produciuse hoxe, non se desataron todos aqueles incidenets: "Son dos que cre que os tempos melloran sempre. Hoxe os grupos políticos están máis feitos, son máis responsables, e seguro que si houbese un acordo no Parlamento sería rigurosamente respectado por todos".

 

O enterro na Chacarita

Quen é o finado que levan nesa carroza?

Certo que, a mediados do século pasado, a presenza de emigrantes e exiliados galegos en Bos Aires non só era ben patente, senón que, a través do Centro Galego, habíase erigido nun polo de poder, económico e político. Pero iso énos óbice para que, algúns cidadáns bonaerenses, preguntásense pola identidade do finado naquel espectacular cortejo fúnebre que trasladou o cadáver de Castelao ao cemiterio da Chacarita. E é que desde, e para, o Centro Galego, a morte de Castelao resultou todo un reto organizativo ao que había que responder cuns fastos que pretendían formar parte da historia da cidade de Bos Aires...e de Arxentina por extensión.

 

Diso ocupouse a xunta directiva do CG desde o primeiro momento, cando alzou a bandeira de Galicia media asta en sinal de loito e ocupouse de comunicar a todos os medios informativos a noticia do deceso desde as primeiras horas do domingo, 8 de xaneiro de 1950. Foi no Centro Galego onde se instalou, por suposto,a capela fúnebre, nun féretro envolto pola bandeira galega. Durante todo aquel domingo, ata altas horas da noite, ademais de centos de galegos, desfilaron as maiores autoridades da República de Arxentina, e ata algunhas da do Uruguay. As entidades galegas, case sen excepción, enviaron tal cantidade de ofrendas florales que resultou imposible que coubesen todas na sala, polo que algunhas tiveron que situarse nos corredores e no hall de entrada do edificio social.

 

A saída do Centro Galego foi flanqueada polo corpo de enfermeiras co seu uniforme profesional. Antes de chegar ao cemiterio, o féretro foi levado ao Centro Ourensán. Alí, segundo contan as crónicas, "desde os balcóns, piadosas mans de mulleres ourensanas arroxaron unha choiva flores sobre o ataúd".

 

Do Centro Ourensán partiu o cortejo fúnebre "ante un xentío que paralizaba o tráfico da Avenida Belgrano". A carroza fúnebre que transportaba o cadáver, era seguida por unha ducia máis de carrozas nas que se acumulaban todas as ofrendas florales recibidas. Xa no cemiterio, agardaba unha multitude que acompañaría a última etapa: o camiño ao Panteón Galego. Nas páxinas do arquivo de Centro Galego lese: "É intención dá nosa colectividade eiquí radicada, enviar vos restos do ilustre patriota a Galiza, cando alí non campe ou réxime de barbarie e opresión dás liberdades dá nosa terra.."

Presentaci​ón do libro "Prolegóme​nos de una emigración forzada"

 

A CRMH da Coruña presenta o libro “Prolegómenos de una emigración forzada" de Antón Santamarina Delgado

XOVES, 10 DE XANEIRO, A PARTIR DAS 20’00 h. , NA CASA MUSEO CASARES QUIROGA, (rúa Panadeiras, s/n, A Coruña)

O libro narra o acoso que sufriu meu pai por non se presentar a formar parte das tropas baixo mando de Franco sublevadas contra do goberno da República votada polo pobo español, máis as consecuencias que tivemos que compartir a familia toda baixo a tiranía do nefasto "caudillo" imposta a España a continuación do triunfo alcanzado co apoio do nazi-fascismo europeo, motivo polo cal, tanto el coma o resto da familia, optamos pola emigración políticaeconómica en Arxentina onde residían meu avó mateno e mais unha irmá da miña nai para fuxirmos do afogo político e mais económico que o réxime dictara contra nosoutros, nada diferente do que tantos e tantos outros sufriron en toda España. 

(Antón Santamarina Delgado)

O Proxecto "Nomes e Voces" presente na 17ª Conferencia Internacional de Historia Oral en Bos Aires

 

‎Nomes e Voces - Proxecto Universitario (Blog) 3‎ de ‎septiembre‎ de ‎2012

Lourenzo Fernández Prieto e Judith Carbajo Vázquez presentarán a comunicación: “El uso del fondo oral del Proyecto Interuniversitario 'Nomes e Voces'. Estudio de caso: causas y sujetos de la persecución política y la represión en la guerra y la dictadura franquista en Galicia (1936-...)” na 17ª Conferencia Internacional de Historia Oral Los retos de la historia oral en el siglo XXI: diversidades, desigualdades y la construcción de identidades.

A 17ª Conferencia Internacional de Historia Oral terá lugar entre os días 4 e 7 de setembro en Bos Aires.

