«O Partido Comunista foi inxusto con Enriqueta Otero, unha gran loitadora»

 

Quico logrou escapar a Francia nos anos cincuenta pero non todos os seus compañeiros puideron

 

A Voz - Antón Grande - Lugo, 08/02/2015

Francisco Martínez, Quico, entrou a formar parte da guerrilla antifranquista en 1947, aínda que desde aproximadamente os dez anos xa formaba parte das ligazóns. Agora, a piques de cumprir os 90 anos, fai reconto do que foron aqueles anos de loita contra a ditadura pero tamén de esperanza na resposta que poderían dar os aliados ao gañar a Segunda Guerra Mundial.

 

-¿Foi tan romántica a resistencia guerrilleira como se pintou?

-É difícil responder porque hai de todo, desde os que exaltaron o heroísmo ata que nos trataron de bandoleiros. O que si había era un activismo profundo de compromiso e cos compañeiros. Pode parecer moi romántico; pero o pasamos mal, con enfrontamentos coa garda civil, con mortos ou co exilio.

 

-¿Chegou a haber tantos infiltrados como se di?

-Algún houbo, pero non foron moitos. Os problemas xurdiron máis con outros compañeiros porque nós sabiamos como había que loitar en Galicia e cando despois de finalizar a guerra mundial, chegaron cadros do PCE, traían ideas de loita como a realizada en Francia e aquí non era o mesmo. Houbo, iso si, algúns infiltrados da policía, pero non chegaron a ter poder dentro da agrupación guerrilleira.

 

-¿Como foi o papel da muller?

-O papel da muller na guerrilla foi moi importante e, con todo, é a gran esquecida, xa que delas se esquecen ata os historiadores, a pesar de xogar un papel fundamental, tanto nas ligazóns, como Carmiña de Montefurado, Carmen de Villamartín ou a lucense Manuela Sánchez, que foron torturadas, violadas e asasinadas, sen esquecerse das mulleres que pertencían aos grupos guerrilleiros.

 

-¿Como se fornecían de armamento e propaganda?

-A propaganda faciámola con máquinas de escribir, salvo Mundo Obreiro, que nolo enviaban. Polo que se refire ao armamento, fomos a Asturias porque os mineiros gardaran armas en abundancia e logo forneciámonos das que lle colliamos á Garda Civil. En 1951, tivemos un duro enfrontamento coas forzas; e ao escapar, topámonos cun garda morto, ao que arrebatamos o naranjero. Tamén desde Portugal chegábannos algunhas, porque o PCE non nos deu nin armas nin diñeiro.

 

-Enriqueta Otero foi para uns unha heroína e para outros unha loitadora frouxa. ¿Que opina?

-O Partido Comunista foi inxusto con Enriqueta Otero, moi loitadora e cun carácter moi firme. Foi esquecida porque se dixo que tras ser ferida, cantou ante a policía e detiveron ao partido en Lugo; pero aínda que así fose, hai que saber a capacidade que cada persoa ten para superar a dor cando a torturan e ela, probablemente, non o resistiu.

 

-¿Quen deu a orde de retirada a Francia ao ver a loita perdida?

-Ninguén nos deu orde algunha. Foi un acordo tomado entre os últimos guerrilleiros que quedabamos, porque vimos que había que escapar pois as cousas se puñan mal e corriamos perigo de morte, polo que decidimos emprender a marcha cara a Francia, que, por certo, estivo chea de perigos.

 

-Que guerrilleiros como Pique ou Piloto negásense á retirada, ¿non foi contraproducente?

-Estes compañeiros tiñan moito apoio nos pobos e aldeas. Eran da nosa agrupación, e non se atreveron a marchar, pensando que o réxime de Franco ía durar pouco. Non tiñan sentido do bandolerismo; pero ao quedar aquí, xa non eran guerrilleiros, senón que actuaban por supervivencia porque se se entregaban, esperáballes a morte ou moitos anos de cárcere..

 

« Sentímonos traizoados polas forzas democráticas»

«Non só nos sentimos esquecidos, senón traizoados polos partidos democráticos co acordo ao que chegaron na Transición. Ata o punto de que os mortos e os que loitamos no monte contra a ditadura seguimos sendo delincuentes. É certo que de cando en vez algúns organismos internacionais denuncian que en España seguen sen perseguirse os crimes de lesa humanidade, pero as forzas democráticas deste país seguen sen tomar nota, e nos libros de texto non se fala para nada da loita antifranquista nin se clarifica a historia durante a ditadura», relata Martínez.

 

-¿Cal foi o momento máis duro e o máis feliz da súa vida como guerrilleiro?

-O máis alegre, cando me vin libre ao chegar a Francia, porque o paso ata alí foi moi complicado. O momento máis duro, o último combate coas forzas policiais, que durou 14 horas. Eramos catro guerrilleiros e un gran número de gardas civís, que incluso traían un morteiro e queimaron dúas casas para rodearnos e capturarnos. Foi en Corporais (León), e vimos que iamos morrer, aínda que pensamos que tiñamos que facelo con dignidade. Ao final, logramos saír a tiros vivos os catro.