Abstract “El uso del fondo oral del Proyecto Interuniversitario 'Nomes e Voces'. Estudio de caso: causas y sujetos de la persecución política y la represión en la guerra y la dictadura franquista en Galicia (1936-...)”

O estudo da violencia política no maior contexto bélico español centrouse durante moito tempo nos aspectos cualitativos arredor das víctimas e as represións, dado o salto ao cualitativo, a focalizarse só nas vítimas. O colectivo dos represores non só permaneceu protexido por factores diversos senón tamén apartado do obxecto de estudo histórico. Propoñemos explorar as posibilidades de análise para o estudo das motivacións e as lóxicas que animaron as prácticas represivas nunha zona como Galicia donde a rápida e violenta instauración do novo réxime fundamentouse nas prácticas represivas, chegando a conformar e definir ao propio réxime dictatorial. Nos baseamos na perspectiva micro local e na exploración das novas posibilidades de fontes diversas, entre elas, sobre todo o importante fondo oral sobre a represión en Galicia do Proxecto Interuniversitario "Nomes e Voces", para analizar a armazón represiva e das redes locais dos suxeitos represores que axudaron a ir conformando e definindo ao novo réximen franquista. O estudo da natureza das represións franquistas segue sendo punta de lanza na historiografía española sobre a guerra civil e a represión. Este continuo auxe non só é cuantitativo senón, sobre todo, é o que nos interesa trabajar na nosa comunicación, pola posta en valor de novas fontes e por o emprego de instrumentos de análises melloradas e de conceptos máis afinados. Por todo iso, situamos a nosa investigación nun novo achegamento ás fontes orais e documentais que xa foron empregadas para o estudo das vítimas e que, grazas a unha metodoloxía ad hoc que temos desarrollado, podemos obter matices máis axustados da armazón represiva e mesmo de conceptos que se mostrarán máis operativos no noso proceso de estudo de caso dos suxeitos represores.

Querela Arxentina: Xenocidio Franquista

A Querela Arxentina: Xenocidio franquista, que tramítase no Xulgado da Doutora María Romilda Servini de Cubría, foi presentada diante da Xustiza Arxentina o 14 de abril de 2010. Responde ao principio de Xustiza Universal, o mesmo no que baseóuse a Xustiza do Estado español, a través do Xuíz Garzón, para xulgar os delitos de Lesa Humanidade ou de Xenocidio cometidos na Arxentina, así como tamén en Chile a Pinochet.

O mecanismo básico, dirixido a calquera persoa que poda testemuñar dun delito de desaparición e / ou asasinato de alguén durante a ditadura fanquista, consiste en responder a este correo, indicando a vontade e identidade da(s) persoa(s) que desexen denunciar dito(s) delito(s). Eu, como persoa encargada de recompilar todo tipo de adherencias a esta querela, contactarei cos  dous avogados arxentinos que están levando a causa no Estado Español, Carlos Slepoy e Ana Messuti, que operan como avogados dos querelantes, pois son eles quen coordinan e operan como apoderados dos querelantes. E dado que a Xuíza federal arxentina, Servini de Cubría, ten a intención de desplazarse ao Estado español a fíns de xuño, e ten a intención de desprazarse, tanto á embaixada arxentina en Madrid, como aos consulados arxentinos que hai no Estado, para tomar declaración  a todas as persoas que decidan sumarse á querela, o único que habería que facer, por parte de calqueraz persoa que manifeste a súa intención de unirse á querela, sería CUBRIR E ASINAR o impreso que se adxunta (antes do 1 de xuño de 2012), e, cando veña a Xuíza Servini a Galicia (sería a Vigo, que é onde está o consulado arxentino), faríamos por organizar o traslado das persoas querelantes a dito consulado. 

O impreso que se adxunta consiste nun escrito, indicando a identidade da persoa querelante, e unha breve descrición do delito do que a persoa querelante é testemuña. A este escrito, se houbera, deberá acompañarse todo tipo de documentación (evidentemente fotocopiada, nunca os orixinais) que poda enriquecer a descrición do delito a denunciar. Fotos, documentos xudiciais, etc. Pero se non houbera ningún documento, pois non pasaría nada. 

Pero, se tés a intención de participar coa tua testemuña neste proceso de denuncia do franquismo, non tés por qué viaxar a Arxentina. Podes facelo desde a túa casa, contestanto a este correo, ou chamando ao teléfono 645029338 (preguntando por Rubén, e preferiblemente polas tardes, por razóns laborais). É moi importante esta denuncia, xa que logo de 40 anos de ditadura, e de 35 de impunidade, non pode ser que aínda sigamos camiñando sobre os ósos de persoas asasinadas polo réxime ditatorial de Franco, non pode ser que a nosa democracia non peche dunha vez esas feridas abertas polo franquismo.

Xa abonda, xa chegou a hora de reclamar VERDADE, XUSTIZA e REPARACIÓN para todas as vítimas do franquismo. 

Agardando polas vosas testemuñas, recibide tod@s unha forte aperta. 

Rubén Afonso Lobato

(tfno.645029338 - tardes), Secretario da Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña. 

P.D.- Por favor, re-envíen este correo a tódolos vosos contactos. Moitas grazas.

Salvar a memoria do exilio



O Museo da Emigración Galega dixitaliza en Bos Aires fichas e documentos do antigo Centro Republicano

JOSÉ LUÍS ESTÉVEZ - Bos Aires - 18/09/2010

Un pedazo da historia de España descansa hoxe en día nos almacéns do Museo da Emigración Galega (Mega) de Bos Aires, unha institución que alberga desde 2005 os fondos do antigo Centro Republicano da capital porteña e que emprendeu un proceso de clasificación dese patrimonio. Fai uns días terminaron os traballos de restauración das máis de 5.000 fichas de membros do centro, que contaba nas súas filas con persoas tan ilustres como Castelao, Arturo Cadrado ou Lorenzo Varela. O seguinte paso será a apertura, antes de fin de ano, dunha sala no museo dedicada á República e a Guerra Civil.

A Pasionaria anima nunha carta aos emigrantes a loitar contra a ditadura.

O subdirector do centro, Miguel Chiloteguy, explica que entre os proxectos do museo tamén se atopa a dixitalización de máis de 70.000 artigos xornalísticos sobre a Guerra Civil e o exilio que forman parte do arquivo do Centro Republicano, extinguido a finais da década dos anos setenta tras a chegada da democracia a España. Os fondos foron doados á Federación de Sociedades Galegas de Arxentina (propietaria do Mega) pola orientación ideolóxica que esta institución mantivo ao longo da historia. Na actualidade aínda se mantén ese apego aos ideais republicanos e cada mes de abril a federación celebra unha homenaxe á República nun teatro próximo ao propio museo.

Chiloteguy apunta que a restauración das fichas dos republicanos españois permitiu ao Mega dotarse dun modelo propio para o tratamento de documentos antigos que agora se pon a disposición doutras entidades españolas en Arxentina que desexen restaurar os documentos que posúen.

"Moitas institucións teñen material de interese e sería bo poder traballar con elas para conservalo. Nós chegamos a un acordo cunha universidade de Bos Aires para formar persoal especializado e hai outras universidades que están dispostas a colaborar", indica o subdirector deste museo arxentino.

Ademais das fichas restauradas no arquivo atopáronse documentos de interese histórico, como unha carta de Dores Ibarruri, A Pasionaria, na que anima á Federación de Sociedades Galegas a persistir na súa loita contra o franquismo ou tamén varias misivas de simpatizantes republicanos que agradecen a esta institución o envío de fondos para poder abandonar España, onde eran perseguidos, e viaxar a Arxentina para exiliarse.

A Federación de Sociedades Galegas naceu en 1921 en Bos Aires e tiña como obxectivos "a redención do campesiño galego, a superación do atraso económico e cultural de Galicia e a liberdade do conxunto do pobo español". Nos anos 30 a federación adheriuse con entusiasmo á II República e chegou a contar con dous deputados nas Cortes, Ramón Suárez Picallo e Antón Alonso Ríos. Tras a Guerra Civil, converteuse nun ariete permanente contra o réxime franquista e no principal ámbito de actuación dos intelectuais exiliados. O seu momento de esplendor atravesouno na década dos cincuenta, cando chegou a agrupar a 58 entidades con 15.000 socios. Na actualidade a federación está integrada por 14 sociedades.

Un orfo no exilio

Traducción Estación Atlántica

Luís Eugenio Aballe, fillo dun dos nove fusilados en Baredo en 1936, visita Nigrán tras 72 anos de emigración en Arxentina

Luís Eugenio Aballe asina, onte, no Libro de Ouro de Nigrán. // FdV

Faro de Vigo- comarcas 17/9/10 D. VÁZQUEZ - NIGRÁN

Fuxiu a Arxentina en 1938 coa súa nai e o seu irmán menor dun país en guerra que xa se cobrou a vida do seu pai. Luís Eugenio Aballe Rial, aos seus 82 anos, regresa agora ao seu pobo natal coa mirada posta nun pasado tráxico que nunca puido borrar da súa memoria. Este orfo dun dos "Nove de Baredo" foi recibido onte no Concello de Nigrán.

"Non son un fillo da guerra; son unha vítima". Luís Eugenio Aballe Rial reivindica, aos seus 82 anos, a súa tráxica infancia e o sufrimento da súa familia, emigrada "por forza" desde Panxón a Bos Aires en 1938.

O exilio foi a única saída que atoparon para afastarse dunha guerra que xa se cobrou a vida do pai, Manuel Aballe Domínguez, fusilado polos falanxistas dous anos antes en Baredo xunto a outros oito homes.

"O meu pai non tiña un compromiso político especial", explicou onte Luís Eugenio, de visita no Concello de Nigrán tras 72 anos de exilio. "Foi vítima dun comentario a treo que fixo en presenza dun garda civil", agregou.

Aballe recorda aínda con espanto o día en que irromperon na súa casa para levar detido ao seu pai, un home de 41 anos que proxectaba establecerse coa súa familia en Cádiz, onde xa traballaba como mariñeiro: "Eu tiña oito anos, pero conservo gravada a súa imaxe sentado na cama, cos cóbados apoiados nun colchón enrolado e suxeitándose a cabeza coas mans".

Aquel arresto foi a sentenza de morte de Manuel, que días despois era conducido nunha camioneta xunto a outros oito homes ata a ensenada da Bombardeira, en Baredo. Alí foron fusilados un a un. Os seus corpos foron a parar a unha fosa común no cemiterio de Baiona.

Aínda que non todos os cadáveres foron recuperados, os restos de Manuel Aballe foron identificados e sepultados definitivamente en Panxón. "Contáronme que a miña avoa rescatou o seu corpo, que recoñeceron polos zapatos. Déronllo medio fraccionado, pero o trouxeron nunha gamela ata Panxón e metérono en segredo na tumba", asegura Luís Eugenio, que dous anos logo da morte do seu proxenitor emprende viaxe a Arxentina coa súa nai e o seu irmán menor.

Saíron de España nun tren cara a Lisboa: "Foi unha viaxe triste. Levabamos unha mazá e 15 duros de prata que mamá tivo que deixar na fronteira". Ao chegar á capital lusa esperaban embarcarse inmediatamente cara a Bos Aires, "pero nos atopamos con que o barco saía con tres días de demora. Por sorte a miña tía puido dispolo todo desde Arxentina para atoparnos aloxamento".

As crises nerviosas acompañaron a Luís Eugenio ata a súa adolescencia. "Non se podía falar do meu pai na miña presenza e un día rompín todos os barrotes de bronce da miña cama", afirma. Aínda así logrou reporse á adversidade, estudou na Escola Nacional de Belas Artes e traballou nos laboratorios cinematográficos Álex de Bos Aires e nunha fábrica de froita. Nunha viaxe a España en 1950, grazas a un permiso militar, coñece á súa muller, Mercés, coa que formou unha gran familia, con 5 fillos e 10 netos, en Arxentina, país ao que agradece "que nos recibise cos brazos abertos".

Onte asinou no Libro de Ouro de Nigrán, o pobo que lle viu nacer e que, segundo o alcalde, colocará unha placa no porto de Panxón en memoria do seu pai e dos outros oito miñoranos fusilados en Baredo.

Olga Camiña

Amigas e Amigos:

Recibimos da súa filla Alejandra (amiga da Asociación Verbo Xido alén mar), a triste nova da morte de Olga Camiña Monteagudo, no seu domicilio de Bos Aires.

Olga, filla de Carmen Monteagudo, nacera en Figueroa (Cerdedo) hai xa moitos anos. Da súa nai, dí Dionísio Pereira no seu derradeiro traballo “As vítimas do franquismo na Terra de Montes. Beariz, Cerdedo e Forcarei” (Verbo Xido, 2010):

Carmen Monteagudo (Figueroa): De ideas republicanas, aturou unha tentativa de asalto nocturno do seu domicilio por parte de falanxistas do seu lugar, así como numerosos rexistros. Ameazada de “paseo” por parte dos falanxistas cerdedenses, debeu abandonar a súa casa deixando as tres fillas a cargo doutros veciños. Reclamada dende EEUU polo seu home, a familia abandonou Figueroa en 1948 para non volver.

Por razóns que non veñen ao caso, a familia desfíxose, marchando Olga á Arxentina, onde levaba décadas residindo.

Olga, nunca esqueceu a súa terra, nen o uso da súa língoa.

Olga, conservou a lembranza das penalidades que os franquistas fixeron pasar a súa familia.

Olga, sempre pensou que esta memoria debería servir para construír un mundo mellor.

Olga, criou á súa filla Alejandra Cachafeiro Camiña nestes mesmos valores.

Olga, deixou o seu testemuño da represión falanxista en Cerdedo ao Proxecto Interuniversitario “Nomes e Voces”, para que as novas xeracións coñeceran o que aconteceu.

Olga, autorizou que o seu testemuño servira de proba no xuízo contra Dionísio Pereira, tras a demanda presentada polos familiares do ex alcalde falanxista de Cerdedo, Manuel Gutiérrez Torres.

Olga Camiña Monteagudo era d@s nos@as e a súa lembranza perdurará connosco.

En Cerdedo, 27/8/2010

Asociación Ecoloxista e Cultural da Terra de Montes "Verbo Xido